بسمه تعالی
هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
شماره پرونده: ه ت/ 0200433 شماره دادنامه سیلور: 140431390002907126 تاریخ:1404/11/11
شاکی: آقای مجید فلاح
طرف شکایت: وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
موضوع شکایت و خواسته:ابطال تبصره بند الف ماده 2 و تبصره 1 و2 و3 بند ب ماده 2 و همچنین بند انتهایی جدول تبصره 1 ماده 3
شاکی دادخواستی به طرفیت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به خواسته فوق الذکر به دیوان عدالت اداری تقدیم کرده که به هیات عمومی ارجاع شده است متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر می‌باشد:
دستورالعمل نحوه اجرای ماده 30 قانون الحاق مواد به قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت (2)
ماده 2 - تعاریف دستورالعمل:
الف: تصادف
انواع وقایع منجر به جرح، فوت، خسارت و یا ترکیبی از آنها در نتیجه برخورد یک یا چند وسیله نقلیه با یکدیگر و یا انسان، حیوان و شی به وجود می‌آید.
در این دستورالعمل تصادف عبارت است از حادثه ای که برای یک وسیله نقلیه متحرک موتوری به تنهایی (همانند انحراف خروج از مسیر، واژگونی و سقوط در پرتگاه) و یا بین یک وسیله نقلیه متحرک موتوری با یک عامل دیگر همچون وسیله نقلیه، عابر، حیوان، اشیا ثابت بوقوع می پیوندد و منجر به آسیب جسمی می‌گردد.
تبصره: این دستورالعمل مشمول مصدومین وسیله نقلیه موتوری که به صورت ساکن و بدون اصابت وسیله نقلیه متحرک موتوری دیگر دچار سانحه گردیده است نمی شود مانند انفجار، آتش سوزی
ب: مصدوم سوانح و حوادث رانندگی
به فردی اطلاق می‌گردد که در اثر حوادث و سوانح رانندگی (در جاده های شهری و غیر شهری) با وسایل نقلیه متحرک موتوری، به خدمات تشخیصی و درمانی مرتبط با آسیب ایجاد شده نیاز پیدا می کند.
تبصره 1: حوادث و سوانح مربوط به حمل و نقل دریایی، هوایی و ریلی مشمول دستورالعمل فوق نمی‌باشد.
تبصره 2: حوادث ناشی از ماشین های کشاورزی مانند تراکتور و ساختمانی و کارخانه ای (ماشین آلات سنگین مانند: لودر، بلدوزر، بیل مکانیکی، لیفتراک، گریدر، کمپرسی، آبپاش، جرثقیل و. ..) در صورتی به عنوان سوانح و حوادث رانندگی محسوب می‌شوند که در حال تردد و حمل و نقل در جاده های مواصلاتی، بزرگراه ها و سایر معابر رسمی ترافیکی برابر گزارش پلیس راهور باشند. در غیر این صورت این وسایل به عنوان ماشین آلات یا دستگاه کار یا کارگاهی در نظر گرفته می‌شوند و حوادث ناشی از فعالیت این ماشین آلات سانحه و حادثه رانندگی تلقی نگردیده و مشمول این دستورالعمل نمی گردند.
تبصره 3 - سایر موارد از جمله حوادث وسایل متحرک موتوری در فضاها و اماکن ورزشی و تفریحی همانند پیست و مسابقات رالی موتور و اتومبیل شهربازی و.... شامل این دستورالعمل نمی‌باشند.
دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت:
در ماده 1 قانون بیمه اجباری مصوب 95 حادثه به هرگونه سانحه ناشی از وسایل نقلیه و محصولات آنها از قبیل تصادم، تصادف، سقوط، واژگونی،آتش سوزی و انفجار یا هرنوع سانحه ناشی از وسایل نقلیه براثر حوادث غیر مترقبه اطلاق شده است.
در بند ث ماده همان قانون نیز وسیله نقلیه عبارت از وسایل نقلیه موتوری زمینی و ریلی شهری و واگن متصل یا غیر متصل به آن و یدک و کفی متصل به آن وسایل موتوری زمینی و ریلی شهری و بین شهری است و این دستورالعمل برخلاف این قانون می‌باشد.
در پاسخ به شکایت مذکور، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به موجب لایحه شماره 1481/107 مورخ 1401/06/12 به طور خلاصه توضیح داده است که:
وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی موظف است اقدامات لازم برای درمان فوری و بدون قید و شرط مصدومان حوادث و سوانح رانندگی در همه واحدهای بهداشتی و درمانی دولتی و غیر دولتی و همچنین در مسیر اعزام به مراکز تخصصی و مراجعات ضروری بعدی را به عمل آورد و برای تامین بخشی از منابع لازم معادل ده درصد از حق بیمه پرداختی به نام وزارت بهداشت واریز می‌گردد و در قانون نیز به حوادث و تصادفات رانندگی اشاره شده نه حوادث وسیله نقلیه و همچنین بر اساس ماده 95 قانون کار مسیولیت اجرای مقررات و ضوابط فنی و بهداشت بر عهده کارفرما می‌باشد و درصورت عدم رعایت مقررات کارفرما مسولیت دارد لذا در صورت وقوع حوادث ناشی از ماشین آلات کشاورزی مانند تراکتور و بولدوزر در محیط کارگاه دیه پرداخت خواهد شد و در صورت تردد در جاده ها از شمول تعهدات وزارت بهداشت خارج است.
رای هیات تخصصی فرهنگی آموزشی و پزشکی
در خصوص تبصره 1 بند ب ماده 2 دستورالعمل نحوه اجرای ماده 30 قانون الحاق موادی به قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت مصوب معاونت درمان وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی مبنی بر اینکه حوادث و سوانح مربوط به حمل و نقل دریایی، هوایی و ریلی مشمول دستورالعمل فوق نمی‌باشند و همچنین تبصره 2 بند ب ماده 2 این دستورالعمل که به موجب آن حوادث ناشی از ماشین های کشاورزی ساختمانی و کارخانه ای مشروط به بروز سانحه در جاده های مواصلاتی و معابر رسمی مشمول دستورالعمل مزبور قلمداد شده اند اعضای هیات با این استدلال که حمایت های موضوع این دستورالعمل ناظر به حوادث رانندگی بوده و موارد مندرج در این دو تبصره سانحه رانندگی تلقی نمی شوند با ابطال مقررات مزبور مخالفت نمودند. بر این اساس مفاد مقررات یاد شده مغایرتی با قوانین و مقررات مربوطه ندارد و قابل ابطال نمی‌باشد. این رای به استناد بند «ب» ماده (84) قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوب 1402/02/10) ظرف مهلت بیست روز از تاریخ صدور از جانب رییس محترم دیوان عدالت اداری یا 10 نفر از قضات محترم دیوان عدالت اداری قابل اعتراض بوده و پس از قطعیت براساس ماده (93) قانون مذکور در رسیدگی و تصمیم گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است.
سید توحید عاملی
رییس هیات تخصصی فرهنگی آموزشی و پزشکی
دیوان عدالت اداری