شماره پرونده: ه- ع/0001481 شماره دادنامه: 140009970906011369 تاریخ: 9/12/1400
شاکی: آقای مهرداد مرادی
طرف شکایت: هیات وزیران
موضوع شکایت و خواسته: ابطال تصویب نامه شماره 137264/ ت56132 ه- مورخه 17/10/1397 هیات وزیران
شاکی دادخواستی به طرفیت هیات وزیران به خواسته ابطال تصویب نامه شماره 137264/ ت56132 ه- مورخه 17/10/1397 هیات وزیران تقدیم کرده که به هیات عمومی ارجاع شده است. متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر میباشد:
تصویب نامه شماره 137264/ ت56132 ه- مورخه 17/10/1397 هیات وزیران
آییننامه اجرایی نحوه انتقال تخفیفات حاصل از نداشتن حوادث منجر به خسارت موضوع تبصره ماده (6) قانون بیمه اجباری خسارات وارد شده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه
ماده1- در این آییننامه اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار می روند و سایر اصطلاحات تابع تعاریف مندرج در قانون بیمه اجباری خسارات وارد شده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه - مصوب 1395- که در این آییننامه به اختصار "قانون" نامیده میشود است.
الف- بیمه مرکزی: بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران
ب- بیمه گر: شرکت سهامی بیمه ایران با هریک از شرکت های بیمه غیردولتی که مجوز فعالیت در رشته بیمه شخص ثالث را از بیمه مرکزی دریافت نموده باشد.
پ- بیمه نامه: سند بیمه اجباری جهت پوشش خسارت وارده شده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه و سند بیمه حوادث راننده به ترتیب مقرر در مواد (2) و (3) قانون.
ت- انتقال دهنده: مالک وسیله نقلیه که در مدت اعتبار بیمه نامه مالکیت وسیله نقلیه خود را بر اساس ماده (4) این آییننامه به انتقال گیرنده منتقل کرده است.
ث- انتقال گیرنده: شخصی که مالکیت وسیله نقلیه در مدت اعتبار بیمه نامه با توجه به ماده (4) این آییننامه به صورت قطعی به وی منتقل شده است.
ج- سابقه تخفیف عدم خسارت: کلیه تخفیفاتی که به واسطه نداشتن حوادث منجر به خسارت بدنی یا مالی در بیمه نامه اعمال شده باشد.
چ- سامانه جامع حوادث رانندگی: سامانه موضوع ماده (41) قانون
حسامانه الکترونیک: سامانه موضوع ماده (55) قانون
ماده 2- در صورت انتقال مالکیت وسیله نقلیه، سابقه تخفیف عدم خسارت متعلق به انتقال دهنده است. انتقال دهنده میتواند سابقه تخفیف مذکور را همزمان با انتقال مالکیت به انتقال گیرنده منتقل نماید یا هر زمان پس از آن سابقه مذکور را به وسیله نقلیه دیگر از همان نوع که متعلق به وی یا متعلق به همسر، والدین یا اولاد بلاواسطه وی باشد منتقل نماید.
تبصره 1- چنانچه انتقال دهنده سابقه تخفیف عدم خسارت را با رعایت ضوابط این آییننامه به وسیله نقلیه متعلق به همسر، والدین یا اولاد بلاواسطه خود انتقال دهد، سابقه مذکور صرفاً متعلق به یکی از این اشخاص است.
تبصره 2- در صورت عدم انتقال سابقه تخفیف عدم خسارت به انتقال گیرنده یا وسیله نقلیه دیگر از همان نوع که متعلق به انتقال دهنده یا همسر، والدین یا اولاد بلاواسطه وی باشد. بیمه گر موظف است گواهی داشتن سابقه تخفیف عدم خسارت را برای وی صادر کند.
تبصره 3- انواع وسایل نقلیه موضوع این آییننامه که انتقال سابقه تخفیف عدم خسارت آنها به یکدیگر مجاز است، به شرح زیر میباشد:
الف- انواع موتور سیکلت (اعم از گاری و دنده ای)
ب- انواع سواری
پ- اتو کار (استیشن، ون، مینی بوس و اتوبوس)
ت- انواع وسایل نقلیه حمل بار (بارکش)
تبصره 4-چنانچه انتقال دهنده شخص حقوقی باشد سابقه تخفیف عدم خسارت فقط به وسیله نقلیه دیگر از همان نوع که متعلق به همان شخص باشد، قابل انتقال است.
ماده 3- در صورت انتقال مالکیت وسیله نقلیه و عدم انتقال سابقه تخفیف عدم خسارت توسط انتقال دهنده، خسارت هایی که بیمه گر از محل بیمه نامه برای حوادث بعد از زمان انتقال مالکیت وسیله نقلیه تا پایان مدت اعتبار بیمه نامه پرداخت می کند، سابقه بیمه ای انتقال گیرنده محسوب میشود و در سابقه تخفیف عدم خسارت انتقال دهنده منظور نخواهد شد.
ماده 4- مبنای احراز انتقال مالکیت وسیله نقلیه در این آییننامه، اطلاعات مندرج در سند مالکیت وسیله نقلیه است. نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران موظف است همزمان با تعویض پلاک وسیله نقلیه، مشخصات مالک جدید را در سامانه جامع حوادث رانندگی درج کند.
ماده 5- در صورت قوت مالک وسیله نقلیه و انتقال مالکیت آن، سابقه تخفیف عدم خسارت متعلق به آن با رعایت ضوابط این آییننامه به انتقال گیرنده منتقل میشود.
ماده 6- سابقه تخفیف عدم خسارت وسایل نقلیه از رده خارج شده و همچنین سابقه تخفیف عدم خسارت وسایل نقلیه ای که به موجب احکام مراجع قضایی با اجرای ثبت انتقال مالکیت می یابند، با رعایت ضوابط این آییننامه قابل انتقال بوده و مشمول حکم ماده (3) این آییننامه میباشد.
دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت:
هیات وزیران در جلسه 12/10/1397 به پیشنهاد شماره 37204/129425 مورخ 2/10/1397 معاونت حقوقی رئیس جمهور بدون رعایت تشریفات قانونی مندرج در تبصره ماده 6 قانون "بیمه اجباری خسارت وارد شده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه" اصلاحیه آییننامه تبصره ماده 6 قانون مذکور را تصویب نموده است. با امعان نظر در مقررات این تبصره می توان دریافت:
1- قانون گذار در تبصره ماده 6 قانون مذکور اشعار میدارد "کلیه تخفیفاتی که بهواسطه «نداشتن حوادث منجر به خسارت» در قرارداد بیمه موضوع این قانون اعمال شده باشد، متعلق به انتقال دهنده است. انتقال دهنده میتواند تخفیفات مذکور را به وسیله نقلیه دیگر از همان نوع، که متعلق به او یا متعلق به همسر، والدین یا اولاد بلاواسطه وی باشد، منتقل کند. آییننامه اجرایی این تبصره به پیشنهاد بیمه مرکزی و تایید شورای عالی بیمه به تصویب هیات وزیران میرسد" همانطور که از آییننامه اجرایی این تبصره مصوب 18/7/1397 هیات وزیران نیز متبادر میشود این تبصره مفهوم مخالف ندارد و قانون گذار در مقام بیان مصداق متعارف و شایع بوده است و هیچ گونه ممنوعیتی برای انتقال تخفیف عدم خسارت به خریدار خودرو وضع ننموده است، لذا هیات وزیران نیز در تصویب آییننامه اجرایی موضوع تبصره یاد شده (ماده 2) حق انتقال تخفیف عدم خسارت به انتقال گیرنده خودرو را محترم شمرده است.
2- قانون گذار در تبصره ماده 6 قانون مذکور تصویب آییننامه نحوه انتقال تخفیفات حاصل از نداشتن حوادث منجر به خسارت را مشروط به پیشنهاد بیمه مرکزی و تایید شورای عالی بیمه مجاز دانسته است، بدیهی است در تصویب اصلاحیه این آییننامه نیز میبایست به طریق وحدت ملاک تشریفات قانونی شامل وجود پیشنهاد از سوی بیمه مرکزی و اخذ موافقت شورای عالی بیمه رعایت گردد. حال آنکه هیات وزیران صرفا به پیشنهاد معاونت حقوقی رئیس جمهوری اقدام به تصویب اصلاحیه مورد اعتراض نموده است. نظر به موارد مطروحه ابطال اصلاحیه آییننامه تبصره ماده 6 قانون "بیمه اجباری خسارت وارد شده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه" به جهت وضع قاعده آمره بدون رعایت تشریفات قانونی مورد استدعاست.
در پاسخ به شکایت مذکور، معاون امور حقوقی دولت به موجب لایحه شماره 135285/47090 مورخ 29/10/1400 به طور خلاصه توضیح داده است که: آییننامه اجرایی نحوه انتقال تخفیفات حاصل از نداشتن حوادث منجر به خسارت (موضوع تصویب نامه شماره 95202/ت54323ه- مورخ 18/7/1397 هیات وزیران) به استناد تبصره ماده 6 قانون بیمه اجباری خسارات وارد شده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسیله نقلیه مصوب 1395 بنا به پیشنهاد بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران و تایید شورای عالی بیمه تصویب و ابلاغ شد. متعاقب ایراد شماره 69807/ ه- ب مورخ 22/8/1397 رئیس مجلس شورای اسلامی نسبت به مصوبه موصوف به دلیل توسعه شمول امکان انتقال حقوق مندرج در تبصره ماده 6 به دیگر انتقال گیرندگان وسیله نقلیه، معاونت حقوقی رئیس جمهور در ارجرای قانون نحوه اجرای اصول هشتاد و پنجم و یکصد و سی و هشتم قانون اساسی در رابطه با مسئولیتهای رئیس مجلس شورای اسلامی مصوب 1368 با اصلاحات بعدی، پس از استعلام از دستگاههای ذی ربط برای رفع ایراد پیشنهاد اصلاح آییننامه را ارئه نمود که مراتب به موجب تصویب نامه شماره 137264/ت56132ه- مورخ 17/10/1397 تصویب و ابلاغ شد.
اساس دلیل اصلاح آییننامه مورد اعتراض آن بوده است که رئیس مجلس شورای اسلامی در خصوص آییننامه مورخ 18/7/1397 اعلام داشته است: « بر اساس ماده 6 قانون بیمه اجباری خسارات وارد شده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه مصوب 1395 " از تاریخ انتقال مالکیت وسیله نقلیه، کلیه حقوق و تعهدات ناشی از قرارداد بیمه موضوع این قانون به انتقال گیرنده منتقل میشود." تبصره این ماده کلیه تخفیفات ناشی از "نداشتن حوادث منجر به خسارت" را از حکم مزبور مستثنی کرده و آن را متعلق به انتقال دهنده دانسته است و امکان انتقال این حق را به "وسیله ی نقلیه دیگر از همان نوع، که متعلق به او یا متعلق به همسر، والدین یا اولاد بلاواسطه وی باشد" پیش بینی کرده و در نتیجه امکان انتقال این حق به دیگر اشخاص به عنوان گیرندگان وسیله ی نقلیه را نفی کرده است. با عنایت به جمیع موارد گفته شده، رد درخواست شکایت مطروحه مورد استدعاست.
پرونده شماره ه- ع/0001481 مبنی بر درخواست ابطال تصویب نامه شماره 137264/ ت56132 ه- مورخه 17/10/1397 هیات وزیران در جلسه مورخ 17/11/1400 هیات تخصصی کار، بیمه و تامین اجتماعی مورد رسیدگی قرارگرفت و اعضا به اتفاق به شرح ذیل اعلام نظر نمودند:
رای هیات تخصصی کار، بیمه و تامین اجتماعی:
آییننامه اجرایی نحوه انتقال تخفیفات حاصل از نداشتن حوادث منجر به خسارت موضوع تبصره ماده 6 قانون بیمه اجباری خسارات وارد شده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه با رعایت تشریفات قانونی و پس از پیشنهاد بیمه مرکزی جمهوری اسلامی و تایید شورای عالی بیمه با شماره 95202 مورخ 18/7/97 به تصویب هیات وزیران رسید ولی این آییننامه با ایراد مطروحه توسط رییس مجلس شورای اسلامی طی نامه شماره 69807/ ه- ب مورخ 22/8/1397 به استناد اصول 85 و 138 قانون اساسی به جهت توسعه شمول حکم قانون به هیات وزیران اعاده شد و هیات وزیران نیز با پیشنهاد معاونت حقوقی رییس جمهور مبنی بر رفع ایراد و اصلاح آییننامه مذکور در راستای اجرای قانون نحوه اجرای اصول 85 و 138 قانون اساسی در رابطه با مسئولیت های رییس مجلس شورای اسلامی مصوب 1368 با اصلاحات بعدی طی مصوبه شماره 137264/ت56132 ه- مورخ 17/10/97 اقدام به اصلاح آن نموده است، لذا با این وصف رعایت تشریفات مذکور در تبصره ماده 6 قانون بیمه اجباری خسارات وارد شده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه مصوب 1395 دیگر لزومی نداشته و مرجع تصویب، خارج از حدود اختیارات عمل ننموده است.
بنابه مراتب مذکور، تصویب مصوبه معترض عنه خارج از حدود صلاحیت مرجع صادر کننده آن نبوده و قابل ابطال نمیباشد. این رای به استناد بند (ب) ماده 84 قانون مذکور ظرف مهلت بیست روز از تاریخ صدور از جانب رییس محترم دیوان عدالت اداری یا 10 نفر از قضات محترم دیوان عدالت اداری قابل اعتراض است.
محمد جواد انصاری
رئیس هیات تخصصی کار، بیمه و تامین اجتماعی
دیوان عدالت اداری