هیات تخصصی اداری و امور عمومی
شماره پرونده: ه- ع/9702021 شماره دادنامه: 9909970906010887 تاریخ: 14/7/99
شاکی: سید حسن مظلومی
طرف شکایت: هیات وزیران؛ شورای عالی مناطق آزاد تجاریصنعتی و ویژه اقتصادی
موضوع شکایت و خواسته: 1- ابطال تبصره 1 و 2 و 3 ماده 16 آییننامه راهنمایی و رانندگی مناطق آزاد تجاری - صنعتی جمهوری اسلامی ایران؛ 2- ابطال مصوبه اجازه تردد خودروهای به شماره منطقه آزاد ارس تا شعاع یک صدو سی و پنج کیلومتری منطقه مذکور؛ 3- ابطال تصویب نامه اجازه تردد خودروهای به شماره منطقه آزاد تجاری - صنعتی ارس برای اشخاص حقیقی و حقوقی مستقر در محدوده منطقه تا مرکز استان آذربایجان شرقی؛ 4- ابطال تصویب نامه اجازه تردد خودروهای به شماره منطقه آزاد تجاری - صنعتی اروند برای ساکنان شهرستان های آبادان و خرمشهر تا مرکز استان؛ 5- ابطال تصویب نامه اجازه تردد خودروهای به شماره منطقه آزاد تجاری - صنعتی ماکو تا شعاع 30 کیلومتری منطقه
شاکی سید حسن مظلومی با خواسته فوق الذکر دادخواستی تقدیم کرده به که به هیات عمومی ارجاع شده است؛ متن مقرره مورد شکایت در صفحه 2 تا 6 پرونده مضبوط است؛
تبصره 1 و 2 و 3 ماده 16 آییننامه راهنمایی و رانندگی مناطق آزاد تجاری - صنعتی جمهوری اسلامی ایران
ماده 16: وسیله نقلیه ای که در مناطق آزاد شماره گذاری شده پس از تشریفات گمرکی به مدت مربوط به ورود اتومبیل های خارجی مجوز تردد موقت سایر نقاط کشور دریافت خواهد کرد.
تبصره 1: وسایل نقلیه شماره گذاری شده در منطقه آزاد چابهار میتوانند تا شعاع 30 کیلومتری از مرز منطقه آزاد تردد نمایند (محور چابهار - ایرانشهر تا پلیس راه)
سازمان منطقه با هماهنگی گمرک و نیروی انتظامی نحوه اجرای صحیح این تبصره را تدوین خواهند نمود.
تبصره 2: خودروهای سواری که از طریق منطقه آزاد چابهار وارد کشور میشوند تا سقف یکصد دستگاه با تایید نیروی انتظامی میتوانند تا منطقه نیک شهر تردد نمایند.
تبصره 3: با عنایت به اتصال منطقه آزاد تجاری - صنعتی اروند به سرزیمن اصلی خودروهای پلاک گذاری شده مجازند تا شعاع چهل کیلومتری مطابق محدوده نقشه پیوست که تایید شده به مهر «پیوست تصویبنامه هیات وزیران» است و ماشین آلات سنگین راه سازی از جمله لودر، فینیشر، گریدر، غلطک، ترینچو و اسکوی پیر در حد نیاز استان تا پلیس راه های ورودی به استان تردد نمایند.
مصوبه اجازه تردد خودروهای به شماره منطقه آزاد ارس تا شعاع یک صدو سی و پنج کیلومتری منطقه مذکور
ضمیمه شماره 2: اجازه تردد خودروهای به شماره منطقه آزاد ارس تا شعاع یک صد و سی و پنج کیلومتری منطقه مذکور
تصمیم نمایندگان ویژه رییس جمهور در شورای هماهنگی مناطق آزاد تجاری - صنعتی و ویژه اقتصادی در جلسه مورخ 16/12/1389 که به استناد اصل یکصد و بیست و هفتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و با رعایت تصویب نامه شماره 159176/ت43505ه- مورخ 10/8/1388 اتخاذ شده است، به شرح زیر برای اجرا ابلاغ میشود:
تردد خودروهای به شماره منطقه آزاد ارس تا شعاع یکصد و سی و پنج کیلومتری منطقه مذکور مجاز میباشد.
تصویب نامه اجازه تردد خودروهای به شماره منطقه آزاد تجاری - صنعتی ارس برای اشخاص حقیقی و حقوقی مستقر در محدوده منطقه تا مرکز استان آذربایجان شرقی؛
ضمیمه شماره 3: اجازه تردد خودروهای به شماره منطقه آزاد تجاری - صنعتی ارس برای اشخاص حقیقی و حقوقی مستقر در محدوده منطقه تا مرکز استان آذربایجان شرقی
هیات وزیران در جلسه مورخ 4/10/1390 به استناد اصل یکصد و سی و هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران تصویب نمود:
1- تردد خودروهای به شماره منطقه آزاد تجاری - صنعتی ارس برای اشخاص حقیقی و حقوقی مستقر در محدوده منطقه تا مرکز استان آذربایجان شرقی مجاز میباشد.
2- این تصویب نامه جایگزین تصمیم نامه شماره 14754/ت46487ن مورخ 27/1/1390 میشود.
تصویب نامه اجازه تردد خودروهای به شماره منطقه آزاد تجاری - صنعتی اروند برای ساکنان شهرستان های آبادان و خرمشهر تا مرکز استان
ضمیمه شماره 4: اجازه تردد خودروهای به شماره منطقه آزاد تجاری - صنعتی اروند برای ساکنان شهرستان های آبادان و خرمشهر تا مرکز استان خوزستان
هیات وزیران در جلسه مورخ 4/10/1390 به استناد اصل یکصد و سی و هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران تصویب نمود:
تردد خودروهای به شماره منطقه آزاد تجاری - صنعتی اروند برای ساکنان شهرستانهای آبادان و خرمشهر و اشخاص حقوقی مستقر در شهرستانهای یاد شده تا مرکز استان خوزستان مجاز است.
تصویب نامه اجازه تردد خودروهای به شماره منطقه آزاد تجاری - صنعتی ماکو تا شعاع 30 کیلومتری منطقه
ضمیمه شماره 5: اجازه تردد خودروهای به شماره منطقه آزاد تجاری - صنعتی ماکو تا شعاع 30 کیلومتری منطقه
وزیران عضو شورای هماهنگی مناطق آزاد تجاری - صنعتی و ویژه اقتصادی در جلسه 1/8/1392 به استناد اصل یکصد و سی و هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و با رعایت تصویب نامه شماره 113200/ت49516ه- مورخ 5/6/1392 تصویب نمودند:
1- تردد خودروهای به شماره منطقه آزاد تجاری - صنعتی ماکو تا شعاع (30) کیلومتری منطقه مجاز میباشد.
2- این تصویب نامه جایگزین تصمیم نامه شماره 100992/ت49155ه- مورخ 2/5/1392 میشود.
خلاصه ی شکایت و دلایل برای ابطال مقرره مورد شکایت:
" مستفاد از ماده 14 قانون چگونگی اداره مناطق آزاد تجاری - صنعتی و مواد 2 الی 10 مقررات صادرات و واردات و امور گمرکی مناطق آزاد تجاری - صنعتی جمهوری اسلامی ایران مصوب 1373 مبادلات بازرگانی این مناطق به دو صورت است: 1- با خارج از کشور یا دیگر مناطق آزاد کشور 2- با سایر نقاط کشور (قلمرو گمرکی)؛ در حالت نخست مبادلات بازرگانی پس از ثبت گمرکی از شمول مقررات صادرات و واردات مستثنی و در دسته دوم تابع مقررات عمومی صادرات و واردات است؛ بنابراین تردد خودروهای با پلاک مناطق آزاد در خارج از محدوده مناطق مذکور بدون رعایت مقررات گمرکی (مطابق بند الف ماده 113 قانون امور گمرکی یکی از مصادیق قاچاق کالا ورود یا خروج کالا از مسیر غیر مجاز یا بدون انجام تشریفات گمرکی است) برخلاف ماده 14 قانون چگونگی اداره مناطق آزاد تجاری - صنعتی است؛ به علاوه تبصره های 1 و 2 و 3 ماده 16 آییننامه راهنمایی و رانندگی مناطق آزاد که بعداً به این آییننامه الحاق شده است برخلاف حکم مقرر در بند د ماده 4 این قانون به تصویب مقام معظم رهبری نرسیده است."
در پاسخ به شکایت مذکور، معاونت حقوقی رئیس جمهور طی لایحه شماره 97-2021-3 مورخ 31/4/98 پاسخ داده است که:
1- تبصره 1 ماده 16 آییننامه، همان متن مصوب سال 73 است که به تایید فرماندهی محترم کل قوا رسیده و در اصلاحیه بعدی هیات وزیران به شماره 59861/ت34226 ه- مورخ 28/9/84 صرفاً شماره آن تغییر کرده و نه حکم و ماهیت آن؛ 2- ماده 14 قانون استنادی ناظر به مبادلات بازرگانی مناطق آزاد با سایر نقاط کشور است اما تردد خودرو برای ساکنان است و عنوان مبادله و وصف تجاری ندارد لذا خارج از مفهوم مبادله بازرگانی است؛ 3- حکم بند "د" ماده 4 قانون چگونگی اداره مناطق آزاد تجاری و صنعتی ملازمه با سلب اختیار هیات وزیران جهت وضع مقررات راهنمایی و رانندگی سرزمین اصلی ندارد بنابراین مصوبه 183315/ت50079 مورخ 11/2/1392 (تردد خودروهای شماره منطقه آزاد تجاری - صنعتی ماکو تا شعاع 30 کیلومتری) مستنداً به اصل 138 قانون اساسی و در چارچوب اختیارات هیات وزیران به تصویب رسیده است؛ 4- تصویب نامه شماره 14754/ت46487 ن مورخ 27/1/1390 (در مورد تردد خودروهای منطقه آزاد ارس) به موجب بند 2 مصوبه شماره 209224/ت 46487 ه- مورخ 25/10/1390 لغو گردیده است؛ همچنین تصویب نامه های شماره 209224/ت 46487 ه- مورخ 25/10/1390 (در مورد تردد خودروهای منطقه آزاد ارس تا مرکز استان) و شماره 203316/ت 47621 ه- مورخ 14/10/1390 (در مورد تردد خودروهای منطقه آزاد اروند) به ترتیب به موجب نامه های شماره 6596 ه- /ب مورخ 7/4/1391 و شماره 16590 ه- /ب مورخ 7/4/1391 رئیس مجلس شورای اسلامی لغو شده است و قابل استناد نیست؛ 5- مطابق بند 3 تصویب نامه شماره 70441/ت 51040 ه- مورخ 22/6/1393 "تردد با پلاک مناطق آزاد صرفاً در محدوده این مناطق مجاز است و ورود آنها به قلمرو گمرکی با رعایت قوانین و مقررات مربوط امکان پذیر است" بنابراین با توجه به آخرین حکم هیات وزیران که در همه مناطق آزاد لازم الاجراست استناد به احکام قبلی موضوعیت ندارد.؛
نظریه تهیه کننده گزارش:
الف: 1- مصوبه شماره 14754/ت46487 ن مورخ 27/1/1390 به موجب بند 2 مصوبه 209224/ت 46487 ه- مورخ 25/10/1390 لغو گردیده است؛ این مصوبه بر مبنای نامه شماره 6596 مورخ 7/4/98 رئیس مجلس شورای اسلامی ملغی الاثر اعلام شده است؛ 2- مصوبه شماره 203316/ت 47621 ه- مورخ 14/10/1390 بر اساس نامه شماره 16590 ه-/ب مورخ 7/4/1391 رئیس مجلس شورای اسلامی ملغی الاثر شده است؛ 3- مصوبه شماره 183314 / ت 50079 ک مورخ 11/12/1392 (تردد تا 30 کیلومتری ماکو)، جایگزین تصویب نامه شماره 100992/ت49155 ه- مورخ 2/5/1392 شده است؛ لذا هرچند مطابق بند 3 تصویب نامه شماره 70441/ت 51040 ه- مورخ 22/6/1393 "تردد با پلاک مناطق آزاد صرفاً در محدوده این مناطق مجاز است و ورود آنها به قلمرو گمرکی با رعایت قوانین و مقررات مربوط امکان پذیر است" و با توجه به اینکه این بند آخرین اراده هیات وزیران در خصوص مورد و مفهوماً دلالت بر عدول از مصوبه قبلی (یا لغو آن) میتواند تفسیر شود (مخصوصاً اینکه معاون امور حقوقی دولت در قسمت آخر بند 6 لایحه دفاعیه (در صفحه 38 پرونده) نیز آن را قابل استناد ندانسته است) معذالک این مصوبه به صراحت لغو نگردیده است بناء علیهذا نظر به اینکه مطابق ماده 14 قانون چگونگی اداره مناطق آزاد تجاری و صنعتی "مبادلات بازرگانی مناطق با خارج از کشور پس از ثبت گمرکی از شمول مقررات صادرات و واردات مستثنی هستند و مقررات صدور وورود کالا و تشریفات گمرکی در محدوده هر منطقه به تصویب هیات وزیران خواهد رسید مبادلات بازرگانی مناطق با سایر نقاط کشور اعم از مسافری و تجاری تابع مقررات عمومی صادرات و واردات کشور میباشد." و مطابق قسمت آخر ماده 14 قانون، مبادلات بازرگانی ناظر به "مبادلات مسافری و تجاری" دانسته شده است لذا تردد خودرو با پلاک منطقه آزاد که طبیعتاً مستلزم فروش و واگذاری به غیر است متضمن مبادله و داخل در تعریف "مبادله بازرگانی" شده و از این رو مخالف ماده 14 قانون چگونگی اداره مناطق آزاد تجاری و صنعتی و قابل ابطال است.
ب: مطابق ماده 4 قانون چگونگی اداره مناطق آزاد تجاری و صنعتی مصوب هیات وزیران مسئول تصویب آییننامهها و هماهنگ نمودن کلیه فعالیتهای هر منطقه (بند الف) و تصویب مقررات امنیتی و انتظامی مناطق با تایید فرماندهی کل قوا (بند د) است؛ علیهذا نظر به اینکه تبصره ماده 16 صرفاً به تبصره یک تغییر یافته و مفاد آن که پیش از این به همراه آییننامه به تایید فرماندهی کل قوا رسیده تغییری نداشته است لذا مخالفتی با قوانین نداشته و قابل ابطال نیست.
ج - هرچند به نظر میرسد مفاد تبصره 2 و 3 الحاقی به ماده 16 آییننامه مذکور (تبصره 2 متضمن تجویز تردد خودروهای منطقه آزاد چابهار تا نیک شهر و تبصره 3 متضمن تردد خودروهای منطقه آزاد اروند تا شعاع چهل کیلومتری) با توجه به بند 3 تصویب نامه شماره 70441/ت 51040 ه- مورخ 22/6/1393 مبنی بر اینکه "تردد با پلاک مناطق آزاد صرفاً در محدوده این مناطق مجاز است و ورود آنها به قلمرو گمرکی با رعایت قوانین و مقررات مربوط امکان پذیر است" عملاً لغو گردیده باشد معذالک نظر به اینکه مفاد دو تبصره یاد شده در هر حال ذیل آییننامه راهنمایی و رانندگی و مشمول عنوان مقررات انتظامی موضوع بند د ماده 4 قانون چگونگی اداره مناطق آزاد تجاری صنعتی به تصویب رسیده اما در عین حال به تایید فرماندهی کل قوا نرسیده و آخرین تصویب نامه هیات وزیران (مفادبند 3 تصویب نامه به شماره 70441/ت 51040 ه- مورخ 22/6/ 1393) به صراحت تبصره 2 و 3 ماده 16 آییننامه مورد شکایت را نسخ نکرده لذا مفاد دو تبصره یاد شده مغایر بند "د" از ماده 4 قانون مذکور و قابل ابطال است. تهیه کننده گزارش: دکتر زین العابدین تقوی
نظریه هیات تخصصی اداری و امور عمومی
الف - 1- تصویب نامه شماره 209224/ت 46487 ه- مورخ 25/10/1390 هیات وزیران (متضمن تجویز تردد خودروهای به شماره منطقه آزاد تجاری - صنعتی ارس برای اشخاص حقیقی و حقوقی مستقر در محدوه منطقه تا مرکز استان آذربایجان شرقی)، 2- تصویب نامه شماره 203316/ت 47621 ه- مورخ 14/10/1390 هیات وزیران (متضمن تجویز تردد خودروهای به شماره منطقه آزاد تجاری - صنعتی اروند برای ساکنان شهرستان های آبادان و خرمشهر و اشخاص حقوقی مستقر در شهرستان های یاد شده تا مرکز استان خوزستان)، 3- تصویب نامه کمیسیون موضوع اصل 138 قانون اساسی به شماره 183315 / ت 50079 ک مورخ 11/12/1392 (متضمن تردد خودروهای به شماره منطقه آزاد تجاری - صنعتی ماکو تا شعاع 30 کیلومتری منطقه)
اولاً به موجب بند 2 مصوبه 209224/ت 46487 ه- مورخ 25/10/1390 هیات وزیران (متضمن تجویز تردد خودروهای به شماره منطقه آزاد تجاری - صنعتی ارس برای اشخاص حقیقی و حقوقی مستقر در محدوه منطقه تا مرکز استان آذربایجان شرقی)، این تصویب نامه، جایگزینِ تصمیم نامه شماره 14754/ت46487 ن مورخ 27/1/1390 شده معذالک با توجه به نامه شماره 6596 مورخ 7/4/98 رئیس مجلس شورای اسلامی، این تصویب نامه نیز، ملغی الاثر اعلام شده است؛
ثانیاً تصویب نامه شماره 203316/ت 47621 ه- مورخ 14/10/1390 هیات وزیران (متضمن تجویز تردد خودروهای به شماره منطقه آزاد تجاری - صنعتی اروند برای ساکنان شهرستان های آبادان و خرمشهر و اشخاص حقوقی مستقر در شهرستان های یاد شده تا مرکز استان خوزستان) به موجب نامه شماره 16590 ه-/ب مورخ 7/4/1391 رئیس مجلس شورای اسلامی ملغی الاثر شده است.
ثالثاً - مطابق بند 3 تصویب نامه شماره 70441/ت 51040 ه- مورخ 22/6/1393 هیات وزیران"تردد با پلاک مناطق آزاد صرفاً در محدوده این مناطق مجاز است و ورود آنها به قلمرو گمرکی با رعایت قوانین و مقررات مربوط امکان پذیر است" تصویب نامه مذکور مفهوماً تصویب نامه کمیسیون موضوع اصل 138 قانون اساسی را به شماره 183315 / ت 50079 ک مورخ 11/12/1392 (متضمن تردد خودروهای به شماره منطقه آزاد تجاری - صنعتی ماکو تا شعاع 30 کیلومتری منطقه)، لغو کرده است؛
بنابراین نظر به لغو و انتفای سه تصویب نامه مورد شکایت، با اتفاق آراء اعضای هیات تخصصی اداری و امور عمومی قرار رد شکایت مستنداً به ماده 85 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری پیشنهاد گردید. سید کاظم موسوی - رئیس هیات تخصصی اداری و امور عمومی دیوان عدالت اداری
رای هیات تخصصی اداری و امور عمومی
ب - تبصره یک و دو و سه ماده 16 آییننامه راهنمایی و رانندگی مناطق آزاد تجاری - صنعتی جمهوری اسلامی ایران
اولاً مطابق ماده 4 قانون چگونگی اداره مناطق آزاد تجاری و صنعتی مصوب هیات وزیران مسئول تصویب آییننامهها و هماهنگ نمودن کلیه فعالیتهای هر منطقه (بند الف) و تصویب مقررات امنیتی و انتظامی مناطق با تایید فرماندهی کل قوا (بند د) است؛ علیهذا تبصره ماده 16 صرفاً به تبصره 1 تغییر یافته و مفاد آن که پیش از این به همراه آییننامه به تایید فرماندهی کل قوا رسیده تغییری نداشته است. ثانیاً مطابق بند د ماده 4 قانون چگونگی اداره مناطق آزاد تجاری - صنعتی مصوب سال 1372 با آخرین اصلاحات تا سال 1388 تصویب مقررات امنیتی و انتظامی مناطق با تایید فرماندهی کل قوا از جمله مسئولیت های هیات وزیران است؛ بر این اساس هرچند تصویب تبصره 2 و 3 الحاقی به ماده 16 آییننامه راهنمایی و رانندگی مناطق آزاد تجاری - صنعتی جمهوری اسلامی ایران (متضمن تجویز تردد خودروهای منطقه آزاد چابهار تا نیک شهر و تردد خودروهای منطقه آزاد اروند تا شعاع چهل کیلومتری) مشمول عنوان مقررات انتظامی موضوع بند د ماده 4 قانون چگونگی اداره مناطق آزاد تجاری صنعتی است معذالک مطابق بند الف ماده 65 قانون احکام دائمی مصوب سال 1395 مدیران سازمان های مناطق آزاد به نمایندگی از طرف دولت، بالاترین مقام منطقه محسوب میشوند و کلیه وظایف، اختیارات و مسئولیت های دستگاه های اجرایی دولتی مستقر در این مناطق به استثنای نهادهای دفاعی و امنیتی به عهده آنهاست؛ بنابراین تجویز تردد خودرو به شرح مذکور با آخرین اراده قانونگذار در مورد مناطق آزاد عملاً تنفیذ شده است. نظر به اینکه هر سه تبصره آییننامه مورد شکایت مغایرتی با قانون نداشته و خارج از اختیارات مقام واضع نیست، مستنداً به بند ب ماده 84 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 رای به رد شکایت صادر میشود؛ این رای ظرف مهلت بیست روز از تاریخ صدور از سوی رئیس دیوان یا ده نفر از قضات دیوان قابل اعتراض است.
سید کاظم موسوی - رئیس هیات تخصصی اداری و امور عمومی دیوان عدالت اداری