بسمه تعالی
هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
شماره پرونده: ه- ت/ 0200006 شماره دادنامه سیلور: 140231390003150798 تاریخ:1402/12/01
شاکی: آقای یعقوب محمدی
طرف شکایت: هیات وزیران
موضوع شکایت و خواسته: ابطال و اصلاح برخی قسمت های راجع به وظایف دستگاه های اجرایی ذیربط در خصوص اعمال سیاست تحدید موالید
--
شاکی دادخواستی به طرفیت هیات وزیران به خواسته ابطال و اصلاح برخی قسمت های راجع به وظایف دستگاه های اجرایی ذیربط در خصوص اعمال سیاست تحدید موالید به دیوان عدالت اداری تقدیم کرده که به هیات عمومی ارجاع شده است متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر میباشد:
تصویبنامه راجع به وظایف دستگاههای اجرایی ذیربط در خصوص اعمال سیاست تحدید موالید مصوب 1369/06/04
هیات وزیران در جلسه مورخ 1369/06/24 با توجه به اصل یکصد و سی و هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و بر اساس جز (1-1) بند ج قسمت یکم پیوست قانون برنامه اول توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران مصوب 1368، وظایف دستگاه های اجرایی ذیربط در خصوص اعمال سیاست تحدید موالید را به شرح ذیل تصویب نمود:
1 - وظایف وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی:
تحت پوشش برنامه تنظیم خانواده قرار دادن (24) درصد از زنان و مادران واقع در سنین بالقوه باروری با الویت دادن به آن قسمت از نواحی و مناطق جغرافیانی و قشرهای اجتماعی کشور که از باروری ناخواسته زیانهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی بیشتری دیده اند
- کاهش مرگ و میر مادران و نوزادان
2- وظایف وزارت آموزش و پرورش:
- بالا بودن سطح سواد در کلیه اقشار جامعه بویژه آموزش بزرگسالان تا سی سال
- بالا بودن ضریب پوشش تحصیلی دختران لازم التعلیم مخصوصاً در نقاط روستایی
- تدوین متون آموزشی برای بالا بردن سطح آگاهی دانش آموزان دبیرستانی (بویژه دختران) نسبت به زیانهای باروری بالا در کشور
3- وظایف وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران:
- بالا بردن آگاهی جامعه در مورد اهمیت و ضرورت کنترل نرخ رشد جمعیت و مضرات جمعیت زیاد در دو سطح جامعه و خانواده ایجاد انگیزه های لازم در جامعه به منظور مشارکت بیشتر زنان در عرصه های اقتصادی و اجتماعی در دو سطح جامعه و خانواده
4- وظایف وزارت فرهنگ و آموزش عالی:
افزایش سهمیه دانشجویان زن در رشته های دبیری بویژه با تعهد خدمت در نقاط محروم
- گنجاندن درس جمعیت شناسی در برنامه ریزی درسی اکثر رشته های دانشگاهی
- انجام فعالیتهای پژوهشی و تحقیقاتی در زمینه چگونگی کنترل نرخ رشد جمعیت
5 - وظیفه وزارت کار و امور اجتماعی:
- بالابردن میزان اشتغال زنان
6- وظایف سازمان ثبت احوال کشور:
- ایجاد امکانات لازم برای ثبت کامل تغییرات جمعیتی (تولد و مرگ) در سطح کشور
- ارایه آمار دقیق تغییرات جمعیتی کشور به صورت سه ماهه، شش ماهه و یک ساله.
به منظور پیگیری، نظارت و ایجاد هماهنگی در اجرای سیاستهای کنترل نرخ رشد جمعیت کمیسیونی به ریاست وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و عضویت وزراء و روسای هر یک از وزارتخانه ها و سازمانهای فوق الذکر و رییس سازمان برنامه و بودجه تشکیل میگردد. این کمیسیون موظف است گزارش اقدامات انجام یافته توسط هر یک از وزارتخانه ها و سازمانهای مذکور در این تصویبنامه و نتیجه بررسی های به عمل آمده در زمینه های زیر را به هیات وزیران ارایه نماید.
الف - ضرورت تشکیل شورای عالی، وظایف و اعضای آن.
ب - بررسی پیشنهادهای ارایه شده در مورد اصلاح قوانین و مقررات مشوق و بازدارنده
ج - بررسی سایر مسایل مربوط به کنترل نرخ رشد جمعیت.
معاون اول رییس جمهور - حسن حبیبی
دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت:
1.هیات وزیران در جلسه مورخ 1369/06/24 با توجه به اصل 138 قانون اساسی و قانون برنامه اول توسعه، وظایف دستگاه های اجرایی در باب تحدید موالید را به تصویب رسانده است.
2.کاهش جمعیت هر کشور موجب کاهش اعتبار آن کشور در سطح منطقه و جامعه جهانی میگردد و جمعیت جوان عنصر اصلی سرمایه انسانی هر کشوری را تشکیل میدهد و رونق اقتصادی وابسته به نیروی جوان است.
3.قسمت های مورد ایراد این مصوبه بر خلاف فرامین مکرر مقام عظمای ولایت و رهبر فرزانه انقلاب اسلامی و در تضاد با مقررات مندرج در مواد 102 تا 104 قانون برنامه ششم توسعه و نیز بند الف ماده 37 قانون احکام دایمی برنامه های توسعه کشور است.
خلاصه مدافعات طرف شکایت:
1.مصوبه مورد شکایت در سال 1370 و در شرایطی به تصویب هیات وزیران رسیده که طبق جزء 1-1 بند ج قسمت یکم برنامه پنج ساله اول توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی مصوب 1368 و ذیل عنوان «خطوط کلی سیاست تحدید موالید کشور» مقرر شده بود بر مبنای بررسی های به عمل آمده اعمال سیاست تعدیل موالید از 6/4 مولود زنده به دنیا آنده در طی دوران بالقوه باروری یک زن به 4 نوزاد در سال 1390 و کاهش نرخ رشد طبیعی جمعیت از 2/3 به 3/2 درصد رسیده است.
در همین مدت، با توجه به ساختمان فعلی بسیار جوان جمعیت و ویژگیهای زیستی و فرهنگی جامعه امکان پذیر است. از این رو کاهش باروری عمومی زنان تا حد 4 نوزاد و نرخ رشد طبیعی 3/2 درصد در سال 1390 مهم ترین هدفهای درازمدت سیاست تحدید موالید در کشور است. لذا مصوبه مورد شکایت با تکلیف قانونی مقرر در عبارت فوق الذکر مغایرتی نداشته و همسو با آن وضع شده است.
2. برخی احکام مقرر در مصوبه مورد شکایت، به طور مشابهی در دو سال بعد طی ماده 2 لایحه تنظیم خانواده و جمعیت به تصویب مجلس شورای اسلامی وقت رسیده و بر اساس نظر شورای نگهبان مغایر موازین شرع و قانون اساسی شناخته نشده است.
بنا به مراتب فوق و نظر به این که در حال حاضر مصوبه مورد شکایت با توجه به قوانین و مقررات متعددی از جمله مواد 102 و 103 قانون برنامه ششم توسعه و نیز قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، موضوعا منتفی شده و قابلیت اجرا ندارد.
در خصوص ادعای مغایرت مصوبه با شرع، با توجه به ادعای عدم مغایرت با موازین شرعی، نظر شورا سالب به انتفای موضوع است.
پرونده شماره ه- ت / 0200006 (ثبت سامانه ساجد: 0003683) مبنی بر درخواست ابطال برخی از قسمتهای تصویبنامه شماره 4592/ت202ه- مورخ 1369/06/12 هیات وزیران (با موضوع وظایف دستگاههای اجرایی ذیربط در خصوص اعمال سیاست تحدید موالید)، در جلسه هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی مورد رسیدگی قرار گرفت و اعضاء به اتفاق آراء به شرح ذیل مبادرت به صدور رای نمودند:
رای هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
اولاً: قوانین موخرالتصویب نسبت به مصوبه مورد اعتراض، ابطال آن را در فرض مغایرت موجب نمیشود. ثانیاً: نظر به اینکه مطابق فراز ابتدایی ردیف (1-1) با عنوان «خطوط کلی سیاست تحدید موالید کشور» ذیل جزء (1) بند «ج» از قسمت یکم قانون برنامه پنجساله اول توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران مصوب سال 1368 با اصلاحات و الحاقات بعدی مقرر شده است که: «بر مبنای بررسیهای به عمل آمده، اعمال سیاست تعدیل موالید از 6.4 مولود زنده به دنیا آمده در طی دوران بالقوه باروری یک زن (سال 1365) به 4 نوزاد در سال 1390 و کاهش نرخ رشد طبیعی جمعیت از 3.2 به 2.3 درصد در همین مدت با توجه به ساختمان فعلی بسیار جوان جمعیت و ویژگیهای زیستی و فرهنگی جامعه امکانپذیر خواهد بود. از این رو کاهش باروری عمومی زنان تا حد 4 نوزاد و نرخ رشد طبیعی 2.3 درصد در سال1390 مهمترین هدفهای درازمدت سیاست تحدید موالید کشور خواهد بود و متناسب با این هدفها، کاهش نرخ رشد طبیعی جمعیت به 2.9 درصد در انتهای این برنامه و ابتدای برنامه توسعه بعدی، از طریق اثرگذاری آگاهانه و برنامهریزی شده بر متغیر باروری به عنوان عمدهترین هدف جمعیتی این برنامه در نظر گرفته شده است. ..»، لذا آن قسمت از تصویبنامه شماره 4592/ت202ه- مورخ 1369/06/12 هیات وزیران که در خصوص وظایف دستگاههای اجرایی ذیربط در خصوص اعمال سیاست تحدید موالید میباشد، در مقام بیان جزییات حکم قانونی مزبور و نحوه اجرای آن بوده و واجد حکمی فراتر از ماده قانونی یادشده نمیباشد، بنابراین در حدود اختیارات مرجع وضع آن بوده و مغایرتی با قانون فوقالذکر نداشته و قابل ابطال نمیباشد. این رای به استناد بند «ب» ماده (84) قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوب 1402/02/10) ظرف مهلت بیست روز از تاریخ صدور از جانب رییس محترم دیوان عدالت اداری یا 10 نفر از قضات محترم دیوان عدالت اداری قابل اعتراض بوده و پس از قطعیت، براساس ماده (93) قانون مذکور در رسیدگی و تصمیمگیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است.
مهدی فرد محمدیان
رییس هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
دیوان عدالت اداری