اثر مفارقت جسمانی زوجین بر احراز عسرو حرج زوجه

حسب محتویات پرونده خانم ف. س. س. فرزند ح. (خواهان) در تاریخ 98/10/18 دادخواستی را به طرفیت اقای ع. ا. س. س. فرزند و. (خوانده) تقدیم سازمان *نموده که جهت رسیدگی به شعبه دوم خانواده ارجاع گردیده است.خواهان در توضیح خواسته خود اعلام نمود: همسر دائمی خوانده میباشد. در سال 72 به عقد ایشان در امده دارای یک فرزند مشترک میباشند، جهیزیه در تصرف خودش میباشد. بدلیل سوی معاشرت دچار عسر وحرج بوده با بذل مهریه تقاضای صدور حکم طلاق براساس ماده 1130 قانونی مدنی را از دادگاه محترم دارم. (ص 7) خواهان محکومیت کیفری زوج به 40 ضربه شلاق را به لحاظ توهین به ایشان ضمیمه دادخواست و تقدیم دادگاه نموده است. (ص 11) براساس گزارش مورخ 98/10/14 حسب اظهارات زوجه اتومبیل ایشان توسط زوج به سرقت رفته و قصد دارد. ان را به اتش بکشد (ص 12) اولین جلسه دادگاه در تاریخ 98/11/7 با حضور وکیل خواهان و بدون حضورخوانده تشکیل گردیده وکیل خواهان اعلام نمود: زوج سوی معاشرت دارد. وبه لحاظ فحاشی دارای محکومیت کیفری قطعی است.شهود حاضر به شهادت در دادگاه هستند، حدود 2 سال است.که زوجین رابطه زناشویی ندارند و چهار ماه است.که جدای از یکدیگر زندگی میکنند یکی از اقدامات زوج سرقت اتومبیل موکله بوده که پس از تنظیم شکایت کیفری در نمایندگی اسفراین از طریق کلانتری تحویل گرفته شد، موکله با بذل تمام مهریه تقاضای طلاق دارد.، تخلف زوج از شروط ضمن عقد (شرط دوم) محرز است.از ریاست محترم دادگاه تقاضای صدور گواهی عدم امکان سازش با بذل مهریه را دارم. (صفحات 13و14) دادگاه قرار استماع شهادت شهود را صادر و اعلام نموده است. (ص 15) جلسه دوم دادگاه نیز با حضور وکیل خواهان و بدون حضورخوانده علیرغم ابلاغ واقعی تشکیل گردیده است.وکیل خواهان تقاضای اخذ استماع اظهارات شهود را نموده است. (ص 19) چهار نفر از شهود در دادگاه حاضر و در خصوص کتک کاری و سوی معاشرت، تهدید بقتل وایراد ضرب زوج نسبت به زوجه شهادت دادند. (صفحات 20 الی 23) دادگاه قرار ارجاع امر بداوری را صادر و اعلام نموده است. (ص 24) داور زوجه در نظریه مورخه 98/12/14 اعلام نمود: تلاش جهت صلح و سازش زوجین متاسفانه مثمر ثمر واقع نشد و زوجه اصرار بر طلاق دارد. و بهترین راه برای زوجین جدایی و طلاق است. (ص 32) داور زوج در نظریه مورخه 99/3/6 اعلام کرد: زوج حاضر به طلاق همسرش نمیباشد. (ص 36) زوجه در تاریخ 98/9/24 اعلام نمود در برابر طلاق حاضر است.کلیه حقوق شرعی و قانونی من جمله مهریه، نفقه و نحله را بذل نماید. (41) دادگاه در تاریخ 99/3/25 پس از اخذ نظر قاضی مشاور ختم رسیدگی را اعلام و به شرح ذیل مبادرت به صدور رای نموده است: باتوجه به مفاد دادخوست تقدیمی، ملاحظه نظر به قاضی مشاور، ابرازی، دفاعیات موثر وکیل خواهان و شهود تعرفه شده که حکایت از سوی رفتار خوانده دارد.، محتویات پرونده و ارای استنادی نیز موید صحت اظهارات خواهان میباشد. و عدم تاثیر نصایح دادگاه و داوران در جهت صلح وسازش و عدم دفاع موثر وکیل خوانده دادگاه دعوی خواهان را وارد تشخیص داده و به لحاظ تخلف زوج از بند 1 شرط ضمن عقد و احراز عسر و حرج مستندا به ماده 1130 قانون مدنی و26 قانون حمایت خانواده رای به الزام زوج به طلاق با احراز شرایط اعمال وکالت در طلاق صادر و اعلام میگردد. زوجه مهریه و سایر حقوق مالی را به زوج بذل مینماید. (ص 47) صفحه 52 پرونده نیز منعکس کننده نظریه کلینیک مددکاری *مبنی بر عدم سازش بین زوجین میباشد. وکیل خوانده (زوج) به رای صادره اعتراض نموده و در لایحه تجدیدنظرخواهی اعلام نمود. زوج قطعا مخالف طلاق است. شکایت اجتماعی و اقتصادی در جامعه کنونی امری طبیعی است.که اختلاف نظر باعث تثبیت حقی برای زوجه نمیگردد.، تمام شهود تعرفه شده از اقوام درجه یک زوجه میباشند در رابطه با توهین نیز در اجرای احکام رضایت داده است.از دادگاه تجدیدنظر رد دادنامه بدوی مورد استدعاست (ص 54 55) پرونده به دادگاه تجدیدنظر ارسال و جهت رسیدگی به شعبه *ارجاع میگردد. زوجه نیز در پاسخ به لایحه تجدیدنظرخواهی زوج اعلام نمود: قرار بود در صورت رضایت اینجانب و عدم اجرای حکم شلاق از همدیگر جدا شویم که متاسفانه به قول خود عمل نکرده امنیت جانی ندارم. شهود در اینرابطه شهادت دادند تقاضای رد دادخواست تجدیدنظر خواهی را دارم. (ص 56) دادگاه تجدیدنظر در تاریخ 99/6/29 ختم رسیدگی را اعلام و به شرح ذیل مبادرت به صدور رای نموده است: بعد از 26 سال زندگی مشترک استناد به یک فقره محکومیت کیفری دائر بر توهین که انهم منجربه گذشت زوجه در مرحله اجرای شده است.و نیز شهودی که صرفا اشاره به یک مورد توهین نمودند وهیچ مشاهداتی بر ایراد ضرب و غیره نداشتند نمیتواند دلالت بر وضعیتی نماید. که ادامه زندگی برای زوجه غیر قابل تحمل باشد. علیهذا دادگاه تجدیدنظرخواهی را وارد تشخیص داده مستندا به ماده 358 قانون ایین دادرسی مدنی دادنامه معترض عنه را نقض و حکم به رد دعوی خواهان صادر و اعلام مینماید. (ص 62) از رای صادره فرجامخواهی گردیده و پس از دریافت لایحه فرجامخواهی زوجه پرونده به دیوان عالی کشور ارسال و پس از ثبت و جری تشریفات قانونی جهت رسیدگی به شعبه پانزدهم ارجاع گردیده است.

هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش اقای ح. ح. عضو ممیز و ملاحظه اوراق پرونده در خصوص دادنامه شماره *مورخ 99/6/29 فرجام خواسته مشاوره نموده چنین رای می دهد.

رای شعبه

فرجامخواهی خانم ف. س. س. فرزند ح. نسبت به دادنامه شماره *مورخ 99/6/29 صادره از شعبه *متضمن نقض دادنامه شماره *مورخ 99/4/31 صادره از شعبه *که به موجب ان به لحاظ محکومیت کیفری زوج، مفارقت جسمانی زوجین، سوی معاشرت زوج و همچنین نظریه داوران و شهود با احراز عسر وحرج زوجه دعوی خواهان را وارد تشخیص داده است، باتوجه به ایرادات ذیل مالا در خور پذیرش میباشد.: 1- عدم توفیق دادگاه و همچنین داوران درایجاد صلح و سازش و اصلاح ذات البین 2- عدم رابطه زناشویی به مدت سه سال (تا تاریخ صدور رای دیوان) و همچنین مفارقت جسمانی حدودا یک ساله فیمابین زوجین 3- بذل کلیه حقوق مالی ناشی از زوجیت مانند تمام مهریه و نفقه و نحله ا یام زوجیت توسط زوجه در برابر طلاق که قرینه بر عسر و حرج است. 4- محکومیت زوج به چهل ضربه شلاق در اثر توهین به زوجه و قطعیت ان در مرجع مربوطه 5- استرداد جهیزیه توسط زوجه که بیانگر نا امیدی کامل زوجه از ادامه زندگی میباشد. 6- شهادت چهار نفر از شهود حاضر در جلسه دادگاه مبنی بر کتک کاری، سوی معاشرت، ایراد ضرب و تهدید زوجه توسط زوج 7- نظریه قاضی محترم مشاور دادگاه مبنی بر پذیرش دعوی خواهان در دادگاه بدوی 8- نظریه کلینیک مددکاری شهرستان *مبنی بر عدم سازش میان زوجین. 9- اظهارات وکیل زوج و پذیرش ضمنی مشکلات اقتصادی حاکم بر زندگی مشترک 10- اظهارات زوجه مبنی بر توافق با زوج به طلاق در صورت اعلام رضایت زوجه و عدم اجرای حکم شلاق که اعلام رضایت از سوی زوجه به واحد اجرای احکام اعلام گردیده است.اما طبق اظهارات زوجه، زوج به قول خود عمل ننموده است. 11- خارج نمودن اتومبیل زوجه از *بدون اجازه زوجه که حسب شکایت زوجه این اتومبیل در *توقیف و توسط مامورین کلانتری تحویل زوجه داده شده است، علیهذا مجموع عوامل فوق الذکر بیانگر ان است.که زوجه تحت فشارهای مختلف روحی و جسمی قرار گرفته و باتوجه به مفارقت جسمانی طولانی مدت و استرداد جهیزیه، شکایت کیفری و بذل تمامی حقوق مالی ناشی از زوجیت و سایر عوامل فوق الذکر که نشاندهنده ان است.که طلاق عاطفی بین زوجین محقق گردیده و زوجه خواهان پایان بخشیدن به زندگی است.که در واقع وجود خارجی ندارد.، علاوه بر این داور زوجه که نزدیکترین و دلسوزترین فرد در زندگی به مشارالیها میباشد. تداوم این زندگی را غیر ممکن اعلام نموده است.ایراد توهین، تهدید به قتل، سوی معاشرت و توهین از سوی زوج به زوجه براساس اظهارات شهود در دادگاه حاکی از فراموشی تعهداتی است.که زوج باید به صورت طبیعی بدان متعهد و پای بند باشد. لذا باتوجه به اینکه دوام و استحکام رابطه زوجین براساس مودت قلبی که یک امر دورنی است.محقق میگردد. و این رکن رکین باتوجه به دلایل فوق الذکر و باتوجه به مجموع محتویات پرونده در زندگی مشترک خدشه دار گردیده است.دادنامه صادره در وضعیت حاضر قابلیت تایید ندارد. ضمن توجه دادن دادگاه محترم به مجموع علل و عوامل مذکور و گستردگی قلمرو و شمول قاعده پر ارج عسر و حرج و برای جلوگیری از ضرر و اسیبهای احتمالی و نیز توصیه شارع مقدس به پرهیز از کالمعلقه نمودن زنان (ایه شریفه 129 از سوره مبارکه نسای) وتوجه به فلسفه وضع ماده 1130 قانون مدنی و تبصره ان توسط قانونگذار در جهت حل مشکلات زنان رای صادره به جهات نقص و مستندا به بند 5 از ماده 371 و بند الف از ماده 401 قانون ایین دادرسی مدنی نقض و رسیدگی بعدی به همان شعبه صادر کننده رای منقوض محول تا با بررسی همه جانبه و توجه به عوامل شخصی و موقعیت زوجه در تحقق عسر و حرج رای مقتضی را صادر فرمایند.

پس از گزارش مورخ 1399/11/19 عضو ممیز این شعبه دادنامه شماره *مورخ 99/6/29 صادره از سوی شعبه *متضمن نقض دادنامه شماره *مورخ 99/4/31 صادره از شعبه *، به جهات نقص و مستندا به بند 5 از ماده 371 و بند الف از ماده 401 قانون ایین دادرسی مدنی نقض و رسیدگی بعدی به همان شعبه صادر کننده رای منقوض محول تا با بررسی همه جانبه و باتوجه به دلایل ذکر شده در رای صادره از سوی شعبه *رای مقتضی را صادر فرمایند. (ص 71 الی 74) شعبه مرجوع الیه بدون تشکیل جلسه و بررسی لازم پیرامون موارد معنون از سوی شعبه دیوان در تاریخ 99/12/12 ختم رسیدگی را اعلام و به شرح ذیل مبادرت به صدور رای نموده است: استنباط این دادگاه از تصمیم دیوانعالی کشور. بررسی مجدد این دادگاه به صورت همه جانبه و توجه به عوامل شخصی و موقعیت زوجه در عسر و حرج نقص تحقیقات نمیباشد. و علیرغم احراز عسر وحرج توسط دیوان محترم عالی کشور اما این دادگاه وضیت فعلی زوجین را که 26 سال زندگی اشتراکی داشته اند صرفا یک مورد محکومیت کیفری که منجربه گذشت زوجه شده و موادی گواهی شهود احراز ایراد ضرب و شتم نگردیده را از مصادیق عسر و حرج موضوع ماده 1130 قانون مدنی و بند دوم از شروط ضمن العقد نمیداند، علیهذا دادگاه تجدیدنظر خواهی را به علت عدم احراز تخلف از شروط ضمن العقد و عسر وحرج وارد تشخیص داده و مستندا به ماده 358 قانون ایین دادرسی مدنی رای معترض عنه را نقض و حکم بر رد دعوی خواهان صادر و اعلام می نماید. (79) از رای صادره توسط زوجه فرجامخواهی گردیده است.زوجه در لایحه فرجامخواهی اعلام نموده است: 1- بنده از تمامی حقوق قانونی خود صرفنظر نموده تا صیغه طلاق جاری گردد. بدیهی است.هیچ زنی به غیر از اینکه ادامه زندگی برایش امکانپذیر نبوده از حقوق قانونی خود صرفنظر نمی کند. 2- گذشت اینجانب در پرونده کیفری بخاطر توافقی بوده که با زوج داشتم بدین شرح که در برابر گذشت اینجانب ایشان هم مبادرت به طلاق اینجانب نماید. 3- شهود اینجانب در دادگاه بر رفتار ناشایست و ناپسند و توهین های زوج نسبت به بنده شهادت و گواهی داده اند لذا باتوجه به موارد یاد شده ادامه زندگی به هیچ وجه امکانپذیر نیست و تقاضای نقض دادنامه تجدیدنظر و تایید دادنامه بدوی را دارم. (88) پرونده در این راستا به دیوانعالی کشور ارسال گردیده و باتوجه به سبق ارجاع جهت رسیدگی به شعبه پانزدهم دیوان ارجاع گردیده است.

هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش اقای دکتر ح. ح. عضو ممیز و ملاحظه اوراق پرونده در خصوص دادنامه شماره *99/12/12 فرجامخواسته مشاوره نموده و چنین رای می دهد.

فرجامخواهی خانم ف. س. س. فرزند ح. نسبت به دادنامه شماره *مورخ 99/12/12 صادره از شعبه *که به موجب ان با نقض رای شماره *مورخ 99/4/31 صادره از شعبه *حکم به رد دعوی خواهان صادر و اعلام نموده است.بدلایل ذیل وارد است: 1- زوجه در مرحله فرجامخواهی با تقدیم لایحه ای اعلام نموده است.بدلیل شرایط سخت زندگی و به لحاظ عسر و حرجی که در زندگی وی ایجاد شده است.حاضر است.کلیه حقوق مالی اعم از مهریه، نفقه، اجرت المثل و … را در برابر طلاق بذل نماید. که این امر نشان دهنده استیصال کامل وی در زندگی مشترک است.و طبق اظهارات زوجه هیچ زنی به غیر از اینکه ادامه زندگی برای او امکانپذیر نبوده از حقوق قانونی خود صرفنظر نمی نماید. و این خواسته از مصادیق ماده 1146 قانونی مدنی بوده و اقتضای رسیدگی و اظهار نظر دارد. 2 *اظهارات زوجه گذشت ایشان در پرونده کیفری بخاطر توافقی بوده که با زوج داشته بدین شرح که در برابر گذشت زوجه در پرونده کیفری منجربه محکومیت، زوج نیز مبادرت به طلاق ایشان نماید. که دادگاه محترم در این رابطه تحقیق ننموده است. 3- عدم توفیق دادگاه و همچنین عدم توفیق داوران در اصلاح ذات البین و ایجاد سازش میان انان که حکایت از عمق اختلافات فیمابین زوجین دارد. 4- مفارقت جسمانی بیش از دو ساله زوجین و نبود هیچگونه رابطه جنسی میان انان که حکایت از کراهت زوجین نسبت به یکدیگر دارد. 5- محکومیت کیفری زوج به شلاق به لحاظ توهین و اهانت به زوجه و قطعیت این محکومیت در مرجع مربوطه 6- استرداد جهیزیه توسط زوجه که بیانگر ناامیدی کامل زوجه از ادامه زندگی مشترک میباشد. 7- شهادت چهار نفر از شهود تعرفه شده از سوی زوجه در جلسه دادگاه مبنی بر کتک کاری، سوی معاشرت و تهدید زوجه توسط زوج 8- نظریه قاضی محترم مشاور مبنی بر پذیرش دعوی زوجه در مرحله بدوی 9- نظریه کلینیک مددکاری شهرستان *مبنی بر عدم امکان سازش میان زوجین. 10- اظهارات وکیل زوج و پذیرش ضمنی مشکلات اقتصادی حاکم بر زندگی مشترک 11- خارج نمودن اتومبیل زوجه از *بدون اجازه زوجه که پس از شکایت زوجه اتومبیل از سوی نیروی انتظامی توقیف و تحویل زوجه گردیده است.که حاکی از عملیات ایذایی زوج نسبت به زوجه دارد. علیهذا باتوجه به مفارقت جسمانی طولانی مدت و دلایل مذکور خصوصا بذل کلیه حقوق مالی ناشی از زوجیت توسط زوجه که نشان دهنده ان است.طلاق عاطفی بین زوجین محقق گردیده و زوجه خواهان پایان یافتن زندگی است.که در واقع وجود خارجی ندارد. و همچنین نظر به اینکه دوام و استحکام رابطه زوجین براساس مودت قلبی که یک امر درونی است.محقق میگردد. که این رکن رکین زندگی باتوجه به مجموع دلایل فوق الذکر خدشه دار گردیده است.دادنامه صادره در وضعیت حاضر قابلیت تاییدندارد. ضمن نقض رای صادره مستندا به بند 2 ماده 371 مستندا و بند ج از ماده 401 قانون ایین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی رسیدگی به پرونده به شعبه هم عرض ارجاع میگردد. تا بااستفاده از جامعیت موجود در قاعده پر ارج عسر و حرج و بازگذاشتن دست دادگاهها در جهت حل مشکلات زنان با وضع تبصره ماده 1130 قانون مدنی و همچنین نهی شارع مقدس از کالمعلقه نمودن زنان در ایه شریفه 129 از سوره مبارکه نسای رای مقتضی را صادر فرمایند. /ا400/4/16

شعبه *

مستشار: ج. ق. مستشار: دکتر ح. ح.