نقض رای طلاق به دلیل نقص تحقیقات مالی و نفقه توسط دیوان عالی کشور و ارجاع به دادگاه نخستین

تاریخ دادنامه قطعی: 1401/02/31

خلاصه جریان پرونده: به این شرح است.که خانم د. ر. ز. دادخواستی به طرفیت همسرش اقای ا. ع. به خواسته طلاق تقدیم و در متن دادخواست توضیح داده است.که در تیرماه 97 عقد کرده ایم فقط سه ماه با من رفت و امد داشته در مورد حفظ زندگی تلاش کرده ام مرا به عنوان همسر خود نمی داند و رها کرده مدت سه سال است.که من را رها کرده و مجبور به درخواست طلاق شده ام. پرونده جهت رسیدگی به شعبه --- دادگاه عمومی حقوقی شهرستان بندرعباس ارجاع شده است.دادگاه ابتدا قرار ارجاع امر به داوری را صادر و به زوجین ابلاغ کرده داور واجد شرایط خود را معرفی کنند طرفین داور خود را به دادگاه معرفی نموده‌اند داور زوج گزارش اقدامات خود را به دادگاه تقدیم و اعلام داشته زوج علاقه مند به ادامه زندگی مشترک است.برگزاری جلسات مشاوره به رفع مشکلات کمک خواهد کرد داور زوجه نیز گزارش داوری خود را به دادگاه تقدیم و اعلام داشته که صلح و سازش میان زوجین مقدور نیست و ادامه بلاتکلیفی به مصلحت هیچ یک از طرفین نیست جلسه دادگاه در مورخ 400/8/16 با حضور خواهان تشکیل شده است.خوانده حضور نیافته و خواهان توضیح داده که نفقه را به اجرا گذاشته ام در خصوص امور مالی در این پرونده ادعایی ندارم. و جداگانه اقدام خواهم نمود دادگاه پس از استماع اظهارات زوجه ختم رسیدگی را اعلام و به شرح دادنامه شماره --- - 400 با توجه به عدم ارایه دفاع موثر از طرف خوانده و محکومیت او به پرداخت نفقه در شورای حل اختلاف که دلالت بر صحت ادعای خواهان مبنی بر وجود عسر و حرج دارد. و با توجه به اینکه نصایح دادگاه و سعی و تلاش مرکز مشاوره خانواده و مساعی داوران جهت جلوگیری از طلاق موثر واقع نگردیده و خواهان اصرار به طلاق دارد. دعوی خواهان را وارد تشخیص داده و ادامه زندگی بین طرفین را موجب عسر و حرج و مشقت برای زوجه تشخیص خوانده را ملزم و محکوم به مطلقه نمودن خواهان نموده و به طرفین اجازه داده است.که با مراجعه به یکی از دفاتر رسمی ثبت طلاق نسبت به ثبت رسمی ان اقدام نمایند زوجه در خصوص حقوق مالی خود خواسته ای را مطرح ننموده و دادگاه مواجه با تکلیفی نیست نوع طلاق باین و زوجه غیرمدخوله است. این رای مورد اعتراض وکیل زوج قرار گرفته و او در لایحه تجدید نظر خواهی توضیح داده عدم پرداخت نفقه در صورتی موجب عسر و حرج میگردد. که موکل از پرداخت ان امتناع نماید. زوجه تمکین از موکل نداشته است.پرونده جهت رسیدگی به اعتراض او به شعبه چهارم دادگاه تجدید نظر استان هرمزگان ارجاع شده است.و دادگاه تجدید نظر در جلسه فوق العاده مورخ 400/10/14 به اعتراض رسیدگی و به شرح دادنامه شماره --- - 400 نظر به اینکه دادگاه بدون تحقیقات کافی اقدام به صدور رای نموده است.و مطابق ماده 27 قانون حمایت خانواده دادگاه قبل از صدور حکم باید موضوع را به داوری ارجاع ونظریه داوری زوج و زوجه اخذ گردد. و مطابق ماده 199 آیین دادرسی مدنی دادگاه باید که هرگونه تحقیقی که برای کشف حقیقت لازم می‌باشد.را انجام دهد و دادگاه مکلف است.در خصوص موضوعات مطروحه از طرف زوجه از طریق مرجع انتظامی تحقیقات محسوس و نامحسوس را انجام دهد و گواهی گواهان تعرفه شده از طرف زوجه اخذ گردد. و در خصوص امور مالی زوجه تحقیق و بررسی دقیق انجام شود. لذا رای صادره را قرار تلقی کرده و ضمن نقض قرار صادره پرونده را برای رسیدگی ماهوی پس از انجام موارد اعلام شده به دادگاه نخستین اعاده نموده است.در این مرحله از رسیدگی دادگاه در جلسه مورخ 400/11/6 از گواهان خواهان تحقیق و انها بر ترک زندگی مشترک از سوی زوج گواهی داده اند دادگاه پس از استماع اظهارات گواهان ختم رسیدگی را اعلام و به شرح دادنامه شماره --- - 400 با عنایت به اظهارات خواهان و عدم ارایه دفاع موثر از سوی خوانده و محکومیت خوانده به پرداخت نفقه در شورای حل اختلاف که دلالت بر صحت ادعای خواهان مبنی بر وجود عسر و حرج دارد. و توجها به اینکه نصایح دادگاه و سعی و تلاش مرکز مشاور خانواده و مساعی داوران جهت جلوگیری از طلاق موثر واقع نگردیده وخواهان اصرار در طلاق دارد. لذا دعوای خواهان را وارد و ادامه زندگی بین طرفین را موجب عسر و حرج و مشقت برای زوجه تشخیص و خوانده را ملزم و محکوم نموده است.که با رعایت مقررات قانونی و موازین شرعی نسبت به مطلقه نمودن خواهان اقدام نماید. و بر این اساس به طرفین اجازه داده است.با مراجعه به یکی از دفاتر رسمی ثبت طلاق نسبت به ثبت رسمی ان اقدام نمایند نوع طلاق صرفنظر از عدم وجود شرایط و مصادیق ماده 1145 قانون مدنی در حکم باین و زوجه غیر مدخوله میباشد. اعلام شده است.زوجه در خصوص حقوق مالی خود خواسته ای مطرح ننموده لذا دادگاه در خصوص این موضوع مواجه با تکلیفی نمی‌باشد. این رای مورد اعتراض وکیل زوج قرار گرفته و پرونده جهت رسیدگی به اعتراض او به شعبه چهارم دادگاه تجدید نظر استان هرمزگان ارجاع شده است.و دادگاه تجدید نظر در جلسه مورخ 1400/12/12 اظهارات وکیل زوجه را استماع نموده او اظهار داشته در قبال طلاق نفقه و اجرت المثل و نصف مهریه را به زوج بذل مینماید. دادگاه پس از ارایه نتیجه اقدامات اجرایی محکومیت زوج به پرداخت نفقه در جلسه فوق العاده مورخ 400/12/16 به اعتراض رسیدگی و به شرح دادنامه شماره --- - 400 نظر به اینکه مطابق دادنامه شماره --- — 1398 زوج محکوم به پرداخت نفقه ایام معوقه زوجه گردیده است.و گواهان زوجه بیان داشته اند که زوج از سال 1397 خواهان را ترک کرده و حاضر به زندگی و عروسی نمی‌باشد. زوجه در جلسه دادگاه اعلام نموده که فرزند مشترک ندارند در قبال طلاق حاضر می‌باشد. که نفقه ایام معوقه و نیز اجره المثل و نصف مهریه خود را به زوج بذل می نمایم و نظر به موارد معنونه عسر و حرج زوجه را احراز نموده و دادنامه مارالذکر را عینا تایید نموده است.این رای در تاریخ 400/121/16 به طرفین ابلاغ و وکیل زوج در تاریخ 400/1/6 نسبت به ان فرجام خواهی نموده است.و پرونده جهت رسیدگی به اعتراض او به دیوان عالی کشور ارسال و به این شعبه ارجاع شده است.لایحه فرجام خواهی او هنگام شور قرائت میگردد.

هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش اقای ج. ب. عضو ممیز و ملاحظه اوراق پرونده در خصوص دادنامه شماره --- - 400 صادره از شعبه چهارم دادگاه تجدید نظر استان هرمزگان فرجام خواسته مشاوره نموده چنین رای می دهد:

رای شعبه

عقد ازدواج * با مهریه 101 قطعه سکه تمام بهار ازادی منعقد گردیده است. زوجه به علت سوی معاشرت زوج تصمیم به طلاق و جدایی گرفته است.دادگاه با توجه به طرح دعاوی مختلف بین زوجین و مفارقت طولانی مدت بین انها و مقدار بذل مال از سوی زوجه دوام زندگی مشترک بین انها را غیرممکن دانسته حکم به الزام زوج به مطلقه نمودن زوجه صادر نموده است.زوجه در جلسه دادگاه تجدید نظر اعلام داشته که نفقه و اجرت المثل و نصف مهریه را در قبال طلاق بذل خواهد نمود اظهارات او در مورد مقدار بذل مال ابهام دارد. با توجه به اینکه حسب نظریه پزشکی قانونی زوجه غیر مدخوله است.او استحقاق نصف مهریه را در صورت طلاق دارد. مقدار بذل مال ایا نصف کل مهریه است.یا نصف مهریه استحقاقی؟ از طرفی وکیل زوج مدعی است.موکل او نفقه مورد حکم را پرداخت نموده نتیجه اجرای محکومیت زوج به پرداخت نفقه استعلام نشده است.رای فرجام خواسته در شرایط فعلی قابلیت ابرام ندارد. هییت شعبه با اختیار حاصله از بند 5 ماده 371 قانون آیین دادرسی مدنی رای فرجام خواسته (دادنامه شماره --- - 400 صادره از شعبه چهارم دادگاه تجدید نظر استان هرمزگان) را به علت نقص در تحقیقات نقض و در اجرای بند الف ماده 401 همان قانون پرونده را جهت رسیدگی مجدد به دادگاه صادر کننده حکم اعاده مینماید. تا اولا نتیجه اقدامات اجرایی محکومیت زوج به پرداخت نفقه از اجرای احکام استعلام شود. و ثانیا با دعوت از طرفین در خصوص مقدار بذل مال رسیدگی های لازم انجام و پس از وصول پاسخ استعلام و با توجه به مقدار بذل مال به موضوع دعوی رسیدگی و تصمیم مقتضی اتخاذ نمایند./ح

شعبه پنجاهم دیوان عالی کشور

ح. ط. - رییس ج. - عضو معاون