بسمه تعالی
هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
شماره پرونده: ه- ت/ 0200014 شماره دادنامه سیلور: 140331390001260902 تاریخ: 1403/05/30
شاکی: آقای حسن امید فرزند غلامرضا
طرف شکایت: 1- وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی 2- نهاد ریاست جمهوری
موضوع شکایت و خواسته: ابطال تبصره 1 ماده 13 الحاقی به آییننامه اجرایی بند د ماده 46 قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران مصوب 1400/02/26 به دلیل مخالفت با استفتاء از مقام معظم رهبری به شماره 1842
--
شاکی دادخواستی به طرفیت 1- وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی 2- نهاد ریاست جمهوری به خواسته فوق الذکر به دیوان عدالت اداری تقدیم کرده که به هیات عمومی ارجاع شده است متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر میباشد:
ماده 13- سازمان ثبت احوال کشور مکلف است با اعلام رضایت به اهدای عضو دارندگان کارت ملی بالای 18 سال سن، نسبت به درج مشخصه ای مبنی بر رضایت به اهدای اعضای سالم دارنده کارت ملی در صورت فوت یا مسلم شدن مرگ مغزی وی اقدام نماید.
تبصره 1- انتخاب گزینه تمایل به اهدای عضو، در حکم وصیت نامه نمیباشد و رضایت اولیای دم پس از مرگ مغزی برای اهدای عضو ضروری است.
دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت:
به موجب بند د ماده 46 قانون برنامه پنجم توسعه وزارت کشور(سازمان ثبت احوال) مکلف است با همکاری دستگاه ذیربط همراه با تکمیل و اصلاح پایگاه اطلاعات هویتی به صورتی که شامل کلیه وقایع حیاتی نظیر تولد، ازدواج، طلاق، فوت و تغییرات مشخصات هویتی و صدور گواهی امضای الکترونیکی و سایر کاربردها باشد تا پایان برنامه نسبت به تامین و صدور کارت هوشمند ملی چند منظوره برای آحاد مردم اقدام نماید.
اخیراً به موجب تصویبنامه مورخ 1400/02/26 ماده جدیدی به شرح ذیل به آییننامه اجرایی بند د ماده 46 قانون برنامه پنجم توسعه اضافه شده است:
ماده 13- سازمان ثبت احوال کشور مکلف است با اعلام رضایت به اهدای عضو دارندگان کارت ملی بالای 18 سال سن، نسبت به درج مشخصه ای مبنی بر رضایت به اهدای اعضای سالم دارنده کارت ملی در صورت فوت یا مسلم شدن مرگ مغزی وی اقدام نماید.
تبصره 1 - انتخاب گزینه تمایل به اهدای عضو، در حکم وصیت نامه نمیباشد و رضا رضایت اولیای دم پس از مرگ مغزی برای اهدای عضو ضروری است.
مقرره تبصره 1 مبنی بر در حکم وصیت نبودن رضایت به اهدای عضو و ضرورت رضایت اولیای دم پس از مرگ مغزی برای اهدای عضو به نظر میرسد که برخلاف پاسخ مقام معظم رهبری است که پیش از این مصوبه در این موضوع از ایشان استفتاء گردیده است در استفتایی در این رابطه مقام معظم رهبری چنین پاسخ دادهاند:
س 1842: اگر فردی وصیت نماید که بعضی از اعضای بدن او بعد از مردن به بیمارستان یا شخص دیگری هدیه شود، آیا این وصیت صحیح و اجرای آن واجب است؟
ج: صحت و نفوذ این قبیل وصایای نسبت به اعضایی که جدا کردن آنها از جسد میت هتک حرمت او محسوب نمیشود، بعید نیست و عمل به وصیت در این موارد مانعی ندارد».
خلاصه مدافعات طرف شکایت:
موفق ترین کشور در زمینه اهدای عضو اسپانیا میباشد که اخذ رضایت از خانواده را علاوه بر وصیت فرد متوفی مدنظر قرار میدهد و همچنین فرهنگسازی و آموزش در سطح جامعه نقش بسزایی در افزایش شمار اهدای اعضا از موارد مرگ مغزی دارد.
چنانچه ادعای مغایرت مقرره مورد اعتراض با موازین شرعی مطرح شده است نظریه شورای نگهبان نوشته شود:
حسب اعلام شاکی مصوبه با جواب استفتاء از مقام معظم رهبری مغایرت دارد در این خصوص از شورای نگهبان استعلام به عمل آمده و شورای نگهبان طی نامه شماره 102/35308 مورخ 1401/10/27 پاسخ داده است: «با توجه به وضع گزینه موضوع تبصره 1 ماده 13 مصوبه مورد شکایت به جهت ابراز تمایل بوده، وصیت تلقی نمی شود، لذا مصوبه مورد شکایت خلاف موازین شرع شناخته نشد».
پرونده شماره ه- ت / 0200014 (ثبت سامانه ساجد: 0002862) مبنی بر درخواست ابطال تبصره (1) ماده (13) الحاقی به آییننامه اجرایی بند «د» ماده (46) قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران (موضوع تصویبنامه شماره 19732/ت53994ه- مورخ 1400/02/26)، در جلسه مورخ 1403/03/07 هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی مورد رسیدگی قرار گرفت و اعضاء به اتفاق آراء به شرح ذیل مبادرت به صدور رای نمودند:
رای هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
نظر به اینکه قایم مقام دبیر شورای نگهبان به موجب نامه شماره 102/35308 - 1401/10/27 در رابطه با جنبه شرعی مقرره مورد اعتراض اعلام کرده است که: «با توجه به اینکه وضع گزینه موضوع تبصره یک ماده 13 مصوبه مورد شکایت به جهت ابراز تمایل بوده، وصیت تلقی نمیشود، لذا مصوبه مورد شکایت خلاف موازین شرع شناخته نشد». بنابراین در اجرای احکام مقرر در تبصره (2) ماده (84) و بند (1) ماده (87) قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوب 1402/02/10) مبنی بر لزوم تبعیت از نظر فقهای شورای نگهبان، موجبی برای اعلام بطلان تبصره (1) ماده (13) الحاقی به آییننامه اجرایی بند «د» ماده (46) قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران (موضوع تصویبنامه شماره 19732/ت53994ه- مورخ 1400/02/26) از جنبه شرعی وجود ندارد. این رای مطابق ماده (33) آییننامه اداره جلسات هیات عمومی و هیاتهای تخصصی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1393 رییس قوه قضاییه مشمول اعتراض موضوع بند «ب» ماده (84) قانون دیوان عدالت اداری اصلاحی 1402 نخواهد بود.
مهدی فرد محمدیان
رییس هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
دیوان عدالت اداری