هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
شماره پرونده: ه- ع /96/1247 شماره دادنامه: 9709970906010353 تاریخ: 30/10/97
شاکی: خانم زکیه عسکری پور راوری
طرف شکایت: وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
موضوع شکایت و خواسته: ابطال ماده 11، تبصره 20 ماده 11 و بند (ج) ماده 12 آییننامه آموزشی دکترای تخصصی مورخ 8/8/89 و مواد 9 و 20 آییننامه آموزشی دکترای تخصصی مورخ 24/11/1394 مصوب شورای عالی برنامه ریزی آموزش عالی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
متن مقرره مورد شکایت: در مواد مورد شکایت، برای دانشجویان دوره دکترا یک مدت مجاز برای تحصیل مشخص شده و تحصیل دانشجویان پس از این مدت را منوط به تحقق شرایطی و پرداخت مبلغی نموده است.
مواد 9 و 20 آییننامه آموزشی دکتری مصوب 24/11/94 به شرح ذیل است: ماده 9: مدت تحصیل در دوره دکتری تخصصی، حداقل شش نیمسال تحصیلی و حداکثر هشت نیمسال تحصیلی است. ماده 20: نمره رساله در میانگین کل محاسبه نمی شود و ارزشیابی آن به شرح زیر است: الف: مردود (کمتر از 16) ب: قبول با درجه خوب (16 تا 99/17) ؛ خیلی خوب (18 تا 99/18) ؛ عالی (19 تا 20) تبصره 1: چنانچه ارزشیابی رساله مردود اعلام شود، با تایید هیات داوران، حداکثر یک نیمسال در سقف مدت مجاز تحصیل به دانشجو اجازه داده میشود تا دوباره در جلسه دفاع شرکت و از رساله خود دفاع کند. تبصره 2: دانشجویی که در فرصت تعیین شده نتواند از رساله خود با درجه قبولی دفاع کند، فقط گواهی گذراندن واحدهای درسی به وی اعطا میشود. مواد 11 و تبصره 20 ذیل آن و بند (ج) ماده 12 آییننامه آموزشی دکتری مورخ 8/8/89 به شرح ذیل است: ماده 11- مدت مجاز تحصیل در دوره دکتری در شیوه آموزشی، پژوهشی حداقل سه سال و نیم و حداکثر چهارسال و نیم و در شیوه پژوهشی حداقل دو سال و حداکثر 4 سال است و در صورت ضرورت به پیشنهاد استاد راهنما و تایید گروه ذی ربط، در هر دو شیوه می توان حداکثر تا یک نیمسال تحصیلی به این مدت افزود. تبصره 20: در صورتی که دانشجو بنا به عللی خارج از اختیار خود و یا بروز مشکلات غیر قابل پیش بینی، در حداکثر مدت مجاز موفق به اتمام تحصیل شود، به پیشنهاد استاد راهنمای دانشجو و تایید شورای موسسه، کمیسیون بررسی موارد خاص بر حسب مورد با حضور استاد راهنما، وضعیت دانشجو را بررسی می کند و متناسب با فعالیت های کمی و کیفی و علمی دانشجو در مورد مدت و نحوه ادامه تحصیل یا اخراج او تصمیم گیری خواهد کرد ؛ بر این اساس مدت مذکور جزو حداکثر مجاز تحصیل دانشجو محسوب میشود. تبصره (ج) ماده 12: مدت مجاز تحصیل دانشجو (با رعایت تبصره 20) به پایان برسد.
دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت: شاکی به موجب درخواستی تقاضای ابطال بخش هایی از آییننامه های مصوب وزارت علوم را درخواست نموده و در تبیین خواسته خود به مطالب ذیل اشاره نموده است: 1- مواد 9 و 20 آییننامه مصوب 24/11/94 مغایر برخی اصول قانون اساسی میباشد. مطابق بند 3 اصل 3 قانون اساسی، یکی از وظایف دولت جمهوری اسلامی ایران، تسهیل و تعمیم آموزش عالی است و محرومیت از تحصیل، صرفاً به دلیل عدم تصویب پروپوزال تا ترم هشتم، مغایر این اصل است. در اصل 20 قانون اساسی اشاره شده که همه افراد ملت از همه حقوق انسانی برخوردارند و حق تحصیل در مقطع دکترا، یکی از این حقوق به شمار می رود. همچنین بند 1 اصل 43 قانون اساسی بر این نکته تصریح دارد که آموزش یکی از نیازهای اساسی است که باید تامین شود و محروم نمودن از تحصیل در دوره دکتری، با لزوم تامین این نیاز منافات دارد. مطابق اصل 30 نیز دولت باید وسایل تحصیلات عالی را فراهم کند. 2- علاوه بر قانون اساسی، میبایست به بند 1 ماده 13 میثاق بین المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی اشاره کرد که مطابق آن، دولت های طرف میثاق باید حق هر کس را به آموزش و پرورش به رسمیت بشناسند. همچنین جزء (ج) از بند 2 این ماده نیز به آموزش و پرورش مجانی اشاره نموده است. مطابق ماده 4 قرارداد بین المللی مبارزه با تبعیض در امر تعلیمات نیز دولت های طرف قرارداد مکلف شده اند که در امر تعلیمات عالیه، مساوات کامل به منظور دستیابی همگان به حق آموزش را فراهم سازند.(شاکی همچنین ادعای مغایرت آییننامه های مذکور با شرع را نیز دارد.)
خلاصه مدافعات طرف شکایت: 1- وزارت علوم، تحقیقات و فناوری بر اساس اختیارات خود که مستند به ماده 2 قانون اهداف، وظایف و تشکیلات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مصوب 1383 میباشد، اقدام به وضع مصوبه مورد اعتراض کرده است. 2- سقف مدت تحصیل در آییننامه معترض عنه متناسب با نیازها و استانداردهای علمی و فنی در جهان بوده و با رعایت اصول انعطاف، پویایی، رقابت و نوآوری علمی صورت گرفته است. 3- وزارتخانه مذکور، طبق قوانین جاری و بر اساس اختیاراتی که دارد نسبت به تعیین ضوابط برای افرادی که در مقطع دکتری پذیرفته میشوند اقدام به تنظیم آییننامه و تعیین سقف در مدت تحصیل کرده است و این امر به هیچ عنوان به معنای ضرر به دیگران نیست. زیرا اشخاصی که به منظور اخذ مدرک موفق به پذیرش در مقطع دکتری میشوند از همان ابتدا به آییننامه آموزشی دوره دکتری تخصصی (ماده 9 و 20 آییننامه) واقف بوده و مبادرت به تحصیل می کنند.
بنابراین مصوبات مورد شکایت، مغایرتی با حقوق مکتسبه افراد و قوانین جاری کشور نداشته و در راستای وظایف و اختیارات وزارتخانه مذکور وضع شده اند.
نظر تهیه کننده گزارش: صرف نظر از این که ماده 11 و تبصره 20 آن و بند (ج) ماده 12 آییننامه آموزشی دکترای تخصصی مصوب 89 شورای عالی برنامه ریزی آموزش عالی از حیث طول نیمسال تحصیلی و مدت مجاز تحصیل به موجب ماده 9 آییننامه فوق الاشاره در تاریخ 24/11/94 مورد اصلاح واقع شده و به موجب آن مواد مورد شکایت در آییننامه سال 89 منتفی شده است. نظر به اینکه وزارت علوم به موجب ماده 2 قانون اهداف، وظایف و تشکیلات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مصوب 1382 بر اساس اختیارات حاصله اقدام به وضع آییننامه نموده است از طرفی دیگر موادی را که شاکی تقاضای ابطال آنها را تقاضا کرده است مغایرتی با مواد مورد استناد شاکی ندارد. بنابراین قابل ابطال به نظر نمی رسد. در ضمن به موجب نامه شماره 6591/102/97 مورخ 20/5/97 قائم مقام دبیر شورای نگهبان مصوبات مورد شکایت خلاف شرع دانسته نشد. تهیه کننده گزارش: محمدرضا پور قربانی
رای هیات تخصصی
اعضاء حاضر در جلسه مورخ 26/9/97 به اتفاق عقیده دارند: صرف نظر از اینکه ماده 11 و تبصره 20 آن و بند (ج) ماده 12 آییننامه آموزش دکترای تخصصی مصوب 89 شورای عالی برنامه ریزی آموزش عالی از حیث طول نیمسال تحصیلی و مدت مجاز تحصیل به موجب ماده 9 آییننامه فوق الاشاره در تاریخ 24/11/94 مورد اصلاح واقع شده و به موجب آن موارد مورد شکایت در آییننامه سال 89 منتفی شده است. نظر به اینکه وزارت علوم به موجب ماده 2 قانون اهداف، وظایف و تشکیلات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مصوب 1382 براساس اختیارات حاصله اقدام به وضع آییننامه نموده است از طرفی دیگر موادی را که شاکی تقاضای ابطال آنها را تقاضا کرده است مغایرتی با مواد مورد استناد شاکی ندارد. و به موجب نامه شماره 6591/102/97 مورخ 20/5/91 قائم دبیر شورای نگهبان مصوبات مورد شکایت خلاف شرع دانسته نشده است. بنابراین قابل ابطال نمیباشد لذا مستنداً به بند (ب) ماده 84 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری رای به رد شکایت صادر میشود. رای صادر شده ظرف بیست روز از تاریخ صدور از سوی ریاست محترم دیوان یا ده نفر از قضات محترم دیوان قابل اعتراض است.
حسن مهدوینائب رئیس هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی دیوان عدالت اداری