قلمرو شمول ایراد اعتبار امر مختومه در مورد سرقفلی

تاریخ دادنامه قطعی: 1395/01/31
شماره دادنامه قطعی: ---

پیام: چنانچه در دعوی تسلیط ید، دادگاه در جهت توجیه صدور حکم تسلیط و ذکر ادله اثباتی، صرفا اشاره ای هم به مسئله سرقفلی نموده و رسیدگی ماهوی مستقلی در این خصوص نکرده باشد، طرح مستقل دعوی اثبات مالکیت سرقفلی صحیح و صدور قرار رد دعوی با استناد به قاعده اعتبار امر مختومه، فاقد وجاهت قانونی است.

شماره پرونده: --- شماره دادنامه: --- شعبه: شعبه بیست و یکم دیوان عالی کشور تاریخ: 1395/01/31 - 12 : 08 قاضی: حسین یاوری قاضی: بهروز طالب جان نثارحسینی

خلاصه جریان پرونده

آقای م. ر. با وکالت آقای ف. ش.خ. دادخواستی به طرفیت آقایان و خانم ها: 1 - ع. ر. 2 - ب. ر. 3 - م. ر. 4 - ع. ر. 5 - ر. ر. 6 - ع. ف. 7 - الف. ر ف. 8 - علی ف. 9 - م. ح. به خواسته صدور حکم برتایید و اثبات وقوع معامله مورخ 1352/09/18 فی مابین م. ر. و مرحوم ق. ر. مبنی بر واگذاری یک باب مغازه در پلاک ثبتی --- الی 801 بخش --- تبریز واقع در شهرستان مرند مقوم به 51/000/000 ریال تقدیم داشته که در تاریخ 92/3/11 به شعبه دوم دادگاه حقوقی مرند ارجاع شده است. دردادخواست تقدیمی توضیح داده شده است که به موجب قرارداد واگذاری مورخ 52/9/18 کلیه حق و حقوق مرحوم ق. ر. از نظر منافع یک باب مغازه (سرقفلی و حق کسب و پیشه) به موکل اینجانب واگذار شده و اکنون بیش از 40 سال است که موکل متصرف در مغازه و قبوض اجاره به نام ایشان صادر می‌شود و حتی از آن تاریخ به بعد پروانه اشتغال همگی به نام موکل صادر شده است اما علیرغم تمامی این مدارک ظاهرا در چند سال اخیر مالکیت موکل در منافع مورد معامله از سوی خواندگان مورد اعتراض قرار گرفته و متاسفانه محاکم قضایی بدون توجه به اصالت این سند و بدون اینکه حکمی مبنی بر ابطال این سند صادر گردد، حکم تسلیط ید صادر و درخواست فروش مال مشاعی صورت گرفته است. علی ایحال اینجانب در جهت اثبات وقوع معامله دادخواست تنفیذ معامله مطرح که قضات محترم شعبه --- تجدیدنظر استان، معتقد بر عدم رسیدگی به خواسته تنفیذ معامله بوده و طی دادنامه اصداری انضمامی خواسته اثبات و تایید وقوع معامله را قابل رسیدگی دانسته اند و نتیجتا دعوی فعلی با خواسته اثبات و تایید وقوع معامله در جهت رسیدگی به اصالت این سند و احضار شهود ذیل قرارداد و استشهادیه تقدیمی مطرح و از دادگاه محترم تقاضای رسیدگی به موضوع را می‌نماید. تصویر قرارداد واگذاری سرقفلی مغازه از سوی آقای ق. ر. به آقای م. ر. و استشهادیه محلی در خصوص این قرارداد ضمیمه دادخواست شده است همچنین تصویر دادنامه شماره --- مورخ 92/1/11 شعبه --- دادگاه تجدیدنظر استان آذربایجان شرقی از جمله ضمائم دادخواست است با این توضیح که آقای م. ر. با وکالت آقای ف. ش.خ. دادخواستی به طرفیت آقای علی ف. و هشت نفر دیگر از جمله آقای ع. ر. به خواسته تنفیذ سند عادی مورخ 1352/09/18 فی مابین م. ر. و مرحوم ق. ر. مبنی بر واگذاری سر قفلی مغازه واقع در پلاک ثبتی --- الی 801 بخش --- تبریز... تقدیم داشته و شعبه دوم دادگاه حقوقی مرند به موجب دادنامه --- مورخ 91/8/29 با این استدلال که در پرونده کلاسه --- /2 راجع به دادخواست آقای م. ر. به طرفیت ع. ر. و... به خواسته اثبات مالکیت سرقفلی مغازه پلاک های ثبتی 793 الی 80 قرار رد دعوی صادر شده و قطعیت یافته است و در پرونده کلاسه --- /2 عمومی راجع به دادخواست آقای ع. ر. به طرفیت م. ر. به خواسته صدور حکم به اثبات مالکیت یک باب مغازه در هفت سند از پلاک --- الی 801 مشاعی و تسلیط بر همان مغازه و تایید بطلان صلح نامه مورخ 75/1/24 حکم به اثبات مالکیت و تسلیط ید و ابطال صلح نامه معنون صادر شده و قطعیت یافته است... و در واقع ماهیت خواسته خواهان در این پرونده همان است که در پرونده های دیگر قبل مطرح کرده است موضوع را از موارد اعتبار امر مختومه تلقی و مستندا به بند 6 ماده 84 قانون آیین دادرسی مدنی و ماده 89 همان قانون قرار رد دعوی صادر کرده است (ص 50 ) و این رای به شرح دادنامه فوق الذکر شعبه اول دادگاه تجدیدنظر استان آذربایجان شرقی که تصویر آن پیوست دادخواست فعلی خواهان است تایید گردیده است. دعوی فعلی آقای م. ر. با وکالت آقای ف. ش.خ. در شعبه دوم دادگاه عمومی حقوقی مرند مورد رسیدگی واقع شده است و در طول رسیدگی، تصاویر دادنامه های متعددی که در خصوص مورد و یا مرتبط با این موضوع صادر شده است پیوست پرونده گردیده است که جملگی حکایت از اختلاف دیرینه آقای م. ر. با آقای ع. ر. در خصوص مغازه موضوع دعوی دارد و در نهایت شعبه --- دادگاه عمومی حقوقی مرند به شرح دادنامه --- مورخ 94/3/4 ضمن بیان خلاصه ای از دادخواست تقدیمی چنین رای داده است«... با بررسی اوراق و محتویات پرونده و مطالعه پرونده های استنادی و استماع اظهارات طرفین، علی الخصوص دادنامه --- - 90 صادره در پرونده 89/2/593 حقوقی مرند که طی آن آقای م. ر. به طرفیت خواندگان فوق الذکر دادخواست صدور حکم بر اثبات به سرقفلی مغازه محل اختلاف مطرح کرده و مطالب مطرح شده در دادخواست در واقع یک موضوع با تعابیر و الفاظ متفاوت بوده و هکذا طی پرونده 88/2/16 حقوقی مرند آقای ع. ر. به طرفیت آقای م. ر. دادخواست اثبات مالکیت به یک باب مغازه به پلاک --- - الی 801 مشاعی و تسلیط ید به همان مغازه تقدیم کرده و در آن مدعی شده است که سهم نامبرده را خوانده متصرف شده در حالی که مغازه متعلق به خوانده و خواهان می‌باشد که مطالب را خود خواهان در دادخواست درج کرده است که بعد از رسیدگی در پرونده استنادی ردیف یک به استناد دادنامه --- - 89/11/25 صادره در پرونده 88/2/16 که حکم به تسلیط آقای ع. ر. به مغازه و سرقفلی محل به طور بالمناصفه صادر شده که با احراز مالکیت محل متنازع فیه با منافع آن حکم مذکور در رابطه طرفین دعوی مذکور صادر گردیده بود قرار رد دعوی به استناد مواد 2 و بند 4 ماده 84 و ماده 89 همگی از قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی صادر گردیده و بعد از تجدیدنظر خواهی خواهان بدوی حکم بدوی از سوی دو نفر از اعضای محترم دادگاه شعبه اول تجدیدنظر استان آذربایجان شرقی طی دادنامه --- به شماره بایگانی --- مورد تایید با رد تجدیدنظر خواهی صورت گرفته است و هکذا با رسیدگی در پرونده 16 - 88/2 حقوقی مرند از سوی دادگاه مزبور حکم بر اثبات خواهان به مالکیت رقبه پلاک های 792 لغایت 801 مشاعی و بطلان صلح نامه 75/1/24 و از سوی شعبه اول دادگاه تجدیدنظر استان آذربایجان شرقی حکم بر تسلیط ید صادر شده و کلیه احکام فوق الذکر قطعیت یافته اند و نهایتاٌ اینکه به درخواست آقای ع. ر. به طرفیت آقای م. ر. دادخواست صدور حکم بر تقسیم یکباب مغازه و در صورت عدم امکان تقسیم. صدور حکم فروش و تقسیم حصه تقدیم و طی دادنامه --- - 89/9/27 صادره در پرونده 333 - 89/1 - از سوی شعبه اول دادگاه حقوقی حکم به فروش مغازه با زیرزمین بانضمام سرقفلی و تقسیم وجوه حاصله بین طرفین صادر و در تاریخ 91/8/29 دادنامه صادره عیناٌ از سوی شعبه اول دادگاه محترم تجدیدنظر استان با رد تجدیدنظرخواهی معترض عینا تایید گردیده است حال با عنایت به مطالب فوق الذکر و صرف نظر از اینکه درخواست صدور حکم بر تایید و اثبات وقوع معامله امر ترافعی است یا غیر ترافعی نسبت به صدور حکم فروش و تسلیط ید در محل متنازع فیه موضوع از اعتبار امر مختوم بها و قضاوت شده بر خوردار بوده و رسیدگی به آن سالبه به انتفاء می‌باشد وفق بند 6 ماده 84 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی قرار رد دعوی صادر و اعلام می دارد... ص 139 »; این رای در تاریخ 94/3/9 به آقای م. ر. (خواهان) و در تاریخ 94/3/12 به وکیل وی ابلاغ گردیده است (ص 150 + 140 ) و آقای ف. شبستری به وکالت از آقای م. ر. در تاریخ 94/4/13 نسبت به آن فرجام خواهی نموده است. وکیل فرجام خواه در لایحه منضم به دادخواست فرجامی با ذکر این مطلب که به رغم استدلال دادگاه، سند عادی واگذاری مورخ 1352/09/18 تا بحال در هیچ محکمه ای مورد رسیدگی قرار نگرفته و حکمی مبنی بر ابطال یا عدم اصالت آن صادر نشده، اضافه نموده برای اینکه دعوی مشمول اعتبار امر مختومه گردد لازم است سه رکن وحدت اصحاب دعوی و وحدت خواسته و وحدت سبب دعوی تحقق یابد در حالی که مثلاٌ در پرونده تسلیط ید صادره از شعبه اول تجدیدنظر استان نه تمامی خواندگان طرف دعوی قرار گرفتند و نه اینکه موضوع این دعاوی و به عبارتی خواسته این دو دعوی یکی می‌باشد و در هیچ یک از احکام صادره قبلی حتی در قسمت مبانی استنباطی احکام صادره اشاره ای به عدم اصالت سند معامله و یا رد این سند و یا بطلان سند نشده است و اصلاٌ توجهی به این سند از سوی قضات رسیدگی کننده به اولین پرونده مطروحه (تسلیط ید در مغازه) نشده و وارد رسیدگی به بررسی این سند نگردیده اند به علاوه حکم فروش مغازه هیچگاه حق مالکیت را ساقط نمی کند... برغم رای دادگاه موکل اینجانب م. ر. در دادخواست تسلیط اشاره ای به مالکیت خواهان و خوانده در مغازه موصوف نداشته است خصوص که دادخواست تسلیط از سوی ع. ر. تقدیم شده که اشتباهاٌ در دادنامه صادره به عنوان اظهارات موکل در دادخواست تسلیط ید اعلام شده است... قبل از طرح این پرونده دعوی تنفیذ سند عادی مورخ 52/9/18 مطرح شد که در متابعت از دادنامه شماره --- صادره از شعبه --- دادگاه تجدیدنظر استان دادخواست فعلی با خواسته تایید و اثبات وقوع معامله مطرح شده است... تقاضای نقض دادنامه صادره و صدور حکم به رسیدگی مجدد جهت بررسی اصالت سند عادی مورخ 52/9/18 را دارد. آقایان نریمانیان و روحی به وکالت از آقای ع. ر. پاسخ دادخواست فرجامی را داده اند و ضمیمه لایحه خود تعدادی کپی از دادنامه های سابق الصدور در مورد اختلاف طرفین را تقدیم نموده اند. وکلای مرقوم اظهار داشته اند آقایان م. و ع. ر. فرزندان مرحوم ق. ر. هستند آن مرحوم در زمان حیات خود مستاجر یک باب مغازه در خیابان.... بودند بدون اینکه حق سرقفلی به مالکین پرداخت کرده باشند. در تاریخ 1356/01/01 برابر سند اقرار ثبتی به شماره 35729 دفتر 68 مرند حق کسب و پیشه و تجارت متعلقه به مغازه را مشترکا به مشارالیهما واگذار و از آن تاریخ به بعد موکل و فرجام خواه در مغازه متصرف شدند. در تاریخ 1373/09/05 با هماهنگی یکدیگر حق مالکیت مغازه را از مالکین وقت خریداری نموده‌اند و در تاریخ 1375/07/25 فرجام خواه به شرح صورتجلسه عادی تنظیمی مسجل به امضای ایشان با اقرار و اذعان به مشارکت ایشان و موکل در مغازه مبحوث عنه درخواست می کند سهم موکل در قبال 40/000/000 ریال به ایشان واگذار شود و متعهد می‌شود در صورت عدم پرداخت وجه در موعد مقرر سند عادی مذکور باطل خواهد شد. وجهی و ریالی به موکل پرداخت نمی شود و فرجام خواه به بهانه سند اخیرالذکر در کل مغازه متصرف شده و به موکل اجازه ادامه تصرف در مغازه را نمی دهد و موضوع به مرجع قضایی کشیده می‌شود. وکلای فرجام خوانده در ادامه لایحه خود به پرونده های قضایی و آرای صادره در خصوص این مغازه اشاره کرده و در نهایت خواستار تایید قرار معترض عنه شده اند. لایحه مذکور در زمان شور قرائت خواهد شد. فرجام خواه نیز متعاقبا لوایحی پیوست پرونده نموده که آن نیز در زمان شور قرائت خواهد شد. اضافه می‌نماید که وکلای فرجام خوانده در لایحه مذکور (بند 3 ) تصریح نموده‌اند که ملک موصوف در اجرای حکم فروش از طریق مزایده به شخص ثالث فروخته شده و فرجام خواه سهم الشرکه خود را که معادل 7/000/000/000 ریال بوده طی صورتجلسه مورخ 1391/01/28 کلا دریافت نموده است (تصویر صورتجلسه مذکور پیوست پرونده شده که طی آن آقایان م. ر. و ع. ر. اظهار داشته اند ملک مورد مزایده را با رضایت خود به برنده مزایده تحویل می نمائیم و مغازه خالی می‌باشد کلید مغازه از ع. ر. اخذ و به آقای سیروس حدادی - برنده مزایده - تحویل شد. در ذیل این صورتجلسه نوشته شده:«اینجانب م. ر. ناچارا در شرایط خاصی به قانون تمکین و حق قانونی خود را جهت اعاده وضع به حالت قبل از اجرای حکم خلاف قانون و شرع محفوظ نگه میدارم»;ص 209 عضو ممیز). فرجام خواهی آقای م. ر. به شعبه --- دیوان عالی کشور ارجاع شده است. هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید پس از قرائت گزارش آقای ح. اوری عضو ممیز و ملاحظه اوراق پرونده و لوایح طرفین، مشاوره نموده چنین رای میدهد:

فرجام خواهی آقای م. ر. با وکالت آقای ف. ش.خ. نسبت به رای شماره --- مورخ 94/3/4 شعبه دوم دادگاه عمومی حقوقی مرند به نظر وارد است زیرا مستند رای فرجام خواسته سه فقره دادنامه به شرح زیر است: 1 - دادنامه شماره --- مورخ 88/5/24 شعبه --- دادگاه عمومی حقوقی مرند (کلاسه --- /16 - ع- ح) که مربوط است به دعوی آقای ع. ر. به طرفیت آقای م. ر. به خواسته اثبات مالکیت و تسلیط ید که شعبه مرقوم حکم به اثبات مالکیت رقبه متنازع فیه (مغازه) به شرح مبایعه نامه 73/9/5 صادر و نسبت به حق کسب و پیشه و سرقفلی ملک یاد شده حکم به بطلان دعوی خواهان و همچنین در مورد تسلیط نیز حکم به بی حقی وی صادر کرده است و شعبه اول دادگاه تجدیدنظر استان آذربایجان شرقی به شرح دادنامه شماره --- مورخ 89/1/25 حکم نخستین در مورد اثبات مالکیت را تایید نموده و در خصوص قسمت دوم موضوع تجدیدنظرخواهی، به شرح استدلال مندرج در رای تعلق قسمتی از سرقفلی و سرمایه مغازه را به خواهان دانسته و اضافه نموده«... با نقض دادنامه در این قسمت حکم به محکومیت م. ر. به تسلیط ید ع. ر. در مغازه اختلافی صادر می‌نماید»; 2 - دادنامه شماره --- - 90 مورخ 90/2/25 شعبه دوم دادگاه عمومی حقوقی مرند (کلاسه --- /2 ) که مربوط است به دعوی م. ر. به طرفیت ع. ر. و غیره به خواسته اثبات مالکیت سرقفلی مغازه مورد بحث که قرار رد دعوی صادر شده است (به اعتبار امر مختوم تصریح نشده) و شعبه اول دادگاه تجدیدنظر استان آذربایجان شرقی به موجب دادنامه شماره --- مورخ 90/6/14 با این استدلال که این دادگاه در دادنامه شماره --- مورخ 89/1/25 با احراز مالکیت به سرقفلی اقدام به صدور حکم تسلیط نموده، قرار معترض عنه را تایید نموده‌اند ولی احد از اعضاء شعبه به عنوان ا ق. ت با این استدلال که از دادنامه --- - 89/1/25 به صورت صریح رسیدگی به مسئله اثبات مالکیت سرقفلی احراز نمی شود بلکه این دادگاه در باب رسیدگی به ادعای تسلیط ید و در ذکر ادله اثباتی نظر خود به موضوع سرقفلی نیز گریزی نموده است نه اینکه در ماهیت دعوی با نام اثبات مالکیت سرقفلی در مقام رسیدگی و اظهارنظر باشد موضوع را مشمول قاعده اعتبار قضیه محکوم بها ندانسته اند - 3 - دادنامه شماره --- - 89/9/27 (کلاسه --- /333 ) شعبه اول دادگاه عمومی حقوقی مرند که طی آن حسب درخواست آقای ع. ر. حکم به فروش مغازه موضوع پرونده صادر شده و شعبه اول دادگاه تجدیدنظر حسب دادنامه شماره --- مورخ 91/8/30 ضمن اشاره به استقرار مالکیت سرقفلی به نحو مشاع برای طرفین، قرار معترض عنه را تایید نموده‌اند 4 - علاوه بر دادنامه های فوق، در لایحه وکلای فرجام خواه نیز به دادنامه شماره --- مورخ 91/8/29 (کلاسه --- ) شعبه دوم دادگاه عمومی حقوقی مرند اشاره گردیده که این دادنامه مربوط است به دعوی م. ر. به طرفیت ع. ر. و غیره به خواسته تنفیذ سند عادی مورخ 1352/09/18 بین م. و مرحوم ق. ر. مبنی بر واگذاری سرقفلی مغازه مورد اختلاف که دادگاه مورد را مشمول اعتبار امر مختومه دانسته و قرار رد دعوی صادر کرده است و شعبه --- دادگاه تجدیدنظر به شرح دادنامه شماره --- مورخ.......... رای معترض عنه را تایید نموده اند. آقای ف. ش.خ. به وکالت از آقای م. ر. با استدلال مندرج در متن دادخواست تقدیمی این بار دعوی اثبات وقوع معامله مورخ 52/9/18 اقامه نموده که شعبه دوم دادگاه عمومی حقوقی مرند حسب دادنامه فرجام خواسته به شماره 00239 مورخ 94/3/4 و با استناد به آرای فوق الاشعار موضوع را مشمول اعتبار امر مختومه دانسته و مبادرت به صدور قرار ردّ دعوی کرده اند. استناد دادگاه به شمول اعتبار امر مختومه بر دعوی فعلی صحیح به نظر نمی رسد زیرا در مورد دعوی فرجام خواه به خواسته اثبات مالکیت سرقفلی به نحو استقلال رسیدگی ماهوی صورت نگرفته است و اشاره دادگاه تجدیدنظر به مسئله سرقفلی در دادنامه شماره --- مورخ 89/1/25 از باب رسیدگی ماهوی مستقل به موضوع سرقفلی نبوده بلکه در جهت توجیه صدور حکم تسلیط بوده است بنابراین، قطع نظر از اینکه شخص ثالث که خریدار مغازه موضوع پرونده است طرف دعوی قرار نگرفته است، صرفا در محدوده اعتراض فرجام خواه و موضوع اعتبار امر مختومه، اعتراض وی را صحیح تشخیص داده و مستندا به بند 2 ماده 371 و بند الف ماده 401 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی با نقض قرار معترض عنه رسیدگی مجدد را به شعبه صادر کننده رای منقوض محول می‌نماید.

حسین یاوری بهروز طالب جان نثار ح. رئیس شعبه --- دیوان عالی کشور عضو معاون شعبه --- دیوان عالی کشور