هیات تخصصی اداری و استخدامی
شماره پرونده: ه- ع/ 95/692، 95/760، 95/761 و 95/ 838 دادنامه: 23 تاریخ: 31/2/96
شاکی: آقای حسن آل یاسین و غیره
طرف شکایت: سازمان ثبت اسناد و املاک کشور
موضوع شکایت و خواسته: ابطال ماده 8 شیوه نامه بهره برداری از دفتر الکترونیک سردفتر اسناد رسمی به شماره 105758/95 - 23/5/95 صادره از سوی رییس سازمان ثبت اسناد و املاک کشور
متن مقرره مورد شکایت: ماده 8: پس از اخذ امضای اشخاص مرتبط با سند و ثبت اثر انگشت آنها در سامانه، سر دفتر باید با امضای الکترونیک، دفتر سردفتر را تایید نموده و نسخه نهایی سند را از طریق سامانه چاپ وپس از امضا به مهر دفترخانه ممهور و نسخ اشخاص ذی ربط را تحویل نماید. تبصره 1: دفتریار مکلف است پس از تایید نهایی دفتر الکترونیک توسط سر دفتر با استفاده ازگواهی امضای الکترونیک، دفتر سر دفتر را امضا نماید. تبصره 2: اخذ امضا از اشخاص مرتبط، روی نسخه نهایی سند دریافت شده از سامانه ممنوع است.
دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت (حسب مورد با تصریح به مغایرت با قانون یا شرع یا خروج از حدود اختیارات): 1- مغایرت ماده مزبور با ماده 18 قانون دفاتر اسناد رسمی که کلیه اسناد باید به امضای اصحاب دعوا، سردفتر و دفتریار برسد ولی امضای دفتر یار روی نسخ سند حذف شده است و وظایف دفتریار محدود شده است. 2- مغایرت ماده مزبور با ماده 11 آییننامه اجرایی قانون جامع حدنگار (کاداستر) مصوب 1395 رئیس قوه قضاییه چرا که وفق تبصره 2 آن امضا دفتریار باید منضم به امضای سر دفتر باشد نه بعد از آن. 3- مغایرت با رای شماره 85-28/7/76 هیات عمومی دیوان عدالت اداری که به لزوم امضای دفتریار همزمان با امضای سردفتر تاکید نموده است. 4- خارج از اختیار بودن آن به لحاظ مغایرت با قانون و مصوبه ی رئیس قوه قضاییه. 6- مغایرت تبصره 1-2 -8 شیوه نامه با ماده 1293 قانون مدنی به علت عدم رعایت ترتیبات مقرره قانونی به علت عدم الحاق امضا الکترونیک دفتریار به ثبت الکترونیک سند قبل از قطعیت یافتن. 6- مغایرت تبصره 1-2- 8 شیوه نامه با مواد 22، 30، 31 و 70 قانون دفاتر اسناد رسمی به لحاظ عدم نقش موثر دفتریار پس از تایید نهایی سند 7- مغایرت تبصره 1 ماده 8 شیوه نامه با مواد 18 و52 آییننامه قانون دفاتر مصوب 1317 به علت عدم امکان انجام وظیفه موثر از سوی دفتر یار. 8- نسخه تحویل متعاملین طبق ماده 21 قانون دفاتر نسخه ای از اصل سند است و باید به امضای طرفین، سردفتر و دفتریار برسد (تبصره 2 ماده 11 آییننامه قانون حد نگار و ماده 18 قانون دفاتر اسناد رسمی) و الا قابلیت استناد ندارد و تبصره 2 ماده 8 مزبور خلاف آن است.
خلاصه مدافعات طرف شکایت: 1- وفق ماده 23 قانون دفاتر اسناد رسمی، سر دفتر مسئول کلیه امور دفترخانه است. 2- وفق ماده 18 قانون دفاتر اسناد رسمی صرفاً ثبت سند یا همان دفتر سر دفتر به امضا دفتر یار خواهد رسد نه « امضای سند» و ماده 5 نظام نامه دفاتر اسناد رسمی مصوب 1317 که امضای اسناد را برای دفتریاران الزامی ساخته بود قابل استناد نمیباشد. 3- وفق ماده 55 قانون ثبت، نحوه و تاریخ ثبت و شماره دفتر روی هر سند ثبت شده به امضای سر دفتر میرسد و امضای دفتریار پیش بینی نشده است. 4-رویه قضایی محاکم و شورای عالی ثبت فقد امضای دفتریار را از موجبات نقص یا عیب سند قلمداد نکرده است. 5- تغییر شکلی ظاهری سند و محتویات آن وفق ماده 70 قانون دفاتر اسناد رسمی از اختیارات سازمان مشتکی عنه بوده و یک امضای فاقد مبنای قانونی (امضای دفتر یار برروی سند) را حذف کرده است.
نظریه تهیه کننده گزارش: 1- به نظر میرسد تغییر شکل ظاهری سند و موارد ضروری برای ثبت روی آن خارج از اختیارات سازمان مشتکی عنه نمیباشد. 2- با توجه به تغییر شکل اسناد از قدیمی و دست نوشته به الکترونیک و ثبت مشخصات و حتی اثر انگشت اشخاص مرتبط با سند درسامانه الکترونیک، عدم امضای سند نهایی خدشه ای به اعتبار سند وارد نمی کند و ترتیبات قانونی مد نظر ماده 1293 قانون مدنی رعایت شده و این ترتیبات با نوآوری شیوه ثبت قابل تغییر است. 3-وفق ماده 23 قانون دفاتر اسناد رسمی و ماده 55 قانون ثبت مسئولیت کلیه امور دفترخانه با سردفتر است. 4- با توجه به امضای الکترونیک دفتر ثبت (دفتر سر دفتر) توسط دفتریار تخلفی ازماده 18 قانون دفاتر اسناد رسمی صورت نگرفته است. 5- تحویل سند نهایی به اشخاص صرفاً با امضای سر دفتر و مهر دفترخانه با توجه به وجود نسخه پشتیبان مذکور در ماده 3 شیوه نامه که اشخاص ذی ربط و سر دفتر آن را امضا و واجد مهر دفترخانه است، موجب بی اعتباری نسخ اشخاص نیست. فلذا عقیده به رد شکایت شکات محترم دارم. تهیه کننده گزارش: انصاری
رای هیات تخصصی
اعضای محترم هیات تخصصی به اتفاق عقیده دارند که با توجه به ماده 7 قانون جامع حد نگار و تبصره هایش و مواد 5 و 11 آییننامه اجرایی آن و ماده 3 شیوه نامه مورد شکایت دال بر تغییر شکل اسناد و ضرورت تهیه اسناد الکترونیک و وجود نسخه پشتیبان که نیاز به امضای فیزیکی روی سند نمیباشد و از طرف دیگر دفتریار هم نسخه الکترونیک را امضا مینماید، صدور شیوه نامه مزبور خارج از اختیارات سازمان ثبت و املاک کشور نبوده و مغایر با قانون نیز نمیباشد، فلذا رای به رد شکایت صادر میشود. رای صادره وفق تبصره ب ماده 84 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری ظرف 20 روز از تاریخ صدور از سوی رئیس محترم دیوان و یا ده نفر از قضات دیوان عدالت اداری قابل اعتراض میباشد.
سیدکاظم موسویرئیس هیات تخصصی اداری و استخدامی دیوان عدالت اداری