رای وحدت رویه شماره 227 مورخ 1396/03/16 هیات عمومی دیوان عدالت اداری

بسم الله الرحمن الرحیم

شماره دادنامه: 227

تاریخ دادنامه: 16/3/1396

کلاسه پرونده: 96/426

مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری

اعلام کننده تعارض: مدیرکل دفتر حقوقی و امور مجلس سازمان ثبت اسناد و املاک کشور

موضوع: اعلام تعارض بین آراء شعب دیوان عدالت اداری

گردش کار: مدیرکل دفتر حقوقی و امور مجلس سازمان ثبت اسناد و املاک کشور به موجب لایحه شماره 145470/95-14/7/1395 اعلام کرده است که:

"حجت الاسلام والمسلمین جناب آقای بهرامی (دامه برکاته)

ریاست محترم دیوان عدالت اداری

احتراماً، ضمن ارسال تصویر دادنامه های صادره از سوی شعب مختلف آن دیوان به شرح ذیل به استحضار حضرتعالی می رساند:

تعدادی از سران دفاتر اسناد رسمی که در اجرای ماده 5 آیین‌نامه بیمه و بازنشستگی سردفتران و دفتریاران اسناد رسمی مصوب 12/8/1381 از سوی هیات مذکور در ماده مرقوم از کارافتاده تشخیص داده شده اند اقدام به معرفی جانشین نموده که سازمان ثبت اسناد و املاک با این استدلال که افراد از کارافتاده واجد شرایط مندرج در ماده 69 قانون دفاتر اسناد رسمی و کانون سردفتران و دفتریاران (مصوب 25/4/1354 با اصلاحات بعدی) نمی‌باشند از صدور ابلاغ برای جانشینان معرفی شده خودداری نموده است. چرا که ماده مذکور اشعار می دارد: (سردفتر شاغل که بازنشسته می‌شود... ورثه سردفتر متوفی که حین الفوت شاغل بوده است...) شخص واجد صلاحیت طبق مقررات این قانون را برای تصدی دفترخانه معرفی نمایند لکن سردفتران مذکور و جانشینان معرفی شده از سوی آنان با تقدیم شکایت به دیوان عدالت اداری درخواست پذیرش جانشینان و صدور ابلاغ سردفتری را نموده که شعب دیوان نیز با این استدلال که از کارافتادگی در حکم بازنشستگی می‌باشد رای به ورود شکایت مشارالیهم را صادر نموده اند. لیکن همان طور که مستحضرید استدلال فوق با منطوق صریح ماده 69 قانون دفاتر اسناد رسمی مطابقت ندارد. زیرا ماده مذکور راجع به سردفترانی است که به لحاظ مواد 10 و 11 قانون فوق بازنشسته می‌شوند و شامل سردفتران از کارافتاده نمی گردد. موید این استدلال صدر ماده 69 است که مقرر می دارد: « سردفتر شاغلی که بازنشسته می‌شود» همچنین عبارت دیگر ماده مذکور که مقرر می‌دارد « مدت لازم برای معرفی در مورد بازنشستگی الزامی دو ماه قبل از تاریخ بازنشستگی و در غیر این مورد (بازنشستگی اختیاری در ماده 10 قانون دفاتر) باید معرفی مزبور ضمن تقاضانامه بازنشستگی به عمل آید.» و این عبارات دلالت بر این دارد که فقط دو گروه مذکور در مواد 10 و 11 قانون دفاتر حائز شرایط استفاده از امتیاز ماده 69 می‌باشند و این استدلال توسط قضات محترم شعبه سوم تشخیص پذیرفته شده و طی دادنامه شماره 9209970905300362-23/9/1392 در خصوص آقای ناصر بداقی رای به رد شکایت شاکی صادر که دادنامه مورد اشاره با سایر دادنامه های صادره از سوی شعب دیگر دیوان که رونوشت آن به پیوست می‌باشد در تعارض است بنا به مراتب فوق از آن مقام منیع خواهشمند است مستنداً به ماده 89 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب 1392 موضوع در هیات عمومی دیوان عدالت اداری جهت صدور رای و رفع تعارض در این مقوله را دارد. "

گردش کار پرونده ها و مشروح آراء به قرار زیر است:

الف: شعبه 26 دیوان عدالت اداری در رسیدگی به پرونده های شماره 9009980900039633، 9009980900076586، 9009980900063081، 9009980900066754 و 9009980900066766 با موضوع دادخواست آقایان حسین قاسمی، تقی تهرانی جو، محمدرضا بزرگمهر و خانم معصومه فضلی و به خواسته الزام طرف شکایت به صدور ابلاغ سردفتری اسناد رسمی به موجب دادنامه های شماره 9009970902601626-27/7/1390، 9109970902600996-28/3/1391، 90099702602395-5/11/1390، 9009970902602394-5/11/1390 و 9109970902601676-18/5/1391 به شرح ذیل به انشاء رای مبادرت کرده است:

نظر به اینکه به صراحت ماده 68 قانون دفاتر اسناد رسمی سردفتر شاغل که بازنشسته می‌شود می‌تواند شخص واجد صلاحیت را برای تصدی دفترخانه به سازمان ثبت اسناد و املاک معرفی نماید مسلماً از کارافتادگی از مصادیق بازنشستگی می‌باشد بنابراین ضمن غیر موجه دانستن دفاعیات مشتکی عنه شکایت شاکی وارد تشخیص و حکم به الزام مشتکی عنه به پذیرش جایگزین معرفی شده توسط سردفتر از کارافتاده صادر و اعلام می‌نماید.

ب: شعبه 7 دیوان عدالت اداری در رسیدگی به پرونده شماره 9409980900701269 با موضوع دادخواست خانم فائزه رزم پا به طرفیت سازمان ثبت اسناد و املاک کشور و به خواسته اعتراض به تصمیم ریاست سازمان ثبت اسناد و املاک کشور مبنی بر مخالفت با واگذاری امتیاز دفترخانه اسناد رسمی به وی به موجب دادنامه شماره 9509970900700273-15/4/1395 به شرح ذیل به انشاء رای مبادرت کرده است:

با بررسی محتویات پرونده و مداقه در اوراق و مستندات ابرازی طرفین دعوی و نظر به خواسته شاکی هر چند بدواً ماده 69 از قانون دفاتر اسناد رسمی صراحت در فوت یا بازنشستگی صرفاً دارد ولی امر حادث بر شاکی که روماتیسم خونی (بهجت) می‌باشد و عملاً از کارافتاده با توجه به نظریه پزشکی قانونی مقرر در کمیسیون پزشکی تلقی می‌گردد و این امر به تایید طرف شکایت رسیده است خارج از اراده شاکی بوده و بدیهی است امورات خارج از اراده اشخاص نافی حقوق مکتسبه و محرز آنها نمی گردد. بدین مختصر که هر چند بدواً تلقی از ماده 69 از قانون مذکور امور احصائی است ولی با رعایت و اعمال قاعده انصاف و عدم تبعیض و رعایت امر مساوات شمول ماده مرقوم توسعه پیدا کرده و شامل موارد دیگری از جمله از کارافتادگی نیز می‌شود ضمن اینکه ماده مرقوم منعی از جهت تحت شمول قرار دادن خواسته شاکی نداشته است بر همین اساس بوده که اداره حقوقی قوه قضاییه در نظریه شماره 7/27-23/3/1379 بدان اشاره نموده‌اند علیهذا از آنجا که رسیدگی به اعتراضات و شکایات از تصمیمات قطعی مراجع اختصاصی اداری موضوع بند 2 ماده 10 قانون دفاتر اسناد رسمی مصوب 1392 منحصراً از حیث نقض قوانین و مقررات یا مخالفت با آنها در دیوان قابلیت استماع داشته و تصمیم مورد اعتراض از جهت مبانی و ارکان و جهات ماهوی با قوانین حاکم بر تشکیلات اسناد رسمی مخالفت داشته مستنداً به مواد 58 و 65 از قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری حکم به ورود شکایت صادر و اعلام می‌گردد. این رای ظرف مهلت بیست روز از زمان ابلاغ قابل عتراض در شعب تجدیدنظر دیوان عدالت اداری می‌باشد.

ج: شعبه 26 دیوان عدالت اداری در رسیدگی به پرونده شماره 9009980900060628 با موضوع دادخواست خانم سولماز زکی به طرفیت سازمان ثبت اسناد و املاک کشور و به خواسته الزام طرف شکایت به صدور ابلاغ سردفتری اسناد رسمی به موجب دادنامه شماره 9009970902602414 -18/11/1390 به شرح ذیل به انشاء رای مبادرت کرده است:

با بررسی اوراق پرونده و لایحه دفاعیه مشتکی عنه نظر به اینکه اولاً سردفتر اسناد رسمی شماره 613 تهران شاکی را به عنوان جانشین خود معرفی نموده است. ثانیاً: شاکی تمامی مراحل اختیار و گزینش را سپری نموده است. ثالثاً: دفترخانه اسناد رسمی نباید با تصدی باشد. رابعاً: از کارافتادگی از مصادیق بازنشستگی می‌باشد. خامساً: شاکی تمامی مقررات مواد 6 و 69 قانون دفتر اسناد رسمی را رعایت نموده است بنابراین شکایت شاکی وارد و مستنداً به مواد مرقوم و مادتین 7 و 13 قانون دیوان عدالت اداری حکم به ورود شکایت صادر و اعلام می‌نماید. رای صادره قطعی است.

شعبه اول تشخیص دیوان عدالت اداری به موجب دادنامه شماره 9409970905100044-31/5/1394 به شرح ذیل رای مذکور شعبه 26 مربوط به خانم سولماز زکی را نقض کرده است:

از آنجا که اصطلاح بازنشستگی در قانون دفاتر اسناد رسمی تعریف نشده است لکن به موجب ماده 10 و 11 قانون مزبور لفظ بازنشستگی مانند سایر کارمندان دولت و سایر کارمندان موسسات عمومی غیر دولتی و خصوصی به وضعیت استخدامی سر دفتران نیز انطباق دارد. همچنین به موجب بند ح و بند خ ماده 124 قانون استخدام کشوری وضع مستخدم بازنشسته و از کارافتاده به تفکیک بیان شده به طوری که بازنشسته وضع مستخدمی است که به طبق قانون به موجب حکم رسمی مراجع صلاحیتدار از حقوق بازنشستگی استفاده می کند و از کارافتاده وضع مستخدمی است که به موجب ماده 79 و 80 قانون استخدام کشوری قادر به کارکردن نبوده و از حقوق وظیفه مصرح در این قانون استفاده می کند به عبارت دیگر بر خلاف آنچه در دادنامه صادره از شعبه 26 دیوان عدالت اداری ذکر گردیده است از کارافتاده از مصادیق بازنشستگی نمی‌باشد. از طرفی استفاده از مزایای ماده 69 قانون دفاتر اسناد رسمی منحصراً برای بازنشستگی و فوت سردفتر می‌باشد و تسری حکم ماده مذکور در مواردی که سردفتر از کارافتاده کلی اعلام شده است موجب قانونی نخواهد داشت. بنابه مراتب مذکور با پذیرش اشتباه بین در اصدار دادنامه شماره 902602414-18/11/1390 مستنداً به ماده 18 قانون دیوان عدالت اداری مصوب 1385 ضمن نقض دادنامه مزبور حکم به رد شکایت خانم سولماز زکی صادر و اعلام می دارد. بدیهی است در صورتی که از جانب اقدامات سازمان طرف شکایت خسارتی متوجه مشارالیه می‌باشد حسب مورد می‌تواند در مراجع ذیصلاح اقامه دعوا نماید. رای صادره قطعی است.

هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 16/3/1396 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است.

رای هیات عمومی

اولاً: بین رای شعبه اول تشخیص دیوان عدالت اداری به شماره 9409970905100044-31/5/1394 که به غیر وارد دانستن شکایت شاکی و رد شکایت صادر شده و آراء شعبه 26 دیوان عدالت اداری که به وارد دانستن شکایت شاکیان صادر شده است، تعارض محرز است.

ثانیاً: حکم مقرر در ماده 69 قانون دفاتر اسناد رسمی و کانون سردفتران و دفتریاران مصوب سال 1354 ناظر بر معرفی جانشین واجد شرایط قانونی برای تصدی شغل سردفتری از سوی سردفتر شاغلی است که بازنشسته شده و یا فوت می‌شود و ورثه حین الفوت، شخص واجد شرایط معرفی می کنند. نظر به اینکه ماهیت بازنشستگی و از کارافتادگی به شرح مقررات قوانین مختلف از جمله قانون استخدام کشوری و قانون تامین اجتماعی از یکدیگر متفاوت است و شخص از کارافتاده، بازنشسته تلقی نمی شود، بنابراین حکم مقرر در ماده 69 قانون دفاتر اسناد رسمی وکانون سردفتران و دفتریاران مصوب سال 1354 به سردفترانی که از کارافتاده شناخته می‌شوند، تسری ندارد و رای شعبه اول تشخیص دیوان عدالت اداری به شماره دادنامه 9409970905100044-31/5/1394 که شکایت شاکی مبنی بر الزام سازمان ثبت اسناد و املاک کشور به صدور ابلاغ سردفتری برای وی به جانشینی از سردفتری که از کارافتاده شناخته شده است را غیر وارد دانسته و رای شعبه 26 به شماره دادنامه 9009970902602414-18/11/1390 را نقض کرده است صحیح و منطبق با مقررات تشخیص شد. این رای به استناد بند 2 ماده 12 و ماده 89 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 برای شعب دیوان عدالت اداری و سایر مراجع اداری مربوط در موارد مشابه لازم الاتباع است.

محمدکاظم بهرامی - رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری

منبع