شماره پرونده: ه- ع/0000943 و 0003208 شماره دادنامه: 140109970906000088-89 تاریخ: 20/02/1401
شاکی: آقای حسین قاضیزاده فرزند خلیل
طرف شکایت: سازمان سنجش آموزش کشور
موضوع شکایت و خواسته: ابطال بندهای 4 و 5 صفحه 24 دفترچه راهنمای ثبت نام و شرکت در آزمون کارشناسی ارشد سال 1400 مبنی بر محدودیت یکبار استفاده ایثارگران و سهمیه در دوره های روزانه و همچنین محدودیت امکان استفاده مجدد از سهمیه ایثارگران توسط پذیرفته شدگان در دورههای روزانه دانشگاه ها که انصراف از تحصیل داده اند.
شاکی دادخواستی به طرفیت سازمان سنجش آموزش کشور به خواسته ابطال بندهای 4 و 5 صفحه 24 دفترچه راهنمای ثبت نام و شرکت در آزمون کارشناسی ارشد سال 1400 مبنی بر محدودیت یکبار استفاده ایثارگران و سهمیه در دوره های روزانه و همچنین محدودیت امکان استفاده مجدد از سهمیه ایثارگران توسط پذیرفته شدگان در دورههای روزانه دانشگاه ها که انصراف از تحصیل داده اند به دیوان عدالت اداری تقدیم کرده که به هیات عمومی ارجاع شده است متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر میباشد:
« بند 4- بر اساس مصوبه چهارمین جلسه شورای سنجش و پذیرش دانشجو در دوره های تحصیلات تکمیلی مورخ 18 دی 1395 آن دسته از داوطلبانی که با استفاده از سهمیه رزمندگان و ایثارگران یکبار در دوره روزانه آزمون کارشناسی ارشد ناپیوسته پذیرفته شده باشند، حق استفاده مجدد از سهمیه ایثارگران و رزمندگان در آزمون های سال های بعد در همان مقطع را نخواهند داشت».
« 5- بر اساس مصوبه چهارمین جلسه شورای سنجش و پذیرش دانشجو در دوره های تحصیلات تکمیلی مورخ 18 دی 1395، آن دسته از داوطلبان سنوات قبل که با استفاده از سهمیه های شاهد و ایثارگر در ردیف پذیرفته شدگان رشته های تحصیلی دوره های غیر روزانه (شهریه پرداز) از جمله نوبت دوم (شبانه)، دانشگاه پیام نور، موسسات آموزش عالی غیر دولتی و غیر انتفاعی، دانشگاه آزاد اسلامی و یا دورههای مشترک مجازی و پردیس خودگردان قرار گرفتهاند در صورت انصراف از رشته قبولی خود فقط یک بار دیگر مجاز به استفاده مجدد از سهمیه های مربوط در آزمون های سال های بعد در همان مقطع خواهند بود.
برای استفاده مجدد از سهمیه ایثارگران برای رشته های تحصیلی دانشگاه آزاد اسلامی همانند ضوابط مربوط به دوره های غیر روزانه میباشد».
دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت:
شاکی اجمالاً اعلام نموده است حسب تبصره 2 ماده 10 آییننامه اجرایی قانون ایجاد تسهیلات برای ورود رزمندگان مصوب سال 1367 صرفاً عدم امکان استفاده مجدد از امتیازات مندرج در آییننامه در صورت انصراف از تحصیل را مقرر نموده و دلالتی بر استفاده مجدد کسانی که در دانشگاه پذیرفته شده و فارغ التحصیل شده اند، ندارد. آییننامه فوق حاکم بر رزمندگان حداقل 6 ماه حضور در مناطق عملیاتی از تاریخ 1359- 1367 است اما قانون جامع ایثارگران فراتر از بازه زمانی مذکور و همچنین شامل دیگر ایثارگران میباشد در هیچ کدام از قوانین مربوط به ایثارگران تصریحی به لزوم استفاده یکبار از سهمیه وجود ندارد. استناد به آییننامه مقدم برای اجرای قوانین موخر وجهی ندارد. این آییننامه به موجب قوانین موخر تصویب مانند ماده 90 قانون برنامه ششم توسعه یا تبصره یک ماده 118 قانون برنامه پنجم توسعه نسخ شده است. آرای شماره 1205 مورخ 22 دی 94، 144 مورخ 10 بهمن 96، 735 مورخ 10 مهر 90 و 734 مورخ 30 دی 92 دلالت بر محدود نبودن سهمیه ایثارگران به یک بار است.
خلاصه مدافعات طرف شکایت:
1- ظرفیت پذیرش دانشجو در دوره های روزانه و دولتی بسیار اندک است و این امر اقتضا میکند تصمیم گیری و برنامهریزی دستگاههای ذیربط طوری باشد که افراد بیشتری از این امتیاز برخوردار شوند.
2. تعداد داوطلبان برخوردار از سهمیه 5 درصدی ایثارگران بسیار زیاد و ظرفیت اختصاصی به این افراد بسیار نازل است حال اگر محدودیت یکبار استفاده از سهمیه برداشته شود بسیاری از قبول شدگان دوره روزانه با استفاده از سهمیه ایثارگران با هدف قبولی در رشته یا دانشگاه بهتر در کد رشته محل قبولی ثبت نام نمی کنند و یا پس از ثبت نام در دانشگاه انصراف داده و مجددا در آزمون سراسری شرکت می نمایند.
نظریه تهیه کننده گزارش:
با عنایت به این که:
هیات تخصصی فرهنگی آموزشی پزشکی دیوان عدالت اداری در موردی مشابه، طی دادنامه شماره 140009970906011021 مورخ 1400/08/23 راجع به خواسته ابطال بندهای (4) و (5) قسمت «تذکرات مهم» ذیل بند «ب» با عنوان سهمیه ایثارگران مندرج در صفحه 7 دفترچه راهنمای ثبت نام و شرکت در آزمون ورودی دورههای کارشناسی ارشد ناپیوسته سال 1399 به این صورت رای صادر نموده است: «نظر به این که قانون ایجاد تسهیلات برای ورود رزمندگان و جهادگران داوطلب بسیجی به دانشگاهها و موسسات آموزش عالی مصوب سال 1367 با اصلاحات و الحاقات بعدی و آییننامه اجرایی این قانون مصوب سال 1368 هیات وزیران با اصلاحات و الحاقات بعدی آن در مقام بیان تعداد دفعات مجاز استفاده از سهمیه ایثارگران در آزمونهای سراسری در همه مقاطع تحصیلی اعم از کاردانی، کارشناسی (پیوسته و ناپیوسته)، کارشناسی ارشد (پیوسته و ناپیوسته) و دکتری (حرفهای و تخصصی) و در تمامی دورهها است و با توجه به اینکه اعطای سهمیه به برخی از افراد یک امر استثنایی بوده و استثنا را باید به قدر متیقّن آن تفسیر نموده و مستنبط از رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شماره دادنامه 1709 مورخ 14؍11؍1399 که بهرهمندی از سهمیه را علیالاطلاق برای یک مرتبه در تمامی دورهها اعم از روزانه، نوبت دوم (شبانه)، غیرانتفاعی، پیام نور، شهریه پرداز، پردیس خودگردان، مجازی و دانشگاه آزاد اسلامی مجاز شمرده که میتوان آن را حمل بر استفاده از سهمیه مذکور صرفاً برای یکبار در هر مقطع تحصیلی نیز نمود فلذا مصوبه معترض عنه در حدود اختیارات مرجع مصوِّب بوده و مغایرتی با قوانین و مقررات مذکور نداشته و قابل ابطال نمیباشد».
هیات عمومی دیوان عدالت اداری در موردی مشابه طی دادنامه شماره 1709 مورخ 99/11/14 و نیز هیات تخصصی فرهنگی آموزشی پزشکی طی دادنامه های شماره 28 مورخ 99/2/22 و 218 مورخ 1400/05/04، مقرره های مورد شکایت را مغایر اطلاق مندرج در تبصره فوق الاشاره و خارج از حدود اختیارات سازمان سنجش آموزش کشور تشخیص و رای به ابطال مصوبات صادر نموده است.
به موجب تبصره 2 ماده 10 آییننامه اجرایی قانون تسهیلات برای ورود رزمندگان و جهادگران داوطلب بسیجی به دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی مصوب سال 1368 هیات وزیران: «پذیرفته شدگان هر یک از مقاطع کاردانی، کارشناسی، کارشناسی ارشد پیوسته و دکترای حرفه ای در صورت انصراف، حق استفاده مجدد از امتیازات داده شده در این آییننامه را ندارند» و تبصره مذکور فاقد هرگونه حکمی مبنی بر عدم جواز داوطلبان آزمون کارشناسی ارشد "ناپیوسته" در خصوص استفاده از سهمیه ایثارگران در آزمون سال بعد در صورت انصراف از تحصیل است و اساساً در این تبصره به مقطع کارشناسی ارشد ناپیوسته اشاره ای نشده است.
اعمال محدودیت نیاز به نص قانونی دارد؛ بر این اساس و با توجه به رای شماره 1709 هیات عمومی دیوان عدالت اداری، مصوبه مورد شکایت خارج از حدود اختیارات بوده و عقیده به ابطال آن دارم.
تهیه کننده گزارش:
احمد اشرفی
پرونده شماره ه- ع / 0000943 و 0003208 مبنی بر درخواست ابطال بندهای (4) و (5) قسمت «تذکرات مهم» ذیل بند «ب» با عنوان سهمیه ایثارگران مندرج در صفحات 24 و 25 دفترچه راهنمای ثبتنام و شرکت در آزمون ورودی دورههای کارشناسی ارشد ناپیوسته سال 1400، در جلسه مورخ 24/01/1401 هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی مورد رسیدگی قرار گرفت و بند (4) مصوبه مورد شکایت با اکثریت آراء قابل ابطال تشخیص نشد و راجع به ابطال بند (5)، اعضاء به شرح ذیل اعلام نظر نمودند:
نظریه هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
اعضای حاضر در جلسه، بالاتفاق نظر به ابطال مقرره مورد اعتراض داشتند لکن اکثریت اعضاء به ابطال کل مصوبه و اقلیت به ابطال اطلاق آن اظهار نظر نمودند:
اکثریت 12 نفر از 14 نفر اعضای حاضر در جلسه بر این عقیده بودند:
اولاً: وظایف و اختیارات شورای سنجش و پذیرش دانشجو در دورههای تحصیلات تکمیلی طی 7 بند در ماده (3) قانون سنجش و پذیرش دانشجو در دورههای تحصیلات تکمیلی در دانشگاهها و مراکز آموزش عالی کشور مصوب سال 1394 احصاء شده و از هیچ یک از بندهای مذکور، صلاحیتی مبنی بر تجویز استفاده مجدد از سهمیه ایثارگران توسط پذیرفتهشدگان در دورههای غیرروزانه دانشگاهها که انصراف از تحصیل دادهاند، استنباط نمیشود. ثانیاً: با التفات به اینکه موضوع قانون ایجاد تسهیلات برای ورود رزمندگان و جهادگران داوطلب بسیجی به دانشگاهها و موسسات آموزش عالی مصوب سال 1367 و ماده (70) قانون جامع خدماترسانی به ایثارگران مصوب سال 1391، حق و امتیاز «ورود» به دانشگاهها و سایر مراکز آموزشی میباشد بنابراین با لحاظ استثنای امتیاز مذکور نسبت به کیفیت ورود به دانشگاهها، دامنه شمول آن تعبیر به پذیرش داوطلبِ استفاده کننده از سهمیه و امتیاز با اعلام آن میشود و در این صورت حق موصوف با یک نوبت اعمال و استیفاء، تلقی و تمام شده محسوب است لذا تکرار آن و استفاده مجدد از این امتیاز فاقد مبنای قانونی و مغایر قوانین فوقالذکر بوده و تسری آن به لزوم ادامه تحصیل یا فارغالتحصیلی موجب تضییع حق سایر افراد مشمولِ امتیاز براساس قوانین یادشده میباشد. ثالثاً: رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شماره دادنامه 1709 مورخ 14/11/1399 مقرر میدارد: «امکان استفاده مجدد از سهمیه ایثارگران توسط پذیرفتهشدگان در دورههای غیرروزانه دانشگاهها که انصراف از تحصیل دادهاند مغایر اطلاق مندرج در تبصره (2) ماده (10) آییننامه اجرایی قانون ایجاد تسهیلات برای رزمندگان مصوب سال 1368 میباشد که منع استفاده مجدد از سهمیه در صورت انصراف از تحصیل مندرج در آن شامل تمامی مصادیق و حالات پذیرفتهشدگان اعم از روزانه، نوبت دوم، خودگران و مجازی میشود...». لهذا با اخذ وحدت ملاک از رای یادشده، مشمولین برخورداری از سهمیه ایثارگران صرفاً برای یک مرتبه قادر به استفاده از این سهمیه در هر مقطع تحصیلی جهت ورود به دانشگاه هستند چه اینکه از رشته قبولی انصراف داده و یا در رشته قبولی ثبتنام کرده یا نکرده باشند و تحت هیچ عنوان حق استفاده مجدد از سهمیه مذکور در تمامی دورهها اعم از روزانه، نوبت دوم (شبانه)، غیرانتفاعی، پیام نور، شهریه پرداز، پردیس خودگردان، مجازی و دانشگاه آزاد اسلامی در آزمون همان مقطع را ندارند. بنابراین بند 5 از تذکرات مهم مندرج در صفحات 24 و 25 دفترچه راهنمای ثبتنام و شرکت در آزمون ورودی دورههای کارشناسی ارشد ناپیوسته سال 1400، خارج از حدود اختیارات شورای سنجش و پذیرش دانشجو در دورههای تحصیلات تکمیلی و مغایر با قوانین فوقالذکر بوده و قابل ابطال تشخیص میشود.
اقلیت 2 نفر از 14 نفر اعضای حاضر در جلسه بر این عقیده بودند:
نظر به اینکه در تبصره (2) ماده (10) آییننامه اجرایی قانون تسهیلات برای ورود رزمندگان و جهادگران داوطلب بسیجی به دانشگاهها و موسسات آموزش عالی مصوب سال 1368 هیات وزیران، به پذیرفتهشدگان مقطع کارشناسی ارشد ناپیوسته اشارهای نشده است و بر همین اساس ممنوعیت موضوع تبصره پیشگفته منصرف از پذیرفتهشدگان مذکور میباشد لذا اطلاق بند (5) از حیث شمول آن نسبت به داوطلبانی که قبلاً در مقطع کارشناسی ارشد ناپیوسته پذیرفته شدهاند و انصراف دادهاند، خارج از حدود اختیارات مرجع تصویب کننده بوده و قابل ابطال تشخیص میشود و پرونده در اجرای بند «الف» ماده (84) قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 جهت اتخاذ تصمیم به هیات عمومی ارسال میگردد.
محمد کریمی
رئیس هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
دیوان عدالت اداری
پرونده شماره ه- ع / 0000943 و 0003208 مبنی بر درخواست ابطال بندهای (4) و (5) قسمت «تذکرات مهم» ذیل بند «ب» با عنوان سهمیه ایثارگران مندرج در صفحات 24 و 25 دفترچه راهنمای ثبتنام و شرکت در آزمون ورودی دورههای کارشناسی ارشد ناپیوسته سال 1400، در جلسه مورخ 24/01/1401 هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی مورد رسیدگی قرار گرفت و بند (5) مصوبه مورد شکایت با اتفاق نظر اعضاء قابل ابطال تشخیص شد و در خصوص بند (4)، اکثریت اعضاء به شرح ذیل مبادرت به صدور رای نمودند:
رای هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
نظر به اینکه قانون ایجاد تسهیلات برای ورود رزمندگان و جهادگران داوطلب بسیجی به دانشگاهها و موسسات آموزش عالی مصوب سال 1367 با اصلاحات و الحاقات بعدی و آییننامه اجرایی این قانون مصوب سال 1368 هیات وزیران با اصلاحات و الحاقات بعدی آن در مقام بیان تعداد دفعات مجاز استفاده از سهمیه ایثارگران در آزمونهای سراسری در همه مقاطع تحصیلی اعم از کاردانی، کارشناسی (پیوسته و ناپیوسته)، کارشناسی ارشد (پیوسته و ناپیوسته) و دکتری (حرفهای و تخصصی) و در تمامی دورهها است و با توجه به اینکه اعطای سهمیه به برخی از افراد یک امر استثنایی بوده و استثنا را باید به قدر متیقّن آن تفسیر نموده و مستنبط از رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شماره دادنامه 1709 مورخ 14/11/1399 که بهرهمندی از سهمیه را علیالاطلاق برای یک مرتبه در تمامی دورهها اعم از روزانه، نوبت دوم (شبانه)، غیرانتفاعی، پیام نور، شهریه پرداز، پردیس خودگردان، مجازی و دانشگاه آزاد اسلامی مجاز شمرده که میتوان آن را حمل بر استفاده از سهمیه مذکور صرفاً برای یکبار در هر مقطع تحصیلی نیز نمود فلذا بند 4 از تذکرات مهم مندرج در صفحه 24 دفترچه راهنمای ثبتنام و شرکت در آزمون ورودی دورههای کارشناسی ارشد ناپیوسته سال 1400، در حدود اختیارات مرجع مصوِّب بوده و مغایرتی با قوانین و مقررات مذکور نداشته و قابل ابطال نمیباشد. این رای به استناد بند «ب» ماده (84) قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ظرف مهلت بیست روز از تاریخ صدور از جانب رئیس محترم دیوان عدالت اداری یا 10 نفر از قضات محترم دیوان عدالت اداری قابل اعتراض است.
محمد کریمی
رئیس هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
دیوان عدالت اداری