هیات تخصصی اداری و امور عمومی
شماره پرونده: ه- ع/97/391 شماره دادنامه: 9809970906010337 تاریخ: 10 مهر 1398
شاکی: آقای رضا خدا بخشی
طرف شکایت: سازمان ثبت اسناد و املاک کشور
موضوع شکایت و خواسته: ابطال دستورالعمل شماره 198051/92 - 21/11/1392 سازمان ثبت اسناد و املاک کشور
شاکی دادخواستی به طرفیت سازمان ثبت اسناد و املاک کشور به خواسته ابطال دستورالعمل شماره 198051/92 - 21/11/1392 سازمان ثبت اسناد و املاک کشور به دیوان عدالت اداری تقدیم کرده که به هیات عمومی ارجاع شده است متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر میباشد: دستورالعمل بررسی تقاضای سر دفتران اسناد رسمی جهت انتقال به دفترخانه های بلاتصدی - شماره 198051/92 - مورخ 21/11/92
نظر به این که پس از تاسیس دفتر اسناد رسمی بر اساس معیارهای قانونی، تعطیلی دائم آن مغایر مقررات بوده و هم اکنون تعداد زیادی از دفاتر اسناد رسمی در سراسر کشور توسط کفیل اداره می گردند و مداومت اداره ی این دفاتر توسط کفیل ارائه ی خدمات ثبتی را مواجه با مشکلات عدیده ای نمود است، لذا به منظور بهبود ارائه ی خدمات در دفاتر اسناد رسمی و پاسخگویی به تقاضای سردفترانی که ادامه ی خدمت آنها در محل فعلی متعذر بوده و متقاضی انتقال به دفتر بلاتصدی محل دیگری میباشند، مطابق ضوابط آتی اتخاذ تصمیم خواهد شد. ماده 1- دفتر اسناد رسمی بلا تصدی، به دفترخانه ای اطلاق میشود که سردفتر آن به علت انتقال، سلب صلاحیت، لغو ابلاغ، انفصال دائم، استعفا، از کار افتادگی، بازنشستگی یا فوت، از شغل سردفتری اسناد رسمی منفک شده و اعمال ماده 69 قانون دفاتر اسناد رسمی درباره ی آن در جریان نباشد. ماده 2- سردفتران اسناد رسمی در موارد زیر میتوانند انتقال به دفترخانه ی بلاتصدی حوزه ی ثبتی دیگر را درخواست نمایند. الف) در صورتی که سردفتر، همسر یا فرزندان تحت کفالت وی پس از اشتغال وی به سردفتری اسناد رسمی دچار بیماری صعب العلاج یا معلولیت گردند: به گونه ای که طبق گواهی پزشکی قانونی استان مبدا، درمان یا استفاده از خدمات ضروری در محل اشتغال مقدور نباشد. در این مورد باید گواهی پزشکی قانونی دال بر معلولیت یا بیماری صعب العلاج افراد مذکور با تصریح به تاریخ حدوث آن و ضرورت اقامت دائم فرد بیمار یا معلول در مقصد ارائه شود. تبصره- چناچه استفاده از خدمات درمانی و مراقبتی به صورت مراجعات نوبتی و معاینات دوره ای مقدور باشد، انتقال سردفتر مشمول این بند نخواهد بود. درخواستهای مشمول این بند در هیات موضوع ماده 5 آییننامه بیمه و بازنشستگی سردفتران و دفتریاران اسناد رسمی مطرح و نظر مشورتی هیات در گزارش مربوط درج میگردد. ب) سردفتران اناثی که با کارکنان رسمی یا پیمانی دولت یا نهادهای وابسته به دولت شاغل در خارج از محل استقرار دفترخانه مربوط برای اولین بار ازدواج دائم نموده و تقاضای انتقال زوج به محل اشتغال سردفتر، مورد مخالفت بالاترین مقام دستگاه مربوط در استان قرار گرفته باشد. ج)در مواردی که همسر سردفتر اناث، کارمند رسمی یا پیمانی دولت یا نهادهای وابسته به دولت بوده و حسب ضرورت شغلی و بدون درخواست شخصی، از سوی دستگاه مربوط به خارج از حوزه ی ثبتی محل استقرار دفترخانه منتقل شود و این موضوع به تایید بالاترین مقام دستگاه مربوط در استان رسیده باشد. د(چناچه سردفتر، متقاضی انتقال از شهر مرکز استان به شهرستانهای استان و همچنین انتقال از حوزه ی ثبتی درجه ی بالاتر به حوزه ی ثبتی درجه ی پآیین تر بوده، در صورتی که استان مقصد به تشخیص سازمان ثبت اسناد و املاک کشور برخوردار تر از استان مبدا نباشد. ه) هرگاه سردفتر متقاضی انتقال از کلان شهرها و تهران، ری و شمیرانات به سایر حوزه های ثبتی سراسر کشور باشد. ضمنا چنانچه سردفتر شاغل در استان تهران متقاضی انتقال به حوزه ی ثبتی هم تراز در استان دیگری باشد نسبت به سایر متقاضیان در اولویت قرار دارد. و) در صورتی که دفاتر بلاتصدی یک حوزه ی ثبتی فاقد متقاضی مشمول بندهای فوق باشد، سردفتران با سابقه ی سردفتری بیش از پنج سال در حوزه های ثبتی درجه ی 5 و 6 و بیش از هفت سال در حوزه های ثبتی درجه ی 3 و 4 و بیش از هشت سال در حوزه های ثبتی درجه ی 2 و بیش از ده سال در حوزه های ثبتی درجه ی 1 میتوانند انتقال به دفترخانه ی بلاتصدی حوزه ی ثبتی هم تراز را درخواست کنند. چنانچه سردفتر متقاضی انتقال، دارای سابقه ی محکومیت به مجازاتهای انتظامی درجه ی 3 یا 4 یا اعمال تبصره ی ماده 42 قانون دفاتر اسناد رسمی و کانون سردفتران و دفتریاران باشد به ازای هر یک ماه انفصال، یک سال به مدتهای مذکور اضافه میشود. ماده 3- پس از وصول تقاضای سردفتر، اداره کل امور اسناد و سردفتران در صورت انطباق آن با ضوابط این دستورالعمل، فهرست دفاتر بلاتصدی حوزه ی ثبتی مقصد را به تفکیک شهر محل استقرار هر دفترخانه تهیه و با توجه به آمار جمعیت، میزان معاملات و متوسط درآمد حق التحریر ماهانه ی دفاتر فعال هر شهر، سابقه ی فعالیت دفترخانه ی مبداء و با کسب نظر مدیر کل ثبت اسناد و املاک استان های مبداء و مقصد، اولویت انتساب سردفتر متقاضی انتقال را در یکی از دفترخانه های بلاتصدی آن حوزه به معاون امور اسناد پیشنهاد مینماید. معاون امور اسناد پس از بررسی نتیجه را جهت اتخاذ تصمیم، به رییس سازمان گزارش خواهد نمود. ماده 4- پذیرش تقاضای سردفتر در هر حال منوط به وجود دفترخانه ی بلاتصدی در حوزه ی ثبتی مقصد است. چنانچه در حوزه ی ثبتی مقصد شهرهای مختلف وجود داشته و در هرشهر دفاتر بلاتصدی متعدد وجود داشته باشد، مدیر کل ثبت اسناد و املاک استان اولویت فعال شدن هریک از آنها را به اداره کل امور اسناد و سردفتران پیشنهاد مینماید. ماده 5- انتقال سردفتر در هیچ شرایطی نباید موجب توقف ارائه ی خدمات ثبتی در شهر مبداء شود. چنانچه شهر مبداء با توجه به جمعیت و میزان معاملات، ظرفیت فعالیت تمام وقت یک دفترخانه را نداشته باشد، با انتقال سردفتر، ابلاغ ماموریت هفتگی یکی از سردفتران متقاضی، برای خدمت در شهر مبداء صادر میشود. ماده 6- چنانچه سردفتر متقاضی انتقال، تحت تعقیب انتظامی باشد و یا رسیدگی به صلاحیت علمی یا عملی او یا اعمال تبصره ی ماده 42 قانون دفاتر اسناد رسمی و کانون سردفتران و دفتریاران درباره ی او در دست اقدام باشد، بررسی درخواست وی موکول به تعیین تکلیف نهایی موضوع و اجرای حکم مرجع انتظامی یا تصمیم رییس سازمان ثبت اسناد و املاک کشور است. ماده 7- انتقال سردفتر هیچگونه تغییری در سمت دفتریار دفترخانه ی مبداء و مقصد ایجاد نمی کند. در کلیه موارد چنانچه قبل از صدور ابلاغ دفتریار، سردفتر به هر علت به طور دائم از تصدی دفترخانه ی مربوط منفک شود، انتصاب دفتریار متوقف و ادامه ی آن منوط به موافقت سردفتر جدید خواهد بود. ماده 8- چنانچه دفترخانه ی مقصد فاقد دفتریار باشد، دفتریار دفترخانه ی مبداء میتواند با موافقت سردفتر متقاضی انتقال، به دفترخانه ی مقصد منتقل شود. ماده 9- صدور ابلاغ انتقال سردفتر منوط به بازرسی کلی دفترخانه و ارائه ی مفاصا حسابهای ثبتی، مالیاتی و تامین اجتماعی ناشی از شغل سردفتری در حوزه ی ثبتی مبداء میباشد. ماده 10- پس از صدور ابلاغ انتصاب سردفتر در دفترخانه ی بلاتصدی، سردفتر موظف است سریعا نسبت به اشتغال و اداره دفترخانه اقدام نماید و در صورت غیبت تحت تعقیب انتظامی قرار خواهد گرفت. احمد تویسرکانی - معاون قوه قضایه و رییس سازمان اسناد و املاک کشور
دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت: دستورالعمل بررسی تقاضای سر دفتران اسناد رسمی جهت انتقال به دفترخانه های بلاتصدی مغایر ماده 5 قانون و قانون نقل و انتقال سر دفتران اسناد رسمی مصوب سال 1378 و رای شماره 390 - 29/9/1389 هیات عمومی میباشد. چرا که انتخاب سر دفتر منوط و موکول به برگزاری آزمون کتبی و اختبار شفاهی است و این امر در ماده 3 آییننامه اجرای قانون دفاتر اسناد رسمی نیز قید شده است. این اقدام مغایر قانون و خارج از حدود اختیار مقام وضع شده آن است. همچنین در رای شماره 390 - 29/9/1389 هیات عمومی دیوان عدالت اداری نیز آمده است که برای انتقال سر دفتر از شهری به شهر دیگر مقرراتی پیش بینی نگردیده است و انتقال محل دفترخانه فقط در حوزه یک شهر یا بخش تجویز شده است که آن هم تابع تعداد و جمعیت و میزان معاملات آن است. از آنجا که رعایت مفاد رای هیات عمومی در مصوبات بعدی لازم الاجرا میباشد مفاد بخشنامه مورد اعتراض که مغایر با آن است خلاف قانون است لذا مستدعی است حکم به ابطال آن صادر فرمایید.
در پاسخ به شکایت مذکور، مدیر کل دفتر حقوقی و امور مجلس سازمان ثبت اسناد و املاک کشور به موجب لایحه شماره 139855732115000031 مورخ 25/3/1398 به طور خلاصه توضیح داده است که: نظر به اینکه در قانون دفاتر اسناد رسمی از جمله ماده 26 قانون، در زمان تعطیلی دفترخانه (به دلیل انفصال دائم، سلب صلاحیت، استعفاء یا بازنشستگی سر دفتر) تحویل و واگذاری کلیه سوابق دفتر از جمله اسناد و اوراق به کفیل دفترخانه امری اجتناب ناپذیر است. بدان معناست که دفترخانه در هر حال نباید بلاتکلیف بماند و در هر صورت باید سر دفتر اصیل یا کفیل داشته باشد. در حال حاضر تعداد زیادی از دفاتر اسناد رسمی در سراسر کشور توسط کفیل اداره میشوند و مداومت اداره این دفاتر توسط کفیل ارائه خدمات ثبتی را مواجه با مشکلات عدیده ای نموده است لذا سازمان با توجه به اینکه دستورالعمل نقل و انتقال سردفتران اسناد رسمی به شماره 39302/34 مورخ 17/8/78 به موجب رای شماره 390 - 29/9/89 هیات عمومی دیوان عدالت اداری ابطال گردید، به جهت فعال نمودن دفاتر بلاتصدی که سر دفتر آن به دلایل مذکور از شغل سر دفتری اسناد رسمی منفک شده و دفتر تحت کفالت اداره میشود و نیز به منظور بهبود ارائه خدمات در دفاتر اسناد رسمی و پاسخگویی به تقاضای سر دفترانی که ادامه خدمت آنها در محل فعلی متعذر بوده و متقاضی انتقال میباشند دستورالعمل بررسی تقاضای سر دفتران اسناد رسمی جهت انتقال به دفترخانه های بلاتصدی به شماره 198051/92 - 21/11/92 تدوین نمود. با عنایت به اینکه مراتب مواد 1 و 2 و 4 دستورالعمل (شماره 198051 مورخ 21/11/1392) ناظر بر تبصره ماده 5 و مواد 26 الی 28 قانون دفاتر اسناد رسمی و کانون سر دفتران و دفتریاران (مصوب 25/4/1354) میباشد، هدف از ایجاد این دستورالعمل تعیین تکلیف آن دسته از دفاتر اسناد رسمی بلاتصدی بوده است که توسط کفیل اداره میگردد. بدین وصف، شکایت شاکی موجه نمیباشد رد شکایت شاکی به طرفیت سازمان ثبت اسناد و املاک کشور مورد استدعاست.
رای هیات تخصصی
دستورالعمل شماره 198051 - 21/11/1392 موضوع بررسی تقاضای سر دفتران اسناد رسمی جهت انتقال به دفترخانه های بلا تصدی، بر اساس ماده 2 در 6 مورد و در مواقع ضروری با شرایط خاص انتقال سر دفتران را به سایر نقاط کشور تجویز نموده و مورد شکایت شاکی قرار گرفته است. نظر بر اینکه با موضوع دادنامه شماره 390 - 29/9/1389 هیات عمومی متفاوت هستند زیر آنچه ابطال گردیده تجویز انتقال به شهرهایی دیگر علی الاطلاق بوده و حال آنکه در ما نحن فیه موارد انتقال در شرایط خاص مشخص و تجویز گردیده است. بنابراین مشمول ماده 92 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب 1392 تشخیص داده نشده است. مطابق ماده 4 قانون دفاتر اسناد رسمی و کانون سر دفتران و دفتریاران مصوب 25/4/1354 انتقال محل دفترخانه به محل دیگر در همان شهر یا بخش با تصویب ثبت محل امکانپذیر است ماده مذکور بر عدم امکان انتقال به شهرهای دیگر در مواقع ضروری و با شرایط خاص صرفاً به دفترخانه های بلا تصدی جهت جلوگیری از تعطیلی آنها دلالت ندارد. بنابراین دستورالعمل مورد شکایت با ماده یاد شده و سایر قوانین موضوعه مغایرت ندارد و خارج از حدود اختیارات قانونی نیست. لذا مستنداً به بند «ب» ماده 84 قانون فوق الذکر رای به رد شکایت صادر میگردد. رای صادره ظرف بیست روز از تاریخ صدور، از سوی رئیس دیوان عدالت اداری یا ده نفر از قضات دیوان قابل اعتراض است.
سید کاظم موسویرئیس هیات تخصصی اداری و امور عمومی دیوان عدالت اداری