قلمرو قاعده ایراد امر مختومه در مورد ابطال قرارداد

تاریخ دادنامه قطعی: 1394/12/12
شماره دادنامه قطعی: ---

پیام: در صورتی که در جریان رسیدگی به دعوی خلع ید، صحت قراردادی مورد بررسی قرار گرفته و تایید شود، طرح دعوی ابطال قرارداد مذکور پذیرفته نیست و باایراد اعتبار امر مختومه مواجه می‌شود.

حسب اوراق پرونده آقای الف. ت. فرزند ق. یکدانگ مشاع از ششدانگ تلمبه آب کشی وچاه آب واثاثیه متصله ومنفصله آن را واقع در مزرعه.... در تاریخ 1344/02/01 از آقای سید ی.خ. خریداری نموده که تصویر قباله آن پیوست می‌باشد ص 2 ودر برگ 3 پرونده که در تاریخ متاخر ( 1348/02/10 ) درمحضر اسناد....رفسنجان تنظیم و تایید گردیده نام آقای الف. ت. به فروشنده مذکوراضافه وبه دو شرط ضمن عقد هم اشاره گردیده است ولذا در تاریخ 1389/02/06 آقایان الف. و الف. شهرت هردو ت. طی دادخواستی به طرفیت ورثه مرحوم سید ی. خ.ر. به خواسته صدور حکم به ابطال قرارداد مورخ 1348/02/10 فوق الاشاره و استرداد یک دانگ تلمبه آب کشی را تقدیم داشته بااین استدلال که درقرارداد (مبایعه نامه) یک دانگ اشاره شده شرط گردیده هر زمان واگذار کننده (الف. ت.) خواست می‌تواند قرارداد را بهم زده و یک دانگ مرقوم را مسترد نماید ومبایعه نامه فوق الاشاره از درجه اعتبار ساقط گردد و چون شرط مذکور مجهول و باطل است وموجب جهل به عوضین می‌شود طبق بند 2 ماده 233 ق - م هم شرط خیار و هم بیع باطل است علیهذا خواهان صدور حکم بر ابطال مبایعه نامه مورخ 1348/02/10 و استرداد یک دانگ آب چاه مرقوم با جمیع خسارات دادرسی و قانونی شده است ص 4 احد از خواندگان (خانم ع. غ. همسرمرحوم سید ی.خ.ر.) طی نامه ای اشاره به سوابق امر در مراجع متعدد قضایی اعم از بدوی و تجدیدنظر و دیوانعالی کشور نموده که اولا به اثبات مالکیت به خلع ید خواهان‌ها رای صادر وتایید و به اجرا هم در آمده است وسالیان دراز است که به مبایعه نامه عمل شده و خواسته خواهان اعتبار امر مختومه را دارد و ثانیا مبایعه نامه مبهم و مجهول نبوده وثالثا شرط مذکور خیار شرط نبوده و سند موجود نوعی معاوضه است که تحقق آن منوط به توافق طرفین است که سالیان دراز است توافق بوده وبه آن عمل شده است حال چگونه ممکن است پس از گذشت قریب به 41 سال مع الوصف تقاضای ابطال آن شود ورابعا موضوع تحقق معاوضه مرقوم مشمول ماده 10 ق - م است و امری صحیح و شرعی است لذا تقاضای رسیدگی و صدور حکم بر رد دادخواست بلا دلیل خواهان ها را نموده است ص 56 یکبار پرونده در وقت مقرر با حضور وکیل خواهان‌ها در جلسه دادگاه مطرح رسیدگی قرار گرفته و وکیل خواسته خود راکتبا مرقوم داشته واز ناحیه احد از خواندگان (غ.) لایحه ای مورخ 1389/03/26 واصل و پیوست گردیده است ص 57 فردی به نام ع.ع. خواندگان هم برگ استشهادیه ای تقدیم داشته که ورثه مرحوم سید ی. خ.ر. در آمریکا سکونت دارند ودر قریه ع. منزلی ندارند ص 60 از تصویر دادنامه صادره از شعبه دوم محاکم عمومی رفسنجان که در سال 1377 صادر گردیده و پیوست می‌باشد استفاده میشود که در خصوص یک دانگ از ششدانگ چاه تلمبه ومنضمات آن قبلا آقایان الف. و الف. ت. قبلا ً محکوم به خلع ید گردیده اند ص 90 و رای مذکور در شعبه پنجم دادگاه تجدیدنظر کرمان نیز تایید و قطعی گردیده است ص 89 و شعبه --- دیوانعالی کشور نیز فرجامخواهی از آن را رد کرده است ص 88 معذلک کلیه آقایان ع.الف. م. و م. خ. به وکالت از خواندگان یاد شده ضمن اشاره به انجام معامله یک سهم از ششدانگ چاه مورد بحث لایحه مفصلی داده اند به اینکه هر چند سال خواهان‌ها یکبار سعی بر فشار و آزار خواندگان دارند.... ص 91 تا 93 وشعبه --- دادگاه عمومی جزایی رفسنجان طی دادنامه شماره --- مورخ 1390/09/05 پس از رسیدگی هم شرط خیار در معامله یکدانگ تلمبه آب مرقوم وهم بیع را باطل شمرده و رای بر بطلان قرار داد مورخ 1344/02/10 مذکور واسترداد یک دانگ آب موضوع قرارداد وو.... درحق خواهان‌ها صادر نموده است ص 173 که خانم ع. غ. از رای صادره تجدیدنظر خواهی کرده و شعبه دوم دادگاه تجدیدنظر استان کرمان به شرح دادنامه شماره --- مورخ 1391/04/25 اعتراض را وارد ندانسته و دادنامه معترض عنه را عینا تایید و قطعی اعلام نموده است. ص 205 ودر مرحله تالی آقای س. خ. و 6 نفر دیگر از ورثه مرحوم سید ی. باوکالت آقایان سیدع. س.و غ.ر. تقاضای تجویز اعاده دادرسی وصدور رای برنقض احکام ثانویه مستندا به ماده 439 ق - آ- د- م را نموده‌اند ومتقابلا آقای ح. ق. به وکالت از خواندگان باتقدیم لایحه ای درخواست اعاده دادرسی را بی مورد شمرده و منطبق با قانون ندانسته ودرخواست رد آن را کرده است ولیکن قضات محترم تجدیدنظر طی شرحی به استناد تبصره ماده 435 ق -آ- د- م قرار رد درخواست اعاده دادرسی صادر نموده است که قرار رد اخیر الاشاره مورد اعتراض محکوم علیهم قرار گرفته و رئیس کل محترم دادگستری استان کرمان اعتراض آنان را وارد تشخیص و پرونده درراستای اعمال ماده 18 اصلاحی سابق در کمیسیون قضایی شماره 3 معاونت قوه قضائیه مورد بررسی قرارگرفته وسرانجام پیشنهاد تجویزاعاده دادرسی از سوی ریاست محترم معظم قوه قضائیه و رسیدگی مجدد درمرجع صالح داده شده است و ریاست معظم قوه نیز مرقوم داشته اند براساس گزارش پیوست رای موضوع دادخواهی خلاف بین شرع وتشخیص وبه استناد مواد 477 و 478 ق. آ. د.ک ضمن موافقت باتجویز اعاده دادرسی وتوقف اجرای حکم مقرر میدارد پرونده برای رسیدگی به شعب خاص در دیوانعالی کشور فرستاده شود که به این شعبه جهت بررسی ورسیدگی ارجاع وارسال گردیده است.هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید پس از رسیدگی دراجرای مواد 477 و 478 ق - آ- د- ک و ملاحظه اوراق پرونده و نظریه کتبی آقای حاتمی دادیار دیوانعالی کشور اجمالا مبنی بر نقض دادنامه شماره --- - 1391/04/25 صادره از شعبه --- دادگاه تجدیدنظر استان کرمان مشاوره نموده چنین رای میدهد:

با توجه به محتویات پرونده و سیر جریان آن و با عنایت به دادنامه شماره --- مورخ 1381/05/19 صادره از شعبه محترم --- دیوانعالی کشور که حکایت دارد شعبه پنجم دادگاه تجدیدنظر استان کرمان قبلا طی دادنامه شماره --- - 1380/03/09 با احراز صحت و اصالت سند عادی مورخ 1348/02/10 و تایید و تنفیذ آن حکم قطعی به خلع ید خواندگان (آقایان ت.) از یک دانگ از شش دانگ چاه آب و تلمبه... صادر نموده است رسیدگی مجدد شعبه --- دادگاه عمومی جزایی رفسنجان به همان موضوع و قرارداد و اصدار رای بر ابطال آن تمسکا به ماده 401 ق. م و تایید رای مذکور در شعبه دوم دادگاه تجدیدنظر استان کرمان فاقد وجاهت قانونی است زیرا اولا از اعتبار امر مختومه برخوردار بوده و ثانیا ماده 401 ق. م اختصاصی به خیار شرط دارد که شامل مورد پرونده (قرارداد مذکور) نمی شود چونکه مورد پرونده شرط فعل بوده که مفهوم مخالف بند 2 ماده 233 ق. م شامل آن می‌گردد و بنا به مراتب فوق دادنامه شماره --- - مورخ 1391/04/25 صادره از شعبه دوم دادگاه تجدیدنظر استان کرمان به استناد مواد 477 و 478 ق. آ. د. ک مصوب 1392 نقض می‌گردد و رای بر بی حقی خواهان‌های دعوی اصلی (آقایان الف. و الف. ت.) صادر و اعلام می‌گردد.

شعبه --- دیوان عالی کشور - رئیس و مستشار

مالک اژدر شریفی - محمد رضا بروجردی