شماره پرونده: ه- ع؍0002797شماره دادنامه: 140009970906011354 تاریخ: 7/12/1400
شاکی: آقای سعید کنعانی
طرف شکایت: سازمان تامین اجتماعی
موضوع شکایت و خواسته: ابطال بند د بخش دوم بخشنامه شماره 11880؍99؍1000 مورخ 16؍12؍1399
شاکی دادخواستی به طرفیت سازمان تامین اجتماعی به خواسته ابطال بند د بخش دوم بخشنامه شماره 11880؍99؍1000 مورخ 16؍12؍1399 تقدیم کرده که به هیات عمومی ارجاع شده است. متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر میباشد:
بند د: ایجاد ارتباط تبعی برای والدین بیمه شدگان؍ مستمری بگیران که راسا فاقد ارتباط بیمه ای فعال با سازمان بوده و مشمول سایر صندوق های بیمه ای نباشند، به درخواست بیمه شده اصلی و در صورتی که مطابق گزارش بازرس فنی، معاوش وی توسط بیمه شده اصلی تامین گردد و به علاوه حائز یکی از شرایط زیر باشد:
1-سن پدر از 60 و سن مادر از 55 سال بیشتر باشد.
2-طبق نظر کمیسیون پزشکی موضوع ماده 91 قانون تامین اجتماعی از کار افتاده کلی شناخته شوند.
دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت:
بند 4 ماده 58 قانون تامین اجتماعی در مقام بیان شرایط برای پدر و مادر تخت تکفل بیمه شده بر آمده و سه شرط حداقل سن، ازکارافتادگی و عدم دریافت مستمری را تعیین نموده و همچنانکه مشاهده می فرمایند در خصوص امرار معاش و محل تامین مخارج زندگی صحبتی به میان نیاورده است. بنابراین بخشنامه معترض عنه با تعیین شرایط فراتر از قانون مانند بررسی معاش و مخارج و همچنین بررسی نداشتن ارتباط فعال بیمه ای، موجب محرومیت افراد از حقوق خویش میشود و مستحق ابطال است. البته موضوع تامین معاش در بند 2 ماده 58 قانون مذکور برای شوهر بیمه شده آمده که اساساً منصرف از موضوع پدر و مادر بیمه شده است و سازمان متبوع با خلط مبحث بین شوهر بیمه شده با والدین آنها، این شروط مازاد بر قانون را برقرار نموده است. بر این اساس وضع شروط نداشتن ارتباط بیمه ای فعال و بررسی تامین معاش و محل تامین مخارج زندگی برای تحت تکفل قرار گرفتن پدر و مادر، مغایر با بند 4 ماده 58 قانون یاد شده است، چراکه مقنن به عدم دریافت مستمری به سنده نموده و در خصوص ارتباط بیمه ای و منبع امرار معاش حکمی وضع ننموده و شرطی بر قرار نکرده است.
در پاسخ به شکایت مذکور، مدیر کل حقوقی سازمان تامین اجتماعی به موجب لایحه شماره 7502؍1400؍7100 مورخ 10؍11؍1400 به طور خلاصه توضیح داده است که: به موجب بند 4 ماده 58 قانون تامین اجتماعی از جمله افراد خانواده بیمه شده که از کمک های مقرر در ماده 54 این قانون استفاده می کنند، پدر و مادر تحت تکفل بیمه شده است، مشروط بر اینکه سن پدر از شصت سال و سن مادر از پنجاه و پنج سال متجاوز باشد و یا اینکه به تشخیص کمیسیون های پزشکی موضوع ماده 91 از کار افتاده باشند و در هر حال از سازمان مستمری دریافت ننمایند. بنابراین تحت تکفل بودن والدین، شرط سن یا از کارافتادگی شروطی است که قانونگذار خود در بند 4 به آنها اشاره کرده و در بندهای 1 و 2 بند (د) بخشنامه مورد اعتراض نیز عینا تکرار شده است. نگاه حمایتی قانونگذار و عدم توانایی در تامین معاش در بند 1 ماده 58 قانون تامین اجتماعی در خصوص همسر بیمه شده مرد و در بند 1 تبصره 1 ماده 72 همین قانون در خصوص همسر بیمه شده زن آمده است. قانونگذار در بند 3 تبصره 1 ماده 72 صدرالذکر به صراحت در خصوص والدین نیز مقرر داشته «.. و معاش آنها توسط بیمه شده تامین... » و از واژه « معاش» استفاده نموده است. با عنایت به آنچه ذکر شد مشخص است که نداشتن ارتباط فعال بیمه ای و بررسی محل تامین معاش هر دو در راستای قسمت آخر بند 4 ماده 58 قانون تامین اجتماعی مشعر بر عدم دریافت مستمری از سازمان میباشد و این سازمان خارج از قانون و حدود اختیارات خود عمل ننموده لذا تقاضای رد شکایت مورد استدعاست.
پرونده شماره ه- ع؍0002797 مبنی بر درخواست ابطال بند (د) بخش دوم بخشنامه شماره 11880؍99؍1000 مورخ 16؍12؍1399 سازمان تامین اجتماعی در جلسه مورخ 17؍11؍1400 هیات تخصصی کار، بیمه و تامین اجتماعی مورد رسیدگی قرارگرفت و اعضا به اتفاق به شرح ذیل اعلام نظر نمودند:
رای هیات تخصصی کار، بیمه و تامین اجتماعی:
اولاً براساس ماده 54 قانون تامین اجتماعی مصوب 1354 مقرر گردیده: «بیمه شدگان و افراد خانواده آنها از زمانی که مشمول مقررات این قانون قرار می گیرند در صورت مصدوم شدن بر اثر حوادث یا ابتلاء به بیماری میتوانند از خدمات پزشکی استفاده نمایند. خدمات پزشکی که به عهده سازمان تامین خدمات درمانی است شامل کلیه اقدامات درمانی سرپائی - بیمارستانی - تحویل داروهای لازم و انجام آزمایشات تشخیص طبی میباشد.» براساس ماده 58 قانون مذکور و بند 4 آن نیز مقرر گردیده: «افراد خانواده بیمه شده که از کمک های مقرر در ماده 54 این قانون استفاده می کنند عبارتند از:... 4- پدر و مادر تحت تکفل بیمه شده مشروط بر اینکه سن پدر از شصت سال و سن مادر از پنجاه و پنج سال متجاوز باشد و یا اینکه به تشخیص کمیسیون های پزشکی موضوع ماده 91 از کار افتاده باشند و در هر حال از سازمان مستمری دریافت ننمایند.»، لذا براساس مفاد مواد مذکور شرط سنی حداکثر 60 سال برای پدر و 55 سال برای مادر و فقدان رابطه بیمه ای فعال (مستمری بگیری) با سازمان تامین اجتماعی جهت برخورداری پدر و مادر تحت تکفل بیمه شده از کمک های مقرر در ماده 54 قانون مذکور پیش بینی گردیده است.
ثانیاً با دقت در موارد مختلف قانون تامین اجتماعی مشخص میشود که یکی از شروط بهره مندی افرادی غیر از بیمه شده اصلی از مزایای مقرر در قانون تامین اجتماعی منوط به تامین معاش آنان توسط بیمه شده اصلی است (بند 2 ماده 58 - بندهای 1 و 3 تبصره 1 ماده 72) که مقنن در برخی مواد از اصطلاح تحت تکفل بودن برای بیان این شرط استفاده کرده است. (بند 4 ماده 62 - تبصره 1 ماده 72 - بند 3 ماده 81- بندهای 1 و 3 ماده 82)
ثالثاً دقت در مفاد مواد مختلف قانون تامین اجتماعی - از جمله مواد مسبوق الذکر- متضمن این معناست که بهره مندی تبعی افراد از مزایای مقدر در این قانون زمانی موجه است که خودشان به طور مستقیم تحت حمایت و پوشش بیمه نباشند و قید "نداشتن ارتباط فعال بیمه ای" ناظر بر این امر میباشد.
بنابه مراتب مذکور، بند (د) بخش دوم بخشنامه معترض عنه که متضمن لزوم وجود شروط قانونی مذکور جهت برخورداری پدر و مادر بیمه شده اصلی از کمک های مقرر در ماده 54 قانون تامین اجتماعی بوده، مغایر قوانین و مقررات تشخیص نگردیده و قابل ابطال نمیباشد. این رای به استناد بند (ب) ماده 84 قانون مذکور ظرف مهلت بیست روز از تاریخ صدور از جانب رییس محترم دیوان عدالت اداری یا 10 نفر از قضات محترم دیوان عدالت اداری قابل اعتراض است.
محمد جواد انصاری
رئیس هیات تخصصی کار، بیمه و تامین اجتماعی
دیوان عدالت اداری