ضرورت توجه به ادله و دفاعیات طرفین

رای شعبه دیوان عالی کشور

کلاسه بایگانی: *تاریخ رسیدگی:1400/11/16 شماره دادنامه:*

فرجام خواه: سازمان *با وکالت اقای م. ر. م.

فرجام خواندگان: اقای ع. ا. ح. ز. ک. و یازده نفر دیگر به شرح دادخواست فرجامی

فرجام خواسته دادنامه شماره *1400/06/23 صادره از شعبه *

تاریخ ابلاغ دادنامه به فرجام خواه: 1400/06/27

تاریخ وصول دادخواست فرجامی: 1400/07/11

مرجع رسیدگی شعبه *

هیات شعبه اقایان ر. ا. س. (رئیس) م. ن. ص. (عضو معاون)

خلاصه جریان پرونده:

در تاریخ 98/7/9 موقوفه حاج م. ی. ت. ساروی با تولیت سازمان *و نمایندگی حقوقی خانم ا. ک. لنگری دادخواستی به طرفیت فرجام خواندگان به خواسته ابطال سند عادی صلحنامه مورخه 1359 اثبات وقفیت ششدانگ اعیانی یک قطه زمین موقوفه حاج م. ی. ت. ساروی قلع و قمع مستحدثات اعیانی فوق الوصف و الزام خواندگان بر جمع اوری کلیه منصوبات و انشعابات و مطالبه خسارات دادرسی به دادگستری ساری تسلیم و در شرح دعوی اعلام داشته نظر به ارا قطعی پیوستی صادره از مراجع قضایی بدوی، تجدیدنظر و دیوان عالی کشور سابقا وقفیت عرصه و خلع ید خوانده ردیف اول به موضوع یک قطعه زمین در قریه *کوه مطابق نظریه کارشناسی محرز و مسلم گردیده لیکن خصوص وقفیت اعیانی زمین فوق الوصف و نیز قلع و قمع مستحدثات موجود در ان با عنایت به طرح دعوی این مرجع از انجا که دعوی به طرفیت همگی وراث مرحوم ش. ح. ز. ک. مطرح نگشته قرار عدم استماع دعوی صادر شده که جهت اثبات ادعای وقفیت اعیانی موجود در عرصه فوق البیان دلایل و مدارک و جهات اثباتی صرفنظر از تقاضای صدور قرارهای معاینه و تحقیق محلی با جلب نظرکارشناس و عنداللزوم شهادت شهود قید صریح وقفیت اعیانی از سوی واقف در وقفنامه استنادی اذعان خوانده ردیف 1 بر وقفیت اعیانی مورد نظر نظریه کارشناس رسمی دادگستری در پرونده کلاسه *که دلالت بر وقفیت اعیانی مورد نظر دارد.، مقدم بودن تاریخ وقفنامه از سوی واقف بر تاریخ مدرک مورد استناد خواندگان عمل به وقف و شیاغ عام احکام صادره راجع به املاک *بخشی از چهار هزار متر مربع وقفنامه بوده که سابقا وقفیت عرصه و اعیان ان اثبات شده با عنایت به محرز بودن وقفیت اعیانی موجود در رقبه مورد نظر و با عنایت به نیت واقف در سال 1317 تنظیم سند عادی بر عرصه و اعیان یاد شده و انتقال عرصه و اعیان از سوی شادروان م. ع. ح. مورث خواندگان ردیف های 1تا 4 مخالف با نیات واقف و عمل به وقف و قوانین موضوعه بوده و فاقد اعتبار حقوقی می‌باشد. بنا به مراتب تقاضای رسیدگی و صدور حکم بر اثبات وقفیت ششدانگ اعیانی بر قطعه زمین موقوفه به همراه قلع و قمع مستحدثات ان ضمن ابطال سند عادی مورخ 1359 مورد استدعاست رسیدگی بشعبه *محول شده و مرجع مذکور طرفین را به دادرسی دعوت و پرونده استنادی شعبه هفتم را مطالبه کرده وقت مقرر مورخ 1398/08/27 به لحاظ ارتباط دادخواست های پرونده کلاسه 578 با کلاسه 716 تجدید و قرار رسیدگی توام پرونده های موصوف صادر و طرفین جهت رسیدگی دعوت شده اند. جلسه رسیدگی مورخ 98/9/30 که با حضور اقای م. ر. م. وکیل خواهان و م. ح. ز. ک. تشکیل شده به لحاظ عدم ابلاغ دادخواست به بعضی از خواندگان تجدید گردیده سپس پرونده کلاسه *از بایگانی راکد مطالبه گردیده و در وقت مقرر مورخ 99/2/13 پرونده استنادی شعبه *که واصل شده ملاحظه و مطالبی از محتویات ان منعکس و به لحاظ استناد به شهادت شهود از سوی خواهان تقابل قرار استماع شهادت شهود را صادر و طرفین دعوت و به خواهان دعوی تقابل متذکر شده شهود خود را معرفی نمایند لازم بذکر است. که در تاریخ 98/8/25 اقای ع. ا. ح. ز. ک. دادخواستی تحت عنوان دعوی تقابل به خواسته اثبات مالکیت نسبت به اعیانی و اشجار به طرفیت موقوفه حاج م. ی. ت. ساروی و سایر خواندگان پرونده دعوی اصلی تسلیم و توضیح داده هرچند بر اساس دادنامه صادره از شعبه *و دادگاه تجدیدنظر حکم بر وقفیت عرصه ملک مورد نزاع صادر شده اما از انجاییکه این ملک به موجب صلحنامه معوض عادی مورخ 5 شوال 1359 هجری قمری برابر 1314 خورشیدی از ناحیه مرحوم م. ع. ح. به مورث اینجانب مرحوم ش. ح. ز. ک. واگذار گردیده و سپس به وسیله مورث اینجانب اعیانی جدید در داخل ان احداث که همچنان موجود بوده وعلاوه بر ان در داخل ان اشجار نیز غرس و دیوارهای اجری احداث شده است. که بعد از فوت م. ث از ناحیه دیگر وراث خواندگان ردیف دوم و سوم و پنجم الی دوازدهم به من ارث رسیده است. تقاضای صدور حکم بر اثبات مالکیت نسبت به اعیانی و اشجار موجود در عرصه مورد نزاع با احتساب کلیه خسارات دادرسی را دارم. در جلسه مورخ 99/3/31دادگاه از تصمیم قبلی عدول و معاینه و تحقیق محلی را ضروری تشخیص و قرار معاینه و تحقیق محلی با جلب نظر کارشناس صادر مینماید. تا عضو مجری قرار مشاهدات خود را منعکس از شهود طرفین و مطلعین پیرامون احداث کننده اعیانی و غرس کننده اشجار و متصرفین فعلی و قدمت تصرف تحقیق و کارشناس منتخب ضمن انطباق وقف نامه بر محل اعلام نماید. چه اعیانی در عرصه موقوفه قرار دارد. سپس در جلسه رسیدگی مورخ 99/8/11 دادگاه اظهارات وکیل خواهان دعوی اصلی و بیانات وکیل خواهان دعوی تقابل را که مجموعا تکرار مطالب دادخواست های تقدیمی بوده را منعکس و مقرر داشته کارشناس منتخب نسبت به اجرای قرار کارشناسی اقدام نمایند و کارشناس منتخب نظریه خود را به شرح صفحات 166 الی 167 اعلام و کروکی از محل و عکس هایی از اعیانی تهیه و پیوست نموده و نتیجه بررسی خود را باین شرح اعلام کرده اعیانات در عرصه موقوفه شامل یک نفار به زیربنای 27 متر مربع و در قسمت تحتانی ان زیر خانه وجود دارد. اثار بنای یک اطاق خواب مخروبه و طاقچه های گلی اتاق مخروبه روی بدنه دیوار نفار مشاهده شده یک حلقه چاه اب شرب روی ان چرح چاه فلزی، درختان سرو، انار و یک سری از درختان عرعر وجود دارد. احداث اعیانی و غرس اشجار ایا قبل از تاریخ وقف سال 1317 هجری قمری بوده یا بعد از ان با توجه به نوع معماری منطقه و اصلوب احداث بنا، مصالح به کار رفته شامل گل، چوب، پوشش سقف حلب و استفاده مسکونی و چهاه اب شرب روی ان چرخ چاه و نوع درختان، قدمت بنا در عرصه مورد تعرفه بیش از 70 سال بوده و به نظر اینجانب احداث بنا بعد از تاریخ وقف سال 1317 هجری قمری می‌باشد. سرانجام دادگاه رسیدگی را ختم و به موجب دادنامه شماره 1328 99/11/2 پس از شرح دعوی اصلی و خواسته ان و دعوی تقابل و اشاره به اظهارات وکلای دعاوی مذکور و دلایل و مدارک ابرازی طرفین و احکام صادره از مراجع مختلف قضایی و اظهار نظر کارشناس منتخب ادعای خواهان دعوی تقابل مبنی بر اثبات مالکیت نسبت به اعیانی و اشجار مستقر در عرصه وقفی را وارد تشخیص و حکم به اثبات مالکیت خواهان مذکور نسبت به رقبه مبحوث عنه (فقط اعیانی) همچنین حکم به پرداخت هزینه دادرسی و حق الوکله وکیل در حق خواهان صادر و اعلام مینماید. و دعوی اصلی خواهان به طرفیت خواندگان به خواسته ابطال سند صلحنامه مورخ 1359 و اثبات وقفیت اعیانی مستقر در یک قطعه زمین موقوفه و قلع و قمع مستحدثات با لحاظ استدلالات فوق الاشعار و عدم وجود دلایل کافی قابل اجابت ندانسته و حکم بر بطلان دعوی خواهان اصلی وخوانده دعوی تقابل صادر و اعلام می نماید. با ابلاغ دادنامه مذکور اقای م. ر. ر. م. به وکالت موقوفه حاج م. ی. ت. وی به دادنامه مذکور اعتراض و تجدیدنظر خواسته که رسیدگی در دستور کار شعبه *قرار گرفته و دادگاه مذکور در وقت فوق العاده مورخ 1400/02/15 به جهت اینکه در وقف نامه استنادی سازمان *به وجود دو اتاق اشاره شده است. ولی در نظریه کارشناس منتخب دادگاه نخستین به وجود نفار و اتاق زیرین ان اشاره شده و حال انکه تجدیدنظر خواندگان مدعی احداث خانه سرا در ملک موضوع دعوی میباشند که در نظریه کارشناسی به وجود خانه سرایی به غیر از نفار و *ان اشاره نشده است. قرار تکمیل نظر کارشناسی صادر تا کارشناس مذکور ضمن مطالعه لوایح طرفین با مراجعه به محل وقوع ملک و استماع اظهارات طرفین و وکلای انها به صراحت اعلام نماید. 1 به غیر از تکیه سرا و دو اتاق مذکور در وقفنامه خانه سرای دیگری در عرصه ملک موقوفه وجود دارد. یا خیر 2 اگر وجود دارد. تاریخ ساخت ان باتاریخ وقفنامه مطابقت دارد. یا اینکه بعدا احداث شده است. 3 نفار و اتاق زیرین ان که در نظریه قبلی به ان اشاره شده است. همان خانه سرای مورد ادعای تجدیدنظر خواندگان است. یا اینکه خانه سرای مورد ادعا غیر از نفار و اطاق زیرین ان و دو اطاق اشاره شده در وقفنامه می‌باشد. 4 نوع اشجار موجود در ملک موقوفه دقیقا تعیین و اعلام گردد. با اشجار مذکور در وقفنامه مطابقت دارد. یا اینکه بعدا غرس شده است. نظریه تکمیلی کارشناس به شرح صفحات 240 الی 242 بانضمام کروکی محل و عکس ساختمان و اشجار و یک حلقه چاه واصل شده و کارشناس به موارد مندرج در قرار تکمیلی کارشناسی صادره پاسخ گفته این نظریه نیز بطرفین ابلاغ گردیده سپس دادگاه طرفین را برای ادای توضیح و پاسخ به سیوالات دعوت نموده و در وقت تعیین شده مورخ 1400/06/02 که با حضور وکلای طرفین و کارشناس منتخب تشکیل گردیده (در غیاب سایر تجدیدنظر خواندگان) کارشناس منتخب در قبال سوال دادگاه بر اینکه ایا غیر از تکیه سرا و دو اتاق مذکور در وقفنامه خانه سرای دیگر وجود دارد. و ایا ان خانه سرا همان موضوع وقفنامه در دو اطاق میباشد. یا خیر پاسخ داده در کل مجموعه کل عرصه وقف در وضع موجود خانه سرای اقای ح. ز. و در مجاورت ان خانه سرای اقای ت. پ. حسب تعرفه که در زمان کارشناسی وجود باتوجه به قدمت بنای تجدیدنظر خوانده که حدود 75 سال قدمت دارد. با بنای دو اتاق اشاره شده در وقف نامه تطبیق ندارد. بدین توضیح که این اتاق همان نفار و اطاق پایین همان اطاق (دو اطاق) در وقفنامه نمی‌تواند باشد. و در قبال سوال دیگر دادگاه ایا این نفار و اطاق پایین متصرفی اقای ح. ز. در عرصه وقفی احداث شده جواب داده در عرصه وقفی می‌باشد. یعنی در مجموعه وقفنامه است. کارشناس مذکور بسوالات دیگر دادگاه پاسخ داده و دادگاه اظهارات وکیل سازمان *وسوالاتیکه نامبرده از کاشناس منتخب نموده و پاسخ کارشناس را منعکس همچنین سوالات وکیل اقای ح. ز. (تجدیدنظرخوانده) از کارشناس و جواب نامبرده قید و دادگاه پس از استماع اظهارات وکلای طرفین که تکرار مطالب قبلی بوده رسیدگی را ختم و حسب دادنامه شماره *1400/06/23 با استناد به نتیجه رسیدگی های معموله در مرحله تجدیدنظر و شرح اظهارات طرفین و نظریه تکمیلی کارشناس تجدیدنظر خواهی را مردود اعلام و دادنامه تجدیدنظر خواسته را در بخش های یاد شده استوار و تایید نموده و راجع به اشجار به لحاظ اینکه دادگاه بدو ی در صدور رای نسبت به ان اظهار نظر نکرده خود را مواجه با تکلیف ندانسته و رای صادره را قطعی اعلام و سپس به موجب دادنامه اصلاحی شماره *1400/06/23 دادنامه صادره را از حیث جمله رای صادره قطعی است. به جمله رای صادره قابل رسیدگی فرجامی است. اصلاح نموده است. با ابلاغ دادنامه اخیر سازمان *به ان اعتراض و فرجام خواهی نموده که پرونده به دیوان عالی کشور ارسال و پس از وصول در دستور کار این شعبه قرار گرفته اعتراضات فرجامی و پاسخ فرجام خواندگان هنگام طرح و شور قرائت می‌شود. و اینشعبه پرونده را جهت رفع نقص برگشت داده و پس از رفع نقص مورد نظر مجددا پرونده به دیوان عالی کشور ارسال و پس از وصول در دستور کار این شعبه قرار گرفته

هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل است. پس از قرائت گزارش عضو ممیز و اوراق پرونده مشاوره نموده چنین رای می دهد:

رای

اعتراضات اقای م. ر. م. به وکالت سازمان *به دادنامه شماره *1400/06/23 شعبه *وارد و دادنامه معترض عنه واجد اشکال است. زیرا صرفنظر از اینکه سازمان *در پرونده مطروحه در شعبه *موضوع دادنامه شماره 1462 1388/12/19 خواسته خود را اثبات وقفیت مقدار 625/5 مترمربع از عرصه و اعیان واقع در *پایین کولا و خلع ید از ان عنوان و دادگاه مذکور با رسیدگی بدعوی مطروحه و دلایل ان با رد مدافعات خوانده (اقای ع. ا. ح. ز. (خواسه خواهان را مطابق با واقع تشخیص و حکم بر وقفیت زمین مورد نزاع و خلع ید از ان طبق نظر کارشناس صادر نموده و شعبه *در مقام رسیدگی به تجدیدنظرخواهی خوانده مذکور دادنامه تجدیدنظرخواسته را حسب دادنامه شماره 681 1389/07/06 تایید و شعبه *به موجب دادنامه شماره 52/9 1390/02/26 با اشاره به خواسته سازمان *(اثبات وقفیت 625/5 مترمربع از عرصه و اعیان) دادنامه فرجام خواسته را ابرام نموده و اینکه در وقف نامه مورخ ششم ذی الحجه سال 1317 هجری قمری مورد وقف چهار قفیز از عرصه و اعیان و ممر و مدخل و حیاط و حیاض و ابا و جولان و مجری المیاه با جمیع منضمات و مضافات ان وفق حضرت س. ا. (ع) گردیده و اقرارنامه مورخ 76/12/7 اقای ع. ح. ز. ک. به عنوان هییت امنا *که به طور کلی به وقفیت زمین مورد نزاع بدون قید و اشاره به عرصه و اعیان بدون و تاکید بر عرصه اقرار نموده، خواهان جهت اثبات ادعای خود علاوه بر احکام صادره از مراجع فوق الذکر و اقرارنامه مورخ 76/12/7 خوانده به شهادت شهود و معاینه و تحقیق محلی با جلب نظر کارشناس استناد نموده که دادگاه به دلایل احصایی خواهان توجه و رسیدگی ننموده درصورتی که ایجاب می نمود دادگاه علاوه بر رسیدگی به دلایل خواهان به شرحی که مذکور افتاد درراستای ماده 199 قانون ایین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی هرگونه تحقیق یا اقدامی که برای کشف حقیقت و روشن شدن موضوع لازم باشد. انجام و در صورت اقتضا نظر هییت کارشناسان را در خصوص موضوع جلب و انگاه با در نظر داشتن نتایج حاصله از رسیدگی های معموله تصمیم مقتضی اتخاذ می نمود همچنین روشن می نمود در محل مورد نزاع چند نوع اعیانی از حیث قدمت احداث انها وجود دارد. و مالکیت خوانده در مورد اعیانی مورد ادعا که بعد از تاریخ تنظیم وقفنامه در عرصه وقفی احداث شده بفرض صحت بر چه مبنایی بوده و به چه نحو و توسط چه کسی ایجاد و مجوز احداث ان بر چه اساسی استوار بوده است. بنا به مراتب دادنامه فرجام خواسته به جهاتی که مذکور افتاد و به لحاظ عدم توجه و رسیدگی به دلایل و مدافعات معموله مخدوش تشخیص و مستندا به قسمت پایانی بند 5 ماده 371 قانون مرقوم نقض و رسیدگی به استناد بند ج ماده 401 ان قانون به شعبه دیگر دادگاه تجدیدنظر استان *(همعرض) ارجاع می‌گردد.

شعبه *

رئیس: ر. ا. س. عضو معاون: م. ن. ص.