شرایط تحقق محاربه

رای شعبه دیوان عالی کشور

شماره دادنامه: *تاریخ رسیدگی: 1402/03/13

فرجام خواهان: اقایان: 1 م. ه. فرزند ع. با وکالت تسخیری م. ع. م. ف. 2 پ. ا. ص. س. فرزند ب. با وکالت ح. ب. و س. ی. ش.

فرجام خواندگان: ردیف دوم، 1 م. ه. 2 اقای ح. ش. 3 اقای م. ب. خ.

فرجام خواسته دادنامه شماره *1401/11/17 صادره از شعبه *

تاریخ ابلاغ دادنامه به فرجام خواه: 1401/11/19 تاریخ وصول دادخواست فرجامی: ردیف اول: 1401/12/06 ردیف دوم: 1401/12/08

مرجع رسیدگی: شعبه *

هییت شعبه اقایان: م. ق. (مستشار) ت. ح. (عضو معاون)

خلاصه جریان پرونده:

حسب گزارش مورخ 1401/06/13 حدود ساعت 30 دقیقه بامداد یک فقره نزاع و درگیری با استفاده از سلاح سرد (قمه و چاقو) توام با اخلال در نظم عمومی و ایجاد رعب و وحشت در میدان *به وقوع پیوسته که با پیگیری و شناسایی پلیس اطلاعات و امنیت عمومی استان *مشخص گردیده فرجام خواهان (هر دو نفر) و چند نفر دیگر در این درگیری حضور داشته و با استفاده از قمه و چاقو اقدام به قدرت نمایی و ضرب و جرح کسبه محل نموده‌اند که از جمله سه نفر به اسامی 1 م. ب. خ. 2 ح. ش. 3 ش. ا. مجروح و مصدوم گردیده اند نزاع و درگیری بین دو یا چند نفر نبوده، بلکه اراذل و اوباش پس از شرب مسکر و مستی به خیابان امده و با تهدید و ارعاب مغازه داران و رانندگان خودروها و غیره اقدام به اخلال در نظم عمومی و مزاحم کسب و کار مردم و ایجاد رعب و وحشت در ان را نموده اند. مصدوم ردیف اول واقعه را چنین توضیح داده است: حدود ساعت 00:30 دقیقه بود. که در مقابل مغازه خود واحد صنفی سوپرمارکت حضور داشتم که متوجه حضور سه نفر به هویت های م. ه.، پ. ا. و یکی از برادران شاهخ. در زیر پل *شدم و وقتی که مقابل مغازه رفتم دیدم که با حالت مستانه و به طوری که حالت عادی ندارند اقدام به ضرب و جرح کسبه و شهروندان می نمایند، وقتی به من رسیدند پ. ا. با قمه قصد ضربه به سر مرا داشته که وقتی با دست دفاع کردم از ناحیه دست دچار جراحت شدم و بعد انان همچنان اقدام به ضرب و جرح نموده که حتی دایی بنده به نام ح. ش. هم اسیب دید و من به *جهت مداوا امدم (ص 5) فیلمهای دوربینهای مداربسته منصوبه در محل بازبینی شده و به شرح صورتجلسه مورخ 1401/06/15 ضمیمه پرونده گردیده است، تصاویر استخراج شده نیز موید صحت گزارش پلیس اطلاعات و امنیت عمومی استان *را تایید می نماید. و در تصاویر مضبوطه فرجام خواهان در حالی که قمه در دست دارند در خیابان و مغازه ها مشغول تهدید و ارعاب مردم هستند. (صفحات 6 تا 13) سایر مصدومین و مطلعین نیز ماجرا را قریب به این مضمون تشریح نموده اند. گواهی پزشکی قانونی مصدومین پیوست است. که تنها در ساعد چپ م. ب. خ. یک فقره جراحت متلاحمه توام با پارگی تاندون عضلات خم کننده انگشتان ذکر شد که در اثر اصابت جسم تیز و برنده ایجاد شده است. (ص 27)، مصدومیت سایر جزیی بوده است، حدود 50 روز پس از حادثه متهمان در تاریخ 1401/08/03 خود را به پلیس معرفی کرده اند، البته حسب گزارش پلیس مذکور نامبردگان با ترفندها و شگردهای پلیسی به مقر پلیس دلالت و دستگیر شده اند. یک فقره استشهادیه محلی از سوی کسبه محل تقدیم که با اشاره به اقدامات سالب امنیت نامبردگان تقاضای مجازات انها شده است. (ص 26) م. ه. در تاریخ 1401/08/03 در اولین تحقیقات در حضور بازپرس پرونده در پاسخ به تفهیم اتهام وی مبنی بر محاربه با کشیدن سلاح سرد قمه که موجب رعب و وحشت شهروندان گردیده با مشارکت اقای پ. ا. اظهار داشته است: اشتباه بچگانه بود، *بود. که سه نفر ما را زده بودند که همش ما را تهدید می کردند. از وی سوال شده: داخل خیابان چرا قمه می چرخاندید؟ جواب داده است: حالت عادی نداشتیم، مشروب خورده بودیم. از وی سوال شد: چرا مردم را اجبار می کردید که همین الان باید درب مغازه را ببندید و بروید بیرون؟ جواب داده است: اشتباه کردم فردایش از همه عذرخواهی کردم. به وی تفهیم شده که شکایت شکات خصوصی نیز قرائت شد چه می گویید؟ جواب داده است: قبول دارم. که تخریب کردم قبول دارم. که اقای ش. را نیز با قمه زدیم ولی رضایت گرفتم و بابت تخریب (….دو کلمه ناخوانا) قبول دارم. (صفحات 34٫33) پ. ا. نیز در پاسخ به اتهام خود می گوید: با همدیگر عرق خوردیم به این دست بردم (جمله کمی ناخواناست) متوجه نشدم که چه کردیم و در خصوص شکایت شکات گفته است. اشتباه کردم همه شکایتها را قبول دارم. از وی سوال شده: ایا با شکات قبلا درگیری داشتید؟ پاسخ داده است: خیر. سوال شده: چند بار مست کردید؟ جواب داده است: شاید دوبار بوده است. از وی سوال شده: ایا هر بار مست می کردید با قمه حمله می کردید؟ جواب داده است: خیر. نامبرده در پاسخ غالب سوالات بازپرسی اظهار داشته است: نمی دانم. (صفحات 36٫35) قرار بازداشت موقت هر دو متهم صادر و به زندان معرفی شده اند. از طرف کانون وکلای دادگستری *اقایان ش. س. و م. ع. م. به عنوان وکلای تسخیری متهمان به ترتیب پ. ا. ص. س. و م. ه. معرفی شده اند. (ص 46) شکات مجددا شکایت خود را مطرح و تقاضای رسیدگی کرده اند و تاکید نموده‌اند که متهمان نمی شناخته و قبلا سابقه اختلاف و درگیری با انها نداشته اند. ضمنا نامبردگان مست بودند حالت تعادل نداشتند و از دهانشان بوی مشروب می امد. (صفحات 55 و 54) بازپرس محترم در تاریخ 1401/08/24 از متهمان با حضور وکلای تسخیری انان تحقیق کرده که متهم م. ه. در دفاع از اتهام مشارکت در محاربه و شرب خمر گفته است: وکیل من دفاع می کند و وکیل ایشان دفاع اظهار داشته است: موکل اقدام به معرفی به مرجع انتظامی نموده و این مسیله حکایت از پشیمانی و ندامت ایشان داشته و به نوعی توبه محسوب می‌گردد.، موکل فاقد شاکی خصوصی بوده و اقرار صریح کرده است. و بدلیل استعمال مشروبات الکلی فاقد اختیار بوده و اظهار پشیمانی نموده است، فاقد سابقه کیفری می‌باشد. استدعای اعمال رافت اسلامی را دارم. (ص68) متهم پ. ا. ص. س. نیز در پاسخ تفهیم اتهام مشارکت در محاربه و ایراد ضرب و جرح عمدی با قمه به شکات اظهار داشته است: من صحبت هایی که کرده بودم همان است. و هر چه واقعیت بوده را گفتم. وکیل ایشان هم اظهار داشته است: با توجه به اینکه متهم خودش را معرفی کرده و محرز است. و پشیمان شده است، موکل حسب اظهارات خود مسلوب الاختیار بوده و این از علل رفع مسئولیت است. و با توجه به اینکه اقرار نموده تقاضای رافت اسلامی دارم. (صفحات 70 69) بازپرسی ختم تحقیقات را اعلام و قرار جلب به دادرسی به اتهام 1 پ. ا. ص. س. الف: مشارکت در محاربه ب: ایراد ضرب و جرح عمدی با قمه به اقایان ش. و ب. خ. ج: شرب خمر 2 م. ه. به اتهام الف: مشارکت در محاربه ب: شرب خمر صادر و در خصوص سایر اتهامات قرار منع تعقیب صادر کرده است. دادیار جانشین سرپرست دادرسی سازمان *با قرارهای صادره موافقت نموده لکن در کیفرخواست اتهام شرب خمر هر دو متهم حذف و یا از قلم افتاده است. (صفحات 73 72) پرونده به دادگاه‌های انقلاب اسلامی استان ارسال و به شعبه اول ارجاع که با صدور قرار رفع نقص در 8 مورد پرونده را به دادسرا اعاده نموده است. (به عدم ذکر اتهام شرب خمر در کیفرخواست اشاره ای نشده است.) هر دو متهم مسبوق به سابقه ضرب و جرح عمدی و تخریب هستند. (صفحات 109 و 107) دو نفر از شکات اقایان 1 ش. ا. 2 ح. ر. از شکایت خود در خصوص تخریب مغازه و ایراد ضرب جرح اعلام انصراف نموده اند. از پرونده مربوط به سوابق درگیری و اقدامات مشابه متهمان در فروردین ماه تصاویر اخذ و ضم سابقه گردیده است، که م. ه. به شرکت در درگیری مذکور اقرار و مدعی شده که چند نفر به وی حمله و او را مجروح کرده اند بدین جهت خود شاکی پرونده بوده است. این درگیری در همان محل و در تاریخ 1401/01/18 بوده است. دادگاه با تشکیل جلسه دادرسی در تاریخ 1401/11/16 با حضور نماینده دادستان، متهمان و وکلای انان و بدون حضور شکات به موضوع رسیدگی نموده و صرفا اتهام مشارکت در محاربه را تفهیم و دفاعیات متهمان و وکلای وی را اخذ می نماید. و نماینده دادستان نیز کیفرخواست را قرائت می کند، متهم پ. ا. ص. س. دفاعا اظهار می دارد.: معنای محاربه را نمی دانستم در زندان فهمیدم، شش ماه قبل از این قضیه اقای ه. (متهم) در ان مکان درگیر شده بودند و مجروح می‌شود. و گوشی او را می گیرند …. (متهم خواسته است. بگوید ما برای مطالبه گوشی رفته بودیم و شکات از همان افرادی بودند که قبلا با م. ه. درگیر شده بودند) من شمشیر با خودم نداشتم، مست بودم، ما که رفتیم گوشی را بگیریم اقای ب. خ. (یکی از شکات) امد جلوی من، درگیری شد، کلا بیست تا 30 نفر انجا بودند، من قصد درگیری نداشتم، متهم: م. ه. در مقابل دفاع از اتهام مشارکت در محاربه مطالب صریحی ندارد. لکن دفاعیات وی قریب به این مضمون است. که در نزاع اول حدود 20 30 نفر ریختند سر من و مرا مجروح کردند. و گوشی را از من گرفتند و در مرحله دوم رفتیم گوشی را بگیریم اقای ب. خ. از همان افراد نزاع اول بود. که با ما درگیر شد، سپس ادامه می دهد: قبول ندارم. ما دو تا دعوی با همان افراد پشت سر هم داشتیم. وکلای انان نیز دفاعیات خود را حول محور اینکه نزاع شخصی بوده و جنبه عمومیت نداشته و متهمان در اثر شرب خمر مست و مسلوب الاراده بوده اند و اراده و اختیار نداشته اند، همچنین توبه نموده و خود را به مرجع انتظامی معرفی کرده اند و از عملکرد خود نادم و پشیمان هستند، م. ه. شاکی خصوصی ندارد. و برخی از شکات رضایت داده اند به استحضار دادگاه رسانده اند. دادگاه با تخفیف قرار بازداشت موقت به قرار وثیقه مبادرت به ختم رسیدگی و صدور رای نموده است، دادگاه با استدلالی مشروح و مسبوط به تحقق محاربه اشاره نموده است. سپس استناد مواد 125 (مربوط به مشارکت در جرم) و 279 تا 285 (مربوط به محاربه) از قانون مجازات اسلامی مصوب 92 حکم به محکومیت متهمان به نفی بلد به *صادر نموده و حداقل را یک سال اعلام داشته است. با ابلاغ رای وکلای محکوم علیهما در فرجه قانونی اقدام به فرجام خواهی نموده و غالبا همان مطالب فوق الاشاره را بیان کرده اند، مشروح لوایح تقدیمی در جلسه شور قرائت خواهد شد. پرونده در تاریخ 1402/01/07 به این شعبه ارجاع گردیده است

هییت شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید.پس از قرائت گزارش اقای ت. ح. عضو ممیز و ملاحظه اوراق پرونده و نظریه کتبی اقای م. ح. م. دادیار دیوان عالی کشور اجمالا مبنی بر نقض دادنامه فرجام خواسته مشاوره نموده چنین رای می دهد:

رای شعبه

فرجام خواهی اقایان 1 م. ه. فرزند ع. با وکالت ت. اقا م. ع. م. ف. 2 پ. ا. ص. س. فرزند ب. با وکالت اقای ح. ب. از دادنامه شماره 9636 مورخ 1401/11/17 شعبه *قابل پذیرش نیست، زیرا اعمال و رفتار فرجام خواهان همانطور که از قرائن و امارات موجود در پرونده از جمله اقاریر انان به ارتکاب تخریب، ایراد ضرب و جرح عمدی، ممانعت مردم از کسب و کار و تهدید افراد حاضر و کسبه به وسیله قمه و چاقو با هدف ارعاب انان که موجب ناامنی در محیط گردیده و تعدادی از افراد و کسبه که مجروح و مصدوم شده و یا اموال و املاک انان تخریب گردیده مبادرت به اعلام شکایت نموده و تعدادی نیز با تنظیم استشهادیه ای به شرح صفحه 26 پرونده اقدامات انان در شکستن شیشه های مغازه ها و ایراد ضرب و جرح مردم با قمه و شمشیر را موجب وحشت و رعب مردم اعلام کرده اند، با عنوان اتهامی منتسبه (محاربه) موضوع ماده 279 قانون مجازات اسلامی مصوب 92 مطابقت دارد. و دفاعیات وکلای محترم انان در راستای مسلوب الاختیار بودن به جهت استعمال و شرب مسکر، ندامت و پشیمانی و توبه، فقدان شاکی خصوصی در خصوص م. ه.، فقدان سوابق کیفری، عدم حضور عموم مردم در شوارع و معابر در زمان وقوع درگیری پس از نیمه های شب و نتیجتا عدم ارعاب عموم مردم و شخصی بودن نزاع بین نامبردگان و برخی از شکات و …. نمی‌تواند تاثیری در رفع اتهام از موکلین انها داشته باشد.، از حیث رعایت اصول و قواعد دادرسی نیز خدشه قابل ملاحظه ای بر فرایند دادرسی ملاحظه نمی گردد.، علیهذا ضمن رد فرجام خواهی نامبردگان دادنامه فرجام خواسته به استناد بند الف ماده 469 قانون ایین دادرسی کیفری مصوب 92 ابرام می‌گردد.، لکن از حیث نحوه تعیین مدت مجازات که توام با ابهام و اجمال است، همچنین از حیث عدم رعایت تناسب بین عمل ارتکابی و میزان مجازات به دادگاه محترم صادر کننده رای تذکر داده می‌شود./ح

شعبه *

مستشار: م. ق. عضو معاون: ت. ح.