بسمه تعالی
هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
شماره پرونده: ه- ت/ 0200117 شماره دادنامه سیلور: 140331390001558777 تاریخ: 1403/07/03
شاکی: آقای علی عروجی
طرف شکایت: دانشگاه علامه طباطبایی
موضوع شکایت و خواسته: ابطال تبصره (1) ماده (14) و تبصره (2) ماده (18) شیوهنامه اجرایی آییننامه دوره دکتری تخصصی (Ph.D) برای ورودی های 97 به بعد مصوب 1397/10/05 شورای دانشگاه علامه طباطبایی
--
شاکی دادخواستی به طرفیت دانشگاه علامه طباطبایی به خواسته فوق الذکر به دیوان عدالت اداری تقدیم کرده که به هیات عمومی ارجاع شده است متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر میباشد:
تبصره 1 ماده 14: نمره های تمام دروس اصلی، تخصصی، پایه، اختیاری و. .. (به جز دروس پیشنیاز و جبرانی و رساله) اعم از قبولی و مردودی در میانگین نیمسال و میانگین کل دانشجو محاسبه میشود.
تبصره 2 ماده 18: تنها مقالاتی برای اخذ مجوز دفاع قابل قبول است که توسط استاد راهنما تایید و استاد راهنما به عنوان نویسنده مسیول مقاله معرفی شده باشد.
دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت:
1- تقاضای ابطال تبصره 2 ماده 18 شیوهنامه اجرایی آییننامه دوره دکتری تخصصی برای ورودی های 97 به بعد دانشگاه علامه طباطبایی (ره): زیرا اولا مطابق بند 4 قسمت ب ماده 2 قانون اهداف وظایف و تشکیلات وزارت علوم تحقیقات و فناوری مصوب 1383 تعیین ضوابط معیارها و استانداردهای علمی و مقاطع تحصیلی یکی از ماموریتها و اختیارات وزارت علوم بوده است. ثانیا مطابق مواد:
الف) ماده 34 آییننامه دوره های تحصیلی کاردانی/کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری (ویژه دانشگاه های سطح 1 و 2 دولتی) مصوب جلسه 889 شورای عالی برنامه ریزی آموزشی مورخ 1396/10/30
ب) ماده 19 آییننامه آموزشی دوره دکتری تخصصی مصوب جلسه شماره 871 همان شورا مورخ 1394/11/24 که اشعار به چاپ مقاله علمی پژوهشی معتبر و مستخرج از رساله که توسط دانشجو تدوین گردیده دارند. ج) ماده 8 آییننامه دوره دکتری مصوب شورای فوق الذکر مورخ 1389/08/08 که مبین این امر است که مقاله مستخرج از پایان نامه توسط دانشجو نوشته شده و استاد راهنما صرفا وظیفه نظارت و راهنمایی جهت اصلاح آن را دارد. چراکه منطوق تبصره مقرره مذکور صراحتا مبین توسعه دامنه شمول حکم مندرج در مواد مورد اشاره است. البته لازم به ذکر است که هیات عمومی محترم دیوان عدالت اداری نیز در مورخ 1/5/98 در دادنامه شماره 839 مطابق با مستندات و مقررات فوق الذکر اقدام به ابطال مقرره عینا مشابهی در تبصره 1 ماده 11 شیوهنامه قبلی نظارت براجرای دوره دکترا مصوب سال 1394 در همان دانشگاه نموده بود ولی متاسفانه علی رغم رای صریح دیوان مینی بر ابطال این تبصره، دوباره دانشگاه علامه طباطبایی (ره) در شیوهنامه اجرایی جدید خود مصوب دی ماه 1397 در تبصره 2 ماده 18 عینا همان تبصره را تکرار کرده و بیان می دارد: «تنها مقالاتی برای اخذ مجوز دفاع قابل قبول است که توسط استاد راهنما تایید و استاد راهنما به عنوان نویسنده مسیول مقاله معرفی شده باشد». لذا مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 و بویژه تبصره ماده 11 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 تقاضای ابطال این مقرره معروض است.
2- تقاضای ابطال تبصره 1 ماده 14 همین شیوهنامه جدید دانشگاه علامه طباطبایی (ره): زیرا براساس جزء 4 بند «ب» ماده 2 قانون اهداف، وظایف و تشکیلات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مصوب سال 1383، تعیین ضوابط، معیارها و استانداردهای علمی موسسات آموزش عالی و تحقیقاتی، رشتهها و مقاطع تحصیلی با رعایت اصول انعطاف، پویایی، رقابت و نوآوری علمی از ماموریتهای اصلی و حدود اختیارات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در زمینه اداره امور دانشگاهها و موسسات آموزش عالی تحت پوشش این وزارتخانه است و در راستای ایفای ماموریتها و اختیارات فوق، شورای عالی برنامه ریزی آموزشی وزارت مذکور اقدام به تصویب آییننامه دورههای تحصیلی کاردانی/ کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی (ویژه دانشگاه های سطح 1 و 2 دولتی) در جلسه شماره 889 مورخ 1396/10/30 نموده است. نظر به اینکه در آییننامه یادشده در خصوص اثر نمرههای مردودی در محاسبه میانگین کل حکمی مقرر نشده است، لذا حکم مقرر در تبصره1 ماده 14 شیوهنامه اجرایی آییننامه دوره دکتری تخصصی (برای ورودی های 97 به بعد) دانشگاه علامه طباطبایی (ره) که براساس آن مقرر شده است که نمرههای ردی درسهای دانشجو در محاسبه میانگین نیمسال تحصیلی و میانگین کل منظور خواهد شد، خارج از حدود اختیار است و لذا مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 تقاضای ابطال این مقرره معروض است. البته لازم به ذکر است که هیات عمومی محترم دیوان عدالت اداری در مورخ 1400/03/11 در دادنامه شماره 485 مطابق با مستندات و مقررات فوق الذکر اقدام به ابطال مقرره مشابه در تبصره 2 ماده 12 آییننامه اجرایی آموزش در مقطع کارشناسی ارشد مصوب 1398/02/31 دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی، نموده است. همچنین همین حکم در رابطه با ابطال تبصره 5 ماده 14 آییننامه آموزشی دوره کارشناسی ارشد ناپیوسته ورودی سال 1397 و مابعد مصوب شورای آموزشی دانشگاه شهید بهشتی مورخ 30؍5؍1397 نیز در رای شماره 1434 هیات عمومی دیوان عدالت اداری مورخ 1401/08/17 جاری گردیده است.
در تبصره 1 ماده 14 قید کرده: «نمره های تمامی دروس اعم از قبولی و مردودی در میانگین نیمسال و میانگین کل محاسبه میشود.» و این یعنی اگر دانشجویی صرفا یکبار در کل دوران تحصیل مثلا نمره 2 از 20 بگیرد، حتی اگر الباقی دروس و حتی همین درس را در ترم بعد با نمره 17 هم بگذراند، میانگین نمراتش 5/15 میشود (دوره دکتری 18 واحد درسی دارد) و نمیتواند در آزمون جامع شرکت کند. حتی اخذ واحد ترمیمی نیز به لطف همین شیوهنامه اجرایی از او سلب شده زیرا تبصره 3 ماده 14 فقط اجازه 6 واحد ترمیم آنهم از دروسی که نمرات آن بین 14 الی 16 باشد را صادر کرده است و دانشجوی مذکور چنین نمره ای ندارد که اجازه ترمیم داشته باشد پس صرفا به دلیل مشکل در یک درس اخراج خواهد شد. لذا این تبصره باعث شده دانشجویی که پس از کنکور سخت دکتری و مصاحبه علمی سخت تر از آن و کسب استانداردهای اساتید وارد دوره دکتری شده، اگر بنا به هر دلیلی که ممکن است برای همگان پیش آید مانند ابتلا به کرونا و غیره دروس یک ترم را مردود شود به علت اثر نمرات آن ترم تا ابد معدل او پایین بماند و یک ترم ترمیم هم چون به آن نمرات اضافه میشود ولی آن نمرات را حذف نمی کند نمیتواند معدل را به 16 برساند و مجبور به ترک تحصیل شود که این نقض غرض است.
شیوهنامه اجرایی آییننامه دوره دکتری تخصصی دانشگاه علامه طباطبایی حسب مفاد آییننامه دوره های تحصیلی مصوب جلسه شماره 889 مورخ 1396/10/30 شورای عالی برنامه ریزی آموزشی تنظیم شده است در حالی که ماده 30 آییننامه مذکور فقط به میانگین کل دروس اشاره کرده و اسمی از نمرات مردودی و اثر آنها بر میانگین کل، نیاورده است. همچنین لازم به ذکر است که این آییننامه هرگونه آییننامه و قواعد قبلی مغایر با خود را لغو و بلااثر اعلام داشته ولی این مورد با تبصره 2 ماده 11 آییننامه آموزشی دوره دکتری تخصصی مصوب در جلسه شماره 871 مورخ 1394/11/24 مغایر نمیباشد و آییننامه قبلی در این مورد هنوز دارای اثر میباشد که بیان داشته: «محاسبه میانگین کل نمرات دانشجو صرفا بر اساس آخرین نمره قبولی وی انجام میشود.»
در پاسخ به شکایت مذکور، دانشگاه علامه طباطبایی به موجب لایحه شماره 19/02/1 مورخ 1401/01/29 به طور خلاصه توضیح داده است که:
1- شاکی نسبت به تبصره 2 ماده 18 شیوهنامه اجرایی تقاضای اعمال ماده 92 قانون دیوان عدالت اداری را نموده است. در این خصوص لازم به ذکر است که مدیران جدید دانشگاه ضمن اطلاع از این موضوع و مندرجات دادنامه شماره 839 بررسی جوانب امر را در دستور کار خود قرار داده اند.
لذا مستدعی ست قبل از طرح موضوع در هیات محترم عمومی اعتبار شیوهنامه معترض عنه مجددا از دانشگاه استعلام شود.
2- همچنین مشارالیه نسبت به تبصره 1 ماده 14 شیوهنامه اجرایی آییننامه دوره دکتری در خصوص تاثیر همه نمرات اخذ شده اعم از قبولی و مردودی در محاسبه میانگین کل، شکایت کرده است و مغایرت آن با مصوبات شورای عالی برنامه ریزی آموزشی را مطرح نموده است. در این خصوص گفتنی ست تبصره مزبور بر اساس ماده 30 آییننامه دوره های تحصیلی مصوب جلسه شماره 889 مورخ 1396/10/30 به تصویب رسیده است که در این ماده، میانگین کل قابل قبول پس از گذراندن تمام واحدهای آموزشی محاسبه میگردد. بنابراین برخلاف ادعای شاکی، ماده مزبور مشتمل بر نمرات قبولی و مردودی تواماً بوده و موضوع از این حیث مسکوت گذاشته نشده است؛ در نتیجه تبصره 2 ماده 11 آییننامه آموزشی دوره دکتری مصوب 1394/11/24 که مورد استناد شاکی قرار گرفته است، با ماده 30 آییننامه سابق الذکر مغایر بوده و ملغی و بی اثر میباشد. لذا تبصره 1 ماده 14 شیوهنامه اجرایی دوره دکتری دانشگاه علامه طباطبایی حسب مفاد آییننامه دوره های تحصیلی مصوب 1396 تصویب شده است، مغایرتی با اسناد و مصوبات بالادستی نداشته و شکایت شاکی وارد نمیباشد.
پرونده شماره ه- ت / 0200117 مبنی بر درخواست ابطال تبصره (1) ماده (14) و تبصره (2) ماده (18) شیوهنامه اجرایی آییننامه دوره دکتری تخصصی (Ph.D) برای ورودیهای 97 به بعد مصوب 1397/10/05 شورای دانشگاه علامه طباطبایی، در جلسه مورخ 1403/06/26 هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی مورد رسیدگی قرار گرفت و در خصوص «محاسبه نمرات مردودی دانشجو در میانگین کل» از تبصره (1) ذیل ماده (14) و «معرفی استاد راهنما به عنوان نویسنده مسیول مقالهی مستخرج از رساله دکتری» از تبصره (2) ماده (18)، پرونده جهت اتخاذ تصمیم به هیات عمومی ارسال گردید و راجع به «محاسبه نمرات ردّی دانشجو در میانگین نیمسال تحصیلی» و «تایید مقاله مستخرج از رساله دکتری توسط استاد راهنما»، اعضاء به اتفاق آراء به شرح ذیل مبادرت به صدور رای نمودند:
رای هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
الف) براساس جزء (4) بند «ب» ماده (2) قانون اهداف، وظایف و تشکیلات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مصوب سال 1383، تعیین ضوابط، معیارها و استانداردهای علمی موسسات آموزش عالی و تحقیقاتی، رشتهها و مقاطع تحصیلی با رعایت اصول انعطاف، پویایی، رقابت و نوآوری علمی از ماموریتهای اصلی و در حدود اختیارات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در زمینه اداره امور دانشگاهها و موسسات آموزش عالی تحت پوشش وزارتخانه یادشده میباشد و در راستای ایفای ماموریتها و اختیارات فوق، آییننامه دورههای تحصیلی کاردانی/کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی (ویژه دانشگاههای سطح 1 و 2 دولتی) در جلسه شماره 889 مورخ 1396/10/30 به تصویب شورای عالی برنامهریزی آموزشی رسیده است. نظر به اینکه مطابق ماده (30) آییننامه مزبور: «نمره ارزشیابی از هر درس به صورت عددی از صفر تا 20 محاسبه میشود و حداقل نمره قبولی در هر درس 14 و میانگین کل قابل قبول پس از گذراندن تمام واحدهای آموزشی 16 است.» و با توجه به اینکه میانگین نیمسال در مشروطی یا عدم مشروطی دانشجو موثر بوده و در صورت عدم احتساب برخی از نمراتِ دروس اخذ شده در ترم از جمله نمرات ردِّی در میانگین نیمسال، احراز این امر را ناممکن میسازد، لذا آن قسمت از تبصره (1) ذیل ماده (14) شیوهنامه اجرایی آییننامه دوره دکتری تخصصی (Ph.D) برای ورودیهای 97 به بعد مصوب 1397/10/05 شورای دانشگاه علامه طباطبایی که متضمن محاسبه نمرات مردودی دانشجویان در میانگین نیمسال تحصیلی میباشد، در حدود اختیار مرجع تصویب کننده آن بوده و مغایرتی با قوانین و مقررات نداشته و قابل ابطال نمیباشد.
ب) بر مبنای جزء (4) بند «ب» ماده (2) قانون اهداف، وظایف و تشکیلات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مصوب سال 1383، تعیین ضوابط، معیارها و استانداردهای علمی موسسات آموزش عالی و تحقیقاتی، رشتهها و مقاطع تحصیلی با رعایت اصول انعطاف، پویایی، رقابت و نوآوری علمی از ماموریتهای اصلی و در حدود اختیارات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در زمینه اداره امور دانشگاهها و موسسات آموزش عالی تحت پوشش وزارتخانه یادشده میباشد و در راستای ایفای ماموریتها و اختیارات فوق، آییننامه دورههای تحصیلی کاردانی/کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی (ویژه دانشگاههای سطح 1 و 2 دولتی) در جلسه شماره 889 مورخ 1396/10/30 به تصویب شورای عالی برنامهریزی آموزشی رسیده است و برابر ماده (34) آییننامه مذکور مقرر شده است که: «دانشجو پس از تدوین رساله و مشروط بر تایید استاد/استادان راهنما از حداقل کفایت دستاوردهای علمی (چاپ یک مقاله علمی - پژوهشی معتبر و مستخرج از رساله و یا ثبت پتنت خارجی)، مجاز است در حضور هیات داوران از رساله خود دفاع کند». (با این توضیح که بنا به استدلال مصرح در دادنامه شماره 1286 مورخ 1399/10/09 هیات عمومی دیوان عدالت اداری، اخذ پذیرش مقاله کفایت میکند). با عنایت به اینکه آن قسمت از تبصره (2) ذیل ماده (18) شیوهنامه اجرایی آییننامه دوره دکتری تخصصی (Ph.D) برای ورودیهای 97 به بعد مصوب 1397/10/05 شورای دانشگاه علامه طباطبایی که ناظر بر تایید مقالهی مستخرج از رسالهی دکتری توسط استاد راهنماست عیناً منطبق بر ماده (34) آییننامه صدرالذکر بوده و واجد حکمی فراتر از آن نمیباشد لذا در حدود اختیار مرجع مصوِّب آن بوده و مغایرتی با قوانین و مقررات نداشته و قابل ابطال نمیباشد. این رای به استناد بند «ب» ماده (84) قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوب 1402/02/10) ظرف مهلت بیست روز از تاریخ صدور از جانب رئیس محترم دیوان عدالت اداری یا 10 نفر از قضات محترم دیوان عدالت اداری قابل اعتراض بوده و پس از قطعیت، براساس ماده (93) قانون مذکور در رسیدگی و تصمیمگیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است.
مهدی فرد محمدیان
رئیس هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
دیوان عدالت اداری