شماره پرونده: ه- ع؍ 0000486 - 0000962 شماره دادنامه:743- 140109970906000742 تاریخ: 04/10/1401
شاکیان: آقایان جعفر مومن نژاد و مجید معماری
طرف شکایت: سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان قم- اداره کل هواشناسی استان قم- دانشگاه علوم پزشکی و خدمات درمانی قم- آب منطقه ای قم- اداره کل حفاظت محیط زیست استان قم
موضوع شکایت و خواسته: ابطال بند 2 مصوبه صورت جلسه مورخه 27؍2؍1399 شورای برنامه ریزی استان قم در رابطه با احداث آرامستان در جنوب شرقی مسجد مقدس جمکران
شاکیان دادخواستی به طرفیت سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان قم- اداره کل هواشناسی استان قم- دانشگاه علوم پزشکی و خدمات درمانی قم- آب منطقه ای قم- اداره کل حفاظت محیط زیست استان قم به خواسته ابطال بند 2 مصوبه صورت جلسه مورخه 27؍2؍1399 شورای برنامه ریزی استان قم در رابطه با احداث آرامستان در جنوب شرقی مسجد مقدس جمکران به دیوان عدالت اداری تقدیم کرده که به هیات عمومی ارجاع شده است متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر میباشد:
طرح احداث آرامستان جدید شهر قم واقع در جنوب شرقی مسجد مقدس جمکران از سوی شهرداری قم تهیه و در کارگروه مطرح و در دو گزینه 7؍147 و 2؍246 هکتاری به شورای برنامه ریزی و توسعه استان پیشنهاد گردید. موضوعات مربوط به این طرح شامل پیشینه، طرح توجیهی، پژوهشی و مطالعاتی آن با نقشه موقعیت UTM در جلسه ارائه و سپس طرح نظرات موافق و مخالف و اعلام عدم نیاز به بررسی مجدد در خصوص مکان یابی دیگری برای آرامستان از سوی رئیس شورای شهر و شهرداری قم طرح احداث آرامستان جدید شهر قم طبق مختصات UTM ارائه شده به مساحت 7؍147 هکتار با 12 رای موافق و 7 رای مخالف از مجموع 19 عضو حاضر دارای حق رای به تصویب رسید.
دلایل شاکیان برای ابطال مقرره مورد شکایت:
1- مغایرت با ماده (1) آییننامه مقررات بهداشتی آرامستانها و فاصله آرامستان تا محدوده متمرکز از 10 کیلومتر نباشد به دلایل مذکور در دادخواست در حالی که فاصله آرامستان مورد اعتراض با منطقه مسکونی جمکران کمتر از ششصد متر و با مسجد مقدس جمکران 160 متر میباشد.
2- مغایرت با ماده 2 آییننامه یاد شده: آرامستان باید در محلی انتخاب شود که امکان توسعه شهر در آن جهت وجود نداشته باشد در حالی که طبق نقشه های شهرداری و طرح جامع قم توسعه شهر در این محدوده میباشد.
3- مغایرت با ماده 3 آییننامه یاد شده آرامستان نباید در اراضی سیل گیر رانشی و یا در مجاورت رودخانه، چشمه، قنات، مراکز آموزشی و تربیتی، مراکز صنعتی و تولید مواد غذایی احداث گردد در حالی که دقیقاً در منطقه کوهستانی و روی گسل بوده که علاوه بر تخریب توپوگرافی طبیعت کوهستان در مجاورت سفره های آب زیرزمینی و منطقه مسکونی دور بالا دست منابع آب سطحی و چاه های کشاورزی قرار دارد.
4- مغایرت با ماده 4 آییننامه مذکور، آرامستان نباید در جهت وزش بادهای غالب به طرف شهر انتخاب شود در حالی که باد غالب شهر مقدس قم برخلاف این ماده مذکور میباشد.
5- مغایرت با ماده 6 آییننامه مذکور، آرامستان باید در محلی انتخاب شود که جنس خاک آن باتلاقی، صخره ای، گسل و دج نباشد در حالی که این قبرستان در دل کوهستان است و خاک این محدوده سنگی و صخره ای است.
6- مغایرت با ماده 7 آییننامه مزبور: اگر آرامستان و مجتمع زمینی در یک شیب قرار دارند، آرامستان باید در ارتفاع پآیین تر از مجتمع زیستی قرار گیرد تا آبهای آلوده به طرف مجتمع جریان نیابد در حالی که این قبرستان در سطح بالاتری از منطقه مسکونی جمکران و مسجد مقدس جمکران قرار دارد.
7 -ماده 63 آییننامه یاد شده مرجع ناظر بر اجرای این آییننامه معاونت های بهداشتی دانشگاه های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی و مراکز تابعه آنها میباشد در حالی که دانشگاه علوم پزشکی قم هیچ گونه مجوزی برای احداث صادر ننموده است.
8- مغایرت با ماده 63 آییننامه مقررات بهداشتی آرامستانها طبق آییننامه مقررات بهداشتی آرامستانها مرجع ناظر بر اجرای آییننامه مذکور معاونت های بهداشتی دانشگاه های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی و مراکز تابعه آنها میباشد در حالی که با توجه به تمام معضلات فوق، دانشگاه علوم پزشکی قم به عنوان متولی بهداشت و درمان استان مخالف صد در صدی این قبرستان بوده و هیچ گونه مجوزی برای احداث آن صادر ننموده است.
9- مغایرت با بند 3 از ماده 2 قانون تاسیس شورای عالی شهرسازی و معماری و مواد 5 و 6 و 14 آییننامه بررسی و تصویب طرحهای توسعه و عمران محلی طبق مواد قانونی مربوطه ضروری است طرحهای شهری به تایید شورای عالی شهرسازی و معماری کشور برسند لذا قبل از اخذتایید مربوطه صلاحیت اجرایی نخواهند داشت در حالی که طرح آرامستان مزبور قبل از اخذ تایید شورای عالی شهرسازی و معماری ایران و حتی قبل از مصوبه شورای برنامه ریزی و توسعه استان و برخلاف قانون در حال اجرا بوده است.
10- مغایرت با ماده 25 آییننامه بررسی و تصویب طرحهای توسعه و عمران محلی مطابق ماده قانونی مربوطه در صورت وجود اختلاف نظر اعضاء ضروری است نظرات مختلف اعضاء عیناً در متن صورتجلسه درج و جهت اتخاذ تصمیم نهایی به شورای عالی شهرسازی و معماری کشور ارسال گردد و شروع عملیات اجرایی قبل از طی فرآیند تعریف شده غیرقانونی میباشد.
11- مغایر با ماده 10 آییننامه نصاب اراضی قابل واگذاری اراضی ملی و دولتی، طرحهای کشاورزی و غیرکشاورزی طبق ماده قانونی مربوطه ضروری است نصاب واگذاری اراضی طرحها در حریم شهرها با رعایت قوانین و مقررات مربوطه به تصویب شورای عالی شهرسازی و معماری ایران برسد که با توجه به جمعیت شهر قم و سرانه های تعریف شده در مورد آرامستانهای مورد نیاز و با وجود 250 هکتار آرامستان بهشت معصومه (س)- و امکان توسعه آن- نیاز به احداث آرامستان دیگری وجود ندارد.
12- طبق مطالعات طرح جامع و طرح تفصیلی شهر قم، احداث کاربریهای کلان آموزشی و فرهنگی و کمپینگ های اقامتی و رفاهی زائرین شهر مقدس قم در محدوده جمکران و تبدیل آن به قطب ثانویه توسعه فرهنگی از ضروریات و نیازهای شهر مقدس قم میباشد و لذا ساخت قبرستان در کنار موارد فوق مغایر با طراحی شهری و اسناد بالادست بوده است.
13- طبق مطالعات طرح توسعه ای مسجد مقدس جمکران با رویکرد ایجاد تسهیلات رفاهی و اقامتی زائرین و همچنین احداث فضاهای فرهنگی و آموزشی با رویکرد معرفت افزایی بر اساس جمعیتی بالغ بر 100 میلیون نفر زائر در سال - طبق فرمایش مقام معظم رهبری به تولیت محترم مسجد مقدس جمکران- و لزوم ایجاد زیر ساختهای متناسب، قرارگیری قبرستان در کنار موارد فوق مغایر با طراح جامع و اسناد بالادستی مسجد بوده است.
در پاسخ به شکایت مذکور، سرپرست مدیریت امور حقوقی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی قم به موجب لایحه شماره 8338؍34؍پ مورخ 22؍4؍1401 به طور خلاصه توضیح داده است که:
1- در جلسه تشکیل شده در این رابطه در سال 97 نماینده معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی قم به استناد ماده یک آییننامه مقررات بهداشتی آرامستان ها که مقرر می دارد؛ فاصله آرامستان تا محدده شهر کمتر از 10 کیلومتر نباشد، با احداث آرامستان در جمکران مخالفت نموده است که اغلب اعضای حاضر در جلسه نیز همین نظر را داشته اند.
2- با استناد به ماده 2 آییننامه مقررات بهداشتی آرامستان ها، آرامستان باید در محلی انتخاب شود که امکان توسعه شهر در آن جهت وجود نداشته باشد، در حالی که توسعه شهری به سمت منطقه جمکران در حال گسترش میباشد.
3- به استناد ماده 3 آییننامه مذکور، آرامستان نباید در مجاورت مرکز آموزشی - تربیتی و... احداث شود در حالی که با گسترش ساخت مراکز فرهنگی آموزشی و نیز تاسیسات گردشگری و هتلها در اطراف مسجد مقدس جمکران که پذیرای هزاران زائر از نقاط مختلف کشور و جهان میباشد با دائر شدن آرامستان علاوه بر ایجاد منظر نامناسب، امکان ایجاد مشکلات و مخاطرات بهداشتی عدیده در منطقه متصور خواهد بود.
علی ایحال این دانشگاه با توجه به دلایل فوق الذکر با احداث آرامستان در فاصله 2 کیلومتری مسجد مقدس جمکران (منطقه مذکور) وفق مقررات مخالف میباشد.
پرونده های شماره ه- ع؍0000486 و 0000962 مبنی بر درخواست ابطال بند 2 مصوبه صورتجلسه مورخ 27؍2؍1399 شورای برنامه ریزی استان قم در رابطه با احداث آرامستان در جنوب شرقی مسجد مقدس جمکران، در جلسه مورخ 27؍9؍1401 هیات تخصصی شهرسازی، منابع طبیعی و محیط زیست مورد رسیدگی قرار گرفت و اعضا به شرح ذیل اقدام به صدور رای نمودند:
رای هیات تخصصی شهرسازی، منابع طبیعی و محیط زیست
نظر به اینکه اولاً موضوع مورد شکایت، مختص شخص واحد نبوده و عموم افراد از آن متاثر می گردند، بنابراین مطابق رویه هیات عمومی دیوان عدالت اداری، عام الشمول محسوب گردیده و رسیدگی به مصوبه مذکور، در صلاحیت هیات عمومی میباشد.
ثانیاً با توجه به اینکه مقرره مورد شکایت با هیچ کدام از مواد قانونی مخالفتی نداشته و مغایرت های اعلام شده صرفاً نسبت به موادی از برخی از آییننامه ها بوده است، بنابراین مطابق بند 1 ماده 12 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری (مصوب 1392) که جهات ابطال مقرره را صرفاً «مغایرت با شرع یا قانون و یا عدم صلاحیت مرجع مربوط یا تجاوز یا سوءاستفاده از اختیارات یا تخلف در اجرای قوانین و مقررات یا خودداری از انجام وظایفی که موجب تضییع حقوق اشخاص میشود» اعلام کرده است، علیهذا مقرره معترض عنه به جهت عدم مغایرت با قانون، قابل ابطال نمیباشد.
بنا به مراتب فوق، بند 2 مصوبه صورتجلسه مورخ 27؍2؍1399 شورای برنامه ریزی استان قم در رابطه با احداث آرامستان در جنوب شرقی مسجد مقدس جمکران، بر اساس رای اکثریت اعضای هیات تخصصی شهرسازی، منابع طبیعی و محیط زیست، مغایر با قانون نبوده و قابل ابطال تشخیص نمی گردد. این رای به استناد بند «ب» ماده 84 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب 1392 ظرف مهلت بیست روز از تاریخ صدور از جانب رئیس محترم دیوان عدالت اداری یا 10 نفر از قضات محترم دیوان عدالت اداری قابل اعتراض است.
سعید کریمی
رئیس هیات تخصصی شهرسازی، منابع طبیعی و محیط زیست
دیوان عدالت اداری