شماره پرونده: ه- ع/0000103و0000104و0000105و0000110و0000751و0002893
شماره دادنامه:516- 140109970906000521 تاریخ: 07/08/1401
شاکی: خانم ها مریم زبیری و زهرا زهدی اقدم و آقایان حامد رشیدی پور وعلیرضا دشتی رحمت آبادی و پرهام ملکی و سینا جرجانی
طرف شکایت: شورای عالی انقلاب فرهنگی، (وزارت علوم تحقیقات و فناوری) وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی، دانشگاه آزاد اسلامی و امور حقوقی دولت
موضوع شکایت و خواسته: ابطال قسمت تسری حذف تغییر رشته نسبت به پذیرفته شدگان آزمون سراسری سال 1399 فرزندان اعضای هیات علمی موضوع نامه 41104؍42679 مورخ 18؍4؍99 معاون حقوقی رئیس جمهور (مصوبه 11؍4؍99 وزرای علوم و تحقیقات و بهداشت درمان و رئیس دانشگاه ازاد اسلامی)
شاکی دادخواستی به طرفیت شورای عالی انقلاب فرهنگی، (وزارت علوم تحقیقات و فناوری) وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی ،دانشگاه آزاد اسلامی و امور حقوقی دولت به خواسته ابطال قسمت تسری حذف تغییر رشته نسبت به پذیرفته شدگان آزمون سراسری سال 1399 فرزندان اعضای هیات علمی موضوع نامه 41104؍42679 مورخ 18؍4؍99 معاون حقوقی رئیس جمهور (مصوبه 11؍4؍99 وزرای علوم و تحقیقات و بهداشت درمان و رئیس دانشگاه آزاد اسلامی به دیوان عدالت اداری تقدیم کرده که به هیات عمومی ارجاع شده است. متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر میباشد:
ضمن ارسال اصلاحیه دستورالعمل اجرای مورخ 14؍5؍1394 مربوط به مصوبه جلسه 735 مورخ 25؍4؍1392 شورای عالی انقلاب فرهنگی در خصوص تسهیلات انتقال فرزندان اعضای هیات علمی که در تاریخ چهارشنبه 11؍4؍1399 به امضای آن جنابان رسیده است، به استحضار میرسد پیرو نامه شماره 36179؍42679 مورخ 8؍4؍1399 با موضوع "تشکیل جلسه راجع به چگونگی اجرای مصوبه جلسه بیست و دوم شورای سنجش و پذیرش دانشجو مورخ 30؍9؍1399 مبنی بر لغو تغییر رشته و انتقال تعدادی از فرزندان اعضای هیات علمی در دانشگاه آزاد اسلامی ". جلسه موصوف در مورخ 11؍4؍1399 برگزار که تصمیم جلسه بدین شرح اعلام میگردد.
1- بر اساس پیشنهاد معاون حقوقی رئیس جمهور و موافقت وزیر محترم علوم، تحقیقات و فناوری، وزیر محترم بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و رئیس محترم دانشگاه آزاد اسلامی، دستورالعمل اجرایی مصوبه 735 مورخ 25؍4؍1392 شورای عالی انقلاب فرهنگی به منظور انطباق با ضوابط حقوقی و اصل مصوبه، اصلاح گردید و بدین ترتیب مقررات مربوط به تغییر رشته شامل بند «3-2» و تبصره های آن و سایر مجوزها و مقررات مربوط به این امر در هر یک از مقاطع تحصیلی و آزمون ها و دانشگاه ها و نیز مقررات موضوع بند «2-2» دستورالعمل دال بر انتقال مشروط، حذف و غیر قابل اجرا شدند. موارد اصلاح شده، تابع مقررات عمومی مربوط هستند. این اصلاح، نسبت به کلیه پذیرفته شدگان سال 1399 و بعد، لازم الاجرا است. همچنین، امتیازات ناشی از این دستورالعمل، به فرزندان اعضای هیات علمی دارای وضعیت استخدامی «پیمانی » در دانشگاه آزاد نیز تسری می یابد.
2- در خصوص رفع مشکل تعداد 134 نفر دانشجویانی که در سال 1396 در دانشگاه آزاد اسلامی با استفاده از امتیاز فرزندان اعضای هیات علمی به رشته دندانپزشکی و پزشکی و داروسازی تغییر رشته داده بودند مقرر شد به جز تعداد 57 نفر (مطابق فهرست اسامی اعلامی سازمان سنجش و آموزش کشور) که با اتفاق نظر هر سه دستگاه بر اساس ضوابط موجود به نحوی از امتیاز لازم برای ادامه تحصیل در رشته پذیرفته شده یا قابل پذیرش «در یکی از واحدهای دانشگاه آزاد برخوردار میباشد و حسب مودر ممکن است به واحد دانشگاهی متناسب با امتیاز آنها انتقال می یابد. کمیسیون مشترک موارد خاص صرفاً برای بررسی و تصمیم گیری در این موضوع بین سه دستگاه تشکیل و پرونده های باقی مانده دانشجویان مورد بحث را جداگانه بررس نماید و در مورد پذیرش انتقال، تغییر رشته، و شرایط و محل ادامه تحصیل آنان، تصمیم گیری کنید.
3- بر همین اساس دعوای دانشگاه آزاد اسلامی در دیوان عدالت اداری که در ارتباط با این موضوع و مصوبه مورخ 30؍9؍98 شورای سنجش و پذیرش دانشجو مطرح شده است مسترد تلقی و آن دانشگاه مکلف است ظرف یک هفته دعوا مذکور را کتباً و رسماً مسترد و گزارش این امر را به معاونت حقوقی ارایه نماید.
دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت:
1- حسب مندرجات بند 5-1 دستورالعمل اجرایی مصوبه جلسه 735 مورخ 25؍4؍1392 شورای عالی فرهنگی در خصوص تسهیلات فرزندان اعضای هیات علمی (تیر ماه 1392) فرزندان اعضای هیات علمی دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی و پژوهشی که ((حد نصاب نمره علمی لازم برای انتقال 90% و برای تغییر رشته 92؍5 % نمره کل آخر نفر پذیرفته شده در سهمیه مربوط به رشته محل مورد تقاضا میباشد)) لحاظ گردیده بود.
2- بر همین اساس اینجانب (شاکی حقوقی) اقدام به ثبت نام در آزمون سراسری 1399 کنکور سراسری 11؍1398 کردم و در 31 مرداد در کنکور سراسری شرکت کردم و در رشته دکتری دامپزشکی نوبت دوم دانشگاه ارومیه قبول شدم.
3- با توجه به ایجاد حق مکتسبه برای فرزندان اعضای هیات علمی به شرحی که در بند 1 این دادخواست مذکور افتاد (البته در زمان ثبت نام آزمون سراسری سال 1399 که دقیقاً در تاریخ 19؍11؍1398 انجام گردید و حتی زمان برگزاری آزمون نیز این دستورالعمل اجرایی برای ما فرزندان اعضای هیات علمی محفوظ بوده است) اینجانب و دیگر فرزندان اعضای هیات علمی پس از قبولی در کنکور سال 1399 در صدد استفاده از تسهیلات قانونی و تغییر رشته برامدیم که با استناد به مصوبه جدید شروای عالی انقلاب فرهنگی که دقیقاً در تاریخ 3؍6؍1399 بعد از برگزاری کنکور 1399 توسط سازمان سنجش و آموزش کشور اعلام گردید با تقاضای ما مخالفت شده و ما را از حقوق قانونی مکتسبه در زمان ثبت نام و برگزاری آزمون محروم نموده اند.
4-نظر به اینکه وفق عمومات علم حقوق، علی الخصوص حسب ماده 4 قانون مدنی ((اثر قانون نسبت به آتیه میباشد..)) و توجهاً به اینکه در زمان تنظیم دفترچه کنکور برای ثبت نام و برگزاری آزمون ((که زمان ایجاد حق برای استفاده از مصوبه تیر ماه سال 1392 شورای عالی انقلاب فرهنگی در خصوص تغییر رشته فرزندان اعضای هیات علمی میباشد)) تغییری در مصوبه سال 1392 از سوی مراجع ذیربط و قانونی اتخاذ نشده بنابراین حق مکتسبی برای اینجانب و سایر فرزندان اعضای هیال علمی سراسری کشور در استفاده از این حق (مصوبه سال 1392) ایجاد شده بود با توجه به حصول شرایط مقرر درمصوبه سال 1392 شورای عالی انقلاب فرهنگی ممانعت از این حق مکتسبه خلاف شرع و قانون و عرف بوده و موجب تضییع حقوق مکتسبه فرزندان قشر عظیمی از جامعه فرهنگی کشور که در عرصه دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی کشور به عنوان اعضای هیات علمی فعالیت می کنند میباشد بنا به مراتب معروض و مستندات قدیمی از آنجا که اجرای دستورالعمل اجرایی جدید شورای عالی انقلاب فرهنگی 42679041104 مورخ 18؍4؍1399 (آن قسمت از دستورالعمل اجرایی که مشمول پذیرفته شدگان سال 1399 گردیده است) موجب تضییع حقوق مکتسبه قشری عظیمی از فرزندان هیات علمی دانشگاه ها و موسسات آموزشی سراسر کشور گردیده است لذا استدعای رسیدگی و ابطال آن مورد در خواست میباشد.
در پاسخ به شکایت مذکور، معاون امور حقوقی دولت به موجب لایحه شماره 157666؍46765 مورخ 7؍12؍1400 به طور خلاصه توضیح داده است که:
1- در اجرای مصوبه جلسه (735) مورخ 25؍4؍1392 شورای عالی انقلاب فرهنگی که بنا بر آن هر گونه اختیارات مربوط به تصمیم گیری در خصوص نقل و انتقال فرزندان اعضای هیات علمی دانشگاه ها و مراکز آموزشی و پژوهشی پذیرفته شده در آزمون سراسری ورود به دانشگاه ها و مراکز آموزشی و پژوهشی به وزرای علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و رئیس دانشگاه آزاد اسلامی تفویض شد «دستورالعمل اجرایی مصوبه 735 مورخ 25؍4؍1392 شورای عالی انقلاب فرهنگی در خصوص تسهیلات فرزندان اعضای هیات علمی» توسط وزرای یاد شده و رئیس وقت دانشگاه آزاد اسلامی به تصویب رسیده و به موجب نامه شماره 69312؍و مورخ 14؍5؍1392 ابلاغ شده است. متعاقباً مقامات مزبور در تاریخ 11؍4؍1399 دستورالعمل یاد شده را حسب اختیارات تفویض شده به موجب مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی، لغو نموده و طی نامه شماره 41104؍42679 مورخ 18؍4؍1399، دستورالعمل اجرایی جدید برای مصوبه مورخ 25؍4؍1392 شورای عالی انقلاب فرهنگی ابلاغ نمودند.
به موازات لغو دستورالعمل اولیه از سوی مراجع وضع آن، هیات عمومی دیوان عدالت اداری به موجب دادنامه شماره 140009970905811229 مورخ 22؍4؍1400، بند (2) این دستورالعمل که ناظر به ضوابط انتقال و تغییر رشته در آزمون سراسری بوده را ابطال نموده است. با توجه به اعلام ابطال مصوبه از سوی هیات عمومی دیوان، امکان اجرای دستورالعمل اولیه، در حدی که متضمن درخواست شاکی است و از سوی هیات عمومی دیوان، تبعیض آمیز قلمداد شده، دیگر اساساً وجود نداشته است و مصوبه اولیه به دلیل مغایرت با قانون، اساساً نمی توانست متضمن حق مکتسبه ای برای شاکی محترم باشد. مضافاً این که مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی نیز متضمن امکان تغییر رشته نبوده و فقط ناظر بر امکان نقل و انتقال فرزندان اعضای هیات علمی بوده و از این حیث هم حقی را برای شاکی و سایر فرزندان اعضای هیات علمی در خصوص امکان تغییر رشته ایجاد نکرده است.
2- صرف نظر از استدلال فوق، شاکی با طرح این ادعا که به موجب بند (5-1) دستورالعمل اولیه حق مکتسبی برای او و سایر فرزندان اعضای هیات علمی ایجاد شده بود و بر مبنای این حق می توانستند پس از پذیرفته شدن در دانشگاه، با کسب حد نصاب مشخصی، مبادرت به تغییر رشته دهند، دستورالعمل موخر (مصوب 11؍4؍1399) را از بین برنده و مغایر این حق مکتسبه تلقی نموده و بر این اساس خواستار ابطال آن بخش از دستورالعمل موخر که بر اساس آن، مفاد دستورالعمل برای پذیرفته شدگان سال 1399 و به بعد ملاک عمل اعلام گردیده، شده است. این در حالی است که در تاریخ تصویب این دستورالعمل (11؍4؍1399) هنوز هیچ حق مکتسبی دایر بر تغییر رشته که ناظر به آزمون سراسری سال 1399 باشد برای فرزندان اعضای هیات علمی ایجاد نشده بود؛ چرا که در زمان یاد شده، داوطلبان آزمون سراسری و از جمله شاکی محترم، حتی در جلسه آزمون نیز حضور نیافته بودند (تاریخ آزمون سراسری 31؍5؍1399 بوده است). به عبارتی شاکی به تصور و گمان ایجاد حقی غیر موجود، مبادرت به طرح شکایت نموده است.
قابل ذکر است که حتی در تاریخ 3؍6؍1399 که دستورالعمل یاد شده به موجب نامه شماره 24924 سازمان سنجش آموزش کشور به دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی ابلاغ شده است هم پذیرش هیچ داوطلبی در آزمون سراسری سال 1399 قطعی و اعلام نشده بود تا بر اساس آن، بتوانند فرآیند تغییر رشته را دنبال کنند.
پرونده شماره ه- ع / 0000103، 0000104، 0000105، 0000110، 0000751 و 0002893 مبنی بر درخواست ابطال فرازی از نامه شماره 41104؍42679 مورخ 18؍04؍1399 معاون حقوقی رئیس جمهور در خصوص لغو امکان تغییر رشته فرزندان اعضای هیات علمی نسبت به کلیه پذیرفتهشدگان آزمون سراسری سال 1399 به بعد و بند (3) اصلاحیه (مصوب 11؍04؍1399) دستورالعمل اجرایی مورخ 14؍05؍1392 مربوط به مصوبه جلسه 735 مورخ 25؍03؍1392 شورای عالی انقلاب فرهنگی در خصوص تسهیلات فرزندان اعضای هیات علمی، در جلسه مورخ 20؍06؍1401 هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی مورد رسیدگی قرار گرفت و اعضاء به اتفاق آراء به شرح ذیل مبادرت به صدور رای نمودند:
رای هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
اولاً: مستفاد از رای وحدت رویه هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شماره دادنامه 117 مورخ 01؍03؍1391، از اقدامات غیرقانونی مقام اداری، حق مکتسبهای برای دارندگان آن امتیاز حاصل نمیشود و در مانحنفیه نیز با عنایت به رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شماره دادنامه 1230 - 1229 مورخ 22؍04؍1400، حکم به ابطال مقررهای صادر شده که تسهیلات مربوط به انتقال و تغییر رشته فرزندان اعضای هیات علمی را تجویز نموده است. ثانیاً: صرف نظر از غیرقانونی بودن این تسهیلات، جواز انتقال و تغییر رشته فرزندان اعضای هیات علمی ناظر به مرحله بعد از برگزاری آزمون سراسری و مآلاً پس از انتخاب رشته و اعلام نتایج نهایی بوده و اصولاً عنوان سهمیه به آن اطلاق نمیشود که در زمان ثبت نام آزمون سراسری برای ذینفعان مستقر بوده و در دفترچه راهنمای ثبتنام و شرکت در آزمون به عنوان سهمیههای قابل اِعمال، درج گردد تا حذف آن در تیرماه 1399 خدشهای به حقوق مکتسبه مشمولان این امتیاز وارد نماید چرا که آزمون سراسری سال 1399 با توجه به شیوع پاندمی کووید-19 در روزهای 29 مردادماه لغایت 1 شهریورماه برگزار شده و تصویب مقرره معترض عنه قبل از برگزاری آزمون موصوف بوده است و اساساً این مصوبه عطف بماسبق نشده تا بدین ترتیب موجبات نقض آن به دلیل مغایرت با ماده 4 قانون مدنی فراهم آید.
بنا به مراتب فوق، نامه شماره 41104؍42679 مورخ 18؍04؍1399 معاون حقوقی رئیس جمهور در خصوص لغو امکان تغییر رشته فرزندان اعضای هیات علمی نسبت به کلیه پذیرفتهشدگان آزمون سراسری سال 1399 به بعد و بند (3) اصلاحیه (مصوب 11؍04؍1399) دستورالعمل اجرایی مورخ 14؍05؍1392 مربوط به مصوبه جلسه 735 مورخ 25؍03؍1392 شورای عالی انقلاب فرهنگی در خصوص تسهیلات فرزندان اعضای هیات علمی در حدود اختیار مقام صادرکننده آن بوده و مغایرتی با قوانین نداشته و قابل ابطال نمیباشد. این رای به استناد بند «ب» ماده (84) قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ظرف مهلت بیست روز از تاریخ صدور از جانب رئیس محترم دیوان عدالت اداری یا 10 نفر از قضات محترم دیوان عدالت اداری قابل اعتراض است.
محمد کریمی
رئیس هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
دیوان عدالت اداری