شماره پرونده:ه- ع؍0003988 شماره دادنامه: 140109970906000522 تاریخ: 07/08/1401
شاکی: آقای یعقوب محمدی
طرف شکایت: وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
موضوع شکایت و خواسته: ابطال آییننامه نحوه هزینه کردن هدایا و کمک های مردمی مصوب 12؍10؍1379 وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
شاکی دادخواستی به طرفیت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به خواسته ابطال آییننامه نحوه هزینه کردن هدایا و کمک های مردمی مصوب 12؍10؍1379 وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به دیوان عدالت اداری تقدیم کرده که به هیات عمومی ارجاع شده است متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر میباشد:
آییننامه نحوه هزینه کردن هدایا و کمکهای مردمی 1379
ماده 1 (از آییننامه)
هدایا و کمکهای مردمی موضوع این آییننامه به وجوهی اطلاق میگردد که با رعایت مقررات مربوط به نحوه و استفاده از کمکهای مردمی در زمینه گسترش دانشگاهها و موسسات آموزش عالی و تحقیقاتی کشور وموسسات بهداشتی و درمانی جلسات 78، 80، 81 مورخ 3؍3؍67و 17؍3؍67 و 24؍3؍67 شورای مشترک کمیسیونهای شورای عالی انقلاب فرهنگی وماده 5 قانون نحوه انجام امورمالی و معاملاتی دانشگاهها و موسسات آموزشی و تحقیقاتی مصوب سال 1369 مجلس شورای اسلامی از سوی اشخاص حقیقی یا حقوقی به صورت داوطلبانه در اختیار دانشگاهها و موسسات آموزش عالی و تحقیقاتی که در این آییننامه موسسه نامیده قرار گیرد.
ماده 2 (از آییننامه)
در مواردی که اشخاص حقیقی یا حقوقی اهداء کننده موارد مصرف وجوه اهدایی خود را مشخص نمایند وجوه مذکور منحصرا در موارد تعیین شده طبق ضوابط این آییننامه به مصرف خواهد رسید.
ماده 3 (از آییننامه)
وجوهی که اشخاص حقیقی یا حقوقی مصرف آن را تعیین ننموده یا هیچگونه محدودیتی برای مصرف آن قایل نشده اند و صرفا به منظور کمک به پیشبرد اهداف موسسه اهداء می نمایند، با تشخیص رئیس موسسه در امر آموزشی، پژوهشی، دانشجویی، فعالیتهای بهداشتی درمانی و از جمله مصارفی که به نحوی در راستای تقویت فعالیتهای مذکور باشد اقدام گردد. تبصره - رئیس موسسه میتواند اختیارات موضوع این ماده را به صورت کلی یا جزئی به یکی از معاونین خود تفویض نماید.
ماده 4 (از آییننامه)
کلیه وجوهی که به عنوان کمک و هدایا اخذ میشود باید در ردیف حسابهای بانکی غیرقابل برداشت در بانکهای دولتی (ازطریق خزانه یا نمایندگی خزانه در استانها به همین منظور تحت عنوان هدایا افتتاح گردد) واریز و برداشت از حساب مذکور با امضا مشترک رئیس موسسه یا مقام مجاز از طرف ایشان و مسئول امور مالی یا ذیحساب یا نماینده وی خواهدبود. تبصره - کلیه وجوه دریافتی به عنوان درآمد اختصاصی محسوب میگردد مانده حساب کمکهای مردمی موجود در حسابهای دانشگاه تابع آییننامه مالی و معاملاتی دانشگاههای علوم پزشکی خواهد بود.
ماده 5 (از آییننامه)
موسسه میتواند از موجودی مازاد بر احتیاج حساب هدایا و کمکهای مردمی به صورت سپرده ثابت نزد بانک های دولتی سرمایه گذاری نماید سود حاصل از سرمایه گذاری با رعایت مفاد ماده 3 آییننامه به مصرف خواهد رسید. تبصره - موسسه میتواند از محل وجوه کمکهای مردمی(موضوع ماده 3 آییننامه) به صندوق های قرض الحسنه موسسه کمک نماید.
ماده 6 (از آییننامه)
هدایا و کمکهای غیرنقدی (اعم از اموال منقول- غیرمنقول) اشخاص حقیقی و حقوقی که نحوه استفاده آن توسط اهداء کننده مشخص شده باشد به همان صورت مورد استفاده قرار خواهد گرفت در غیر این صورت نحوه استفاده از آن و یا ضرورت تبدیل هدایای غیرنقدی به نقدی به تشخیص هیات رئیسه یا ریاست دانشگاه یا هیات امناء با رعایت آییننامه مالی و معاملاتی دانشگاهها انجام خواهد گرفت. تبصره - چنانچه هدایای غیرنقدی به نقدی تبدیل گردد مصرف وجوه حاصله از تبدیل، تابع مفاد این آییننامه خواهد بود.
ماده 7 (از آییننامه)
دریافت وجوه اهدایی با سرفصل حساب مستقل در حسابهای مالی موسسه اعمال میگردد. این آییننامه در 7 ماده و 4 تبصره در تاریخ 1379؍10؍12 به تصویب وزیر محترم بهداشت، درمان و آموزش پزشکی رسید.
دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت:
مستنداً به مقررات بند (2) اصل (110) و اصول (8) و (173) قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و ماده (123) قانون برنامه پنجساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران مصوب 1395 و بند (الف) ماده (37) قانون احکام دایمی برنامه های توسعه کشور مصوب 1395 ناظر به سیاستهای کلی نظام در بخش مشارک اجتماعی ابلاغی 1379 و بند (24) سیاستهای کلی نظام اداری ابلاغی 1389 و بند (19) سیاستهای اقتصاد مقاومتی ابلاغی 1392 و بند (17) سیاستهای کلی نظام قانونگذاری ابلاغی 1398 مقام عظای ولایت قضیه مرجع معظم انقلاب اسلامی مدظله العالی و ماده (8) قانون حمایت از آمران به معروف و ناهیان از منکر مصوب 1394 و مقررات قانون الحاق دولت جمهوری اسلامی ایران به کنوانسیون ملل متحد برای مبارزه با فساد (مریداً) مصوب 1387 مجمع تشخیص مصلحت نظام که بر طبق مقررات ماده 9 قانون مدنی در حکم قانون داخلی میباشد. و به استناد اصول (52) و (53) قانون اساسی و ماده (598) قانون مجازات اسلامی مصوب 1375 (تعزیرات و مجازاتهای بازدارنده) و مواد (4) (5) (114) قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت مصوب 1380 و ماده (60) قانون الحاق برخی مواد به مقررات مالی دولت مصوب 1393 و مقررات قانون ارتقاء سلامت نظام اداری و مقابله با فساد مصوب 1390 اصلاحی 1399 ارتکاب فساد تلقی میگردد و موجبات ترویج قانون شکنی و تجاوز به منافع عمومی و تضییع حقوق عامه را نیز فراهم آورده و می آورد. توجهاً به مراتب قانونی معروض و مقررات مواد (2) (5) (9) قانون مدنی ناظر به مقررات قانون الحاق دولت جمهوری اسلامی ایران به کنوانسیون ملل متحدد درباره مبارزه با فساد مصوب 1387 مجمع تشخیص مصلحت نظام، و مقررات فراز پایانی اصل یکصد و هفتم (107) قانون اساسی را جع به ضرورت رعایت قوانین توسط همگان، آییننامه نحوه هزینه کرد هدایا و کمکهای مردمی 1379 وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به کلی ابطال گردد.
در پاسخ به شکایت مذکور، مدیر کل حقوقی و تنظیم مقررات به موجب لایحه شماره 193؍107 مورخ 4؍2؍1401 به طور خلاصه توضیح داده است که:
- اصل یکصد و سی هشتم قانون اساسی اشعار می دارد: "هریک از وزیران در حدود وظایف خویش و مصوبات هیات وزیران حق وضع آییننامه و صدور بخشنامه را دارد و لی مفاد این مقررات نباید با متن و روح قوانین مخالف باشد". بنابراین وزیر بهداشت، درمان وآموزش پزشکی صلاحیت وضع آییننامه مورد شکایت را دارد.
- در ماده یک (1) آییننامه نحوه هزینه کرد هدایا و کمک های مردمی، صراحتاً به مستندات قانونی تصویب آن اشاره شده است که به استناد آن مستندات با مجوز و اختیارات ماخوذه از قوانین به تصویب رسیده است.
در خصوص ادعای شاکی دائر بر اینکه آییننامه مذکور برخلاف اصول 40 و 52 و 53 قانون اساسی اعلام میشود که بر اساس ماده 4 آییننامه کلیه وجوهی که به عنوان کمک و هدایا اخذ میشود در حسابهای بانکی غیر قابل برداشت در بانکهای دولتی تحت شرایط خاص خود واریز و برداشت خواهد شد و تبصره ذیل ماده 7 آییننامه نحوه مصرف هدایای نقدی که برای مصارف خاص به وزارتخانه ها، موسسات دولتی و شرکتهای دولتی اهدا میشود" مصوب 22؍10؍1381 هیات محترم وزیران نیز اشعار می دارد:" هدایا و کمکهای مردمی اهدایی در مورد دانشگاهها و موسسات آموزش عالی و پژوهشی که تابع مصوبه تشکیل هیات های امنای دانشگاهها و موسسات آموزش عالی و پژوهشی -مصوب 1367 و1368 شورای عالی انقلاب فرهنگی میباشند، در چارچوب ماده (5) قانون نحوه انجام امور مالی و معاملاتی دانشگاهها وموسسات آموزش عالی و تحقیقاتی -مصوب 1369 انجام خواهد شد." بر این اساس وجوه دریافتی به حساب های قانونی و مجاز از سوی وزارت امور اقتصادی و دارایی؍خزانه داری کل کشور واریز شده و کلیه رویدادهای مالی مترتب بر آن پس از طی مراحل انجام خرج موضوع مواد 52 و 53 قانون محاسبات عمومی و ماده 44 آییننامه مالی و معاملاتی دانشگاه ها و دانشکده های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی محقق میشود.
- براساس بند الف ماده49 قانون برنامه چهارم توسعه و بند ب ماده (20) قانون برنامه پنجم توسعه و در حال حاضر ماده (1) قانون احکام دائمی برنامه های توسعه اقدامات فقط در چهارچوب مصوبات و آییننامه های مالی، معاملاتی، اداری،
استخدامی و تشکیلات مصوب هیات امنا که حسب مورد به تایید وزیر مربوطه یا... میرسد عمل میشود. و وفق بند (ط) ماده 7 و بند (ح) ماده مذکور آییننامه از وظایف هیات امناء کوشش برای جلب کمکهای بخش خصوصی و عوائد محلی اعم از نقدی، تجهیزاتی، ساختمانی با رعایت ضوابط مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی است.
- و در ماده 27 آییننامه مذکور که اشعار می دارد. نحوه مصرف هدایا، وقف و کمک های مردمی با درنظر گرفتن نیات اهدا کننده به مصرف میرسد و دارایی های اهدایی بر اساس ارزش جاری، شناسایی و در حساب های موسسه ثبت میشود. در مواردی که کمک به صورت نقدی باشد و نیت اهدا کننده مشخص نباشد وجوه فوق به حساب کمک های مردمی واریز و طبق تشخیص رییس موسسه به مصرف میرسد."
بنابراین در حال حاضر و با توجه به ضوابط و مقررات پیش گفت دانشگاه و دانشکده های علوم پزشکی و موسسات تابعه این وزارتخانه در خصوص هدایا و کمکهای مردمی وفق ماده 27 آییننامه مالی و معاملاتی مصوب هیاتهای امناء مربوطه عمل مینماید. بر این اساس و با عنایت به مراتب فوق الذکر صدور رای به رد شکایت مشارالیه مورد تقاضا است.
پرونده شماره ه- ع / 0003988 مبنی بر درخواست ابطال آییننامه نحوه هزینه کردن هدایا و کمکهای مردمی مصوب 12؍10؍1379 وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، در جلسه مورخ 20؍06؍1401 هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی مورد رسیدگی قرار گرفت و اکثریت اعضاء به شرح ذیل مبادرت به صدور رای نمودند:
رای هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
نظر به اینکه براساس «مقررات مربوط به نحوه و استفاده از کمکهای مردمی در زمینه توسعه و گسترش دانشگاهها و موسسات آموزش عالی و تحقیقاتی کشور» مصوب جلسات 78، 80 و 81 مورخ 03؍03؍1367، 17؍03؍1367 و 24؍03؍1367 شورای مشترک کمیسیونهای 1 و 2 شورای عالی انقلاب فرهنگی و ماده (5) قانون نحوه انجام امور مالی و معاملاتی دانشگاهها و موسسات آموزش عالی و تحقیقاتی مصوب 18؍10؍1369، ضوابط مربوط به چگونگی جذب و استفاده از کمکهای مردمی پیشبینی و تعیین شده است و مقرره مورد اعتراض نیز در جهت تنظیم و تنسیق امور و در چارچوب موازین قانونی بالادستی و در راستای اجرایی نمودن ضوابط مندرج در آن با رعایت مقررات قانونی حاکم بر زمان تصویب میباشد لهذا در حدود اختیار مقام صادرکننده آن بوده و مغایرتی با قوانین و مقررات مذکور نداشته و قابل ابطال نمیباشد. این رای به استناد بند «ب» ماده (84) قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ظرف مهلت بیست روز از تاریخ صدور از جانب رئیس محترم دیوان عدالت اداری یا 10 نفر از قضات محترم دیوان عدالت اداری قابل اعتراض است.
محمد کریمی
رئیس هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
دیوان عدالت اداری