شماره دادنامه: 140431390002113833
تاریخ دادنامه: 1404/08/20
شماره پرونده: 0300628
مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری
شاکی: آقای محمدجواد مقدم
طرف شکایت: دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی البرز
موضوع شکایت و خواسته: ابطال نامه شماره /30/754د/1403 مورخ 1403/02/03 مدیر منابع انسانی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی البرز
گردش کار: شاکی به موجب دادخواستی ابطال نامه شماره /30/754د/1403 مورخ 1403/02/03 مدیر منابع انسانی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی البرز را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که:
" با عنایت به نامه شماره 1403/02/230/754 [/30/754د/1403] مورخ 1403/12/30 [1403/02/03] در خصوص اجباری بودن اضافه کاری برای کارکنان و انجام اضافه کاری به عنوان تکلیف کارکنان با اختیار و موافقت صرفاً کارفرما که به تبصره یک ماده 87 آیین‌نامه اداری و استخدامی اعضای غیر هیات علمی از مصوبات سال 1391 هیات امناء استشهاد نموده است و آیین‌نامه مذکور ناقض ماده 59 قانون کار مبنی بر الزام توافق طرفین می‌باشد و همچنین به استناد دادنامه شماره 140231390001789334 مورخ 1402/07/15 شعبه 24 دیوان عدالت اداری و دادنامه صادره از شعبه 23 تجدید نظر دیوان عدالت اداری در تاریخ 1400/04/12 اضافه کاری براساس قوانین پیشگفت و در راستای قانون بهره وری حداکثر 80 ساعت و با توافق طرفین می‌باشد. لذا نامه مذکور ناقض قوانین بوده و مطابق اصل حاکمیت قانون، تمام امور مربوطه به حکمرانی از جمله اداره امور عمومی با محوریت حاکمیت قانون صورت پذیرد و بر این اساس قوه مجریه مکلّف است کلّیه صلاحیت های خود را از جمله برخورد با صادر کننده آن اقدام فرماید و مقرّرات گذاری و تصویب آیین‌نامه را در چهارچوب قوانین انجام دهد. لذا در صورت صلاحدید نسبت به ابطال آیین‌نامه مورد شکایت اقدام گردد."
متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است:
" نامه شماره /30/754 د/1403 مورخ 1403/02/03
جناب آقای دکتر علی جمال محمدی
سرپرست محترم اداره بازرسی، ارزیابی عملکرد و پاسخگویی به شکایات دانشگاه
با سلام و احترام
با عنایت به شکایات واصله در خصوص اضافه کاری کلّیه کارمندان اعم از مشمولین/ غیر مشمولین قانون ارتقاء بهره وری کارکنان بالینی نظام سلامت، بدین وسیله موارد ذیل جهت استحضار و دستور مقتضی به حضور اعلام می‌گردد:
1- براساس بند (الف) ماده 49 برنامه چهارم توسعه سال 1384 و بند (ب) ماده 20 قانون برنامه پنجم توسعه سال 1390 همچنین ماده یک احکام دایمی توسعه کشور سال 1395 که صراحتاً مقرّر داشته امور مالی، اداری، استخدامی و تشکیلاتی دانشگاه های تابعه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و وزارت علوم، تحقیقات و فناوری صرفاً بر مبنای آیین‌نامه ها و مصوبات هیات امنا اداره شده و از شمول مقرّرات عام اداری، مالی و استخدامی خارج هستند.
2- به استناد تبصره 1 ماده 87 آیین‌نامه اداری و استخدامی اعضای غیرهیات علمی مصوبات هیات امنا در سال 1391، تمام کارمندان موسسه موظّفند در ساعات تعیین شده به انجام وظایف مربوط بپردازند و در صورتی که در مواقع ضروری خارج از وقت اداری مقرّر و یا در ایّام تعطیل به خدمات آنان نیاز باشد، براساس اعلام نیاز موسسه، مکلّف به انجام وظایف محوله در محل کار یا خارج از محل کار حسب مورد در قبال دریافت اضافه کاری یا حق الزحمه برابر مقرّرات خواهد بود.
3- به استناد ماده 5 آیین‌نامه اجرایی قانون ارتقاء بهره وری کارکنان نظام سلامت، مشمولین این ماده اجازه کار بیش از دوازده ساعت متوالی را نداشته و می‌توانند در صورت نیاز، ماهانه حداکثر (80) ساعت براساس دستورالعمل ماده (2) این آیین‌نامه با توافق کارفرما اضافه کاری انجام دهند، با اعمال ضریب 1/5 هیچ یک از کارکنان مُجاز به صرف زمان جهت خوابیدن در طی شیفت های شب و ایّام تعطیل نمی‌باشند.
مع الوصف با عنایت به این که آیین‌نامه اداری و استخدامی اعضای غیرهیات علمی دانشگاه در سال 1391 بعد از آیین‌نامه اجرایی قانون ارتقاء بهره وری سال 1388 در هیات امناء مصوّب گردیده و همچنین انجام اضافه کاری در قوانین موصوف به عنوان تکلیف کارکنان و اختیار و موافقت کارفرما در بکارگیری ایشان در نظر گرفته شده است، بنابراین ملاک عمل این دانشگاه، تبصره یک ماده 87 آیین‌نامه اداری و استخدامی اعضای غیر هیات علمی بوده و به استناد ماده مذکور کلّیه کارمندان اعم از مشمولین/ غیر مشمولین قانون ارتقاء بهره وری کارکنان بالینی نظام سلامت، مکلّف به انجام اضافه کاری با توجه به نیاز موسسه می‌باشند.- معاونت توسعه مدیریت و منابع دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی، درمانی البرز- مدیر منابع انسانی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی، درمانی البرز"
در پاسخ به شکایت مذکور، رییس امور حقوقی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی البرز به موجب لایحه شماره 10/1097 /ص/1403 مورخ 1403/05/16 توضیح داده است که:
" 1- بر اساس بند (الف) ماده 49 برنامه چهارم توسعه سال 1384 و بند (ب) ماده 20 قانون برنامه پنجم توسعه سال 1390 و همچنین ماده 1 احکام دایمی توسعه کشور سال 1395 که صراحتاً مقرّر داشته، امور مالی، اداری، استخدامی و تشکیلات دانشگاه های تابعه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و وزارت علوم، تحقیقات و فناوری صرفاً بر مبنای آیین‌نامه های و مصوبات هیات امنا اداره می‌شود و از شمول مقرّرات عام اداری، مالی و استخدامی خارج می‌باشد.
2- تعیین اضافه کار و توزیع نیرو براساس دستورالعمل وزارت متبوع و به تناسب نیاز مرکز صورت می پذیرد و طبق تبصره 1 ماده 87 آیین‌نامه اداری استخدامی کارکنان غیر هیات علمی اشعار می‌دارد تمامی کارمندان موسسه موظّفند در ساعات تعیین شده به انجام وظایف مربوطه بپردازند و در صورتی که در مواقع ضروری خارج از وقت اداری مقرّر و یا ایّام تعطیل به خدمات آنان نیاز باشد، براساس اعلام نیاز موسسه مکلّف به انجام وظایف محوله در محل کار و یا خارج از محل کار حسب مورد در قبال دریافت اضافه کاری یا حق الزحمه برابر مقرّرات مربوطه خواهد بود و براساس ماده 5 آیین‌نامه اجرایی قانون ارتقاء بهره وری کارکنان بالینی نظام سلامت مشمولین این ماده اجازه کار بیش از 12 ساعت متوالی را نداشته و می‌توانند در صورت نیاز ماهانه 80 ساعت با توافق کارفرما با اعمال ضریب 1/5 درصد اضافه کاری انجام دهند.
مع الوصف با عنایت به این که آیین‌نامه اداری استخدامی اعضای غیر هیات علمی در سال 1391 بعد از آیین‌نامه اجرای قانون ارتقاء بهره وری سال 1388 در هیات امنا مصوّب گردیده و همچنین اضافه کاری در قوانین موصوف به عنوان تکلیف کارکنان و اختیار و موافقت کارفرما در بکارگیری کارمند در نظر گرفته شده است، به نظر می‌رسد قانون جدید، قانون سابق را تخصیص می دهد. بنابراین مشمولین قانون مذکور حداکثر 80 ساعت با توافق کارفرما می‌توانند اضافه کار انجام دهند و در صورت درخواست کارمند جهت انجام اضافه کاری موسسه تکلیفی به پذیرش آن ندارد. ولی برعکس در صورت در خواست و اعلام نیاز موسسه کارمند مکلّف به انجام اضافه کاری حداکثر تا 80 ساعت در ماه می‌باشند. با توجه به موارد معنونه فوق از آن مقام عالی صدور رای بایسته مورد استدعاست."
هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1404/08/20 با حضور رییس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است.
رای هیات عمومی
اولاً هرچند آیین‌نامه اداری استخدامی اعضای غیر هیات علمی دانشگاه های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی موخر بر قانون ارتقای بهره‌وری کارکنان بالینی نظام سلامت به تصویب رسیده، لیکن احکام آیین‌نامه مذکور نمی‌تواند ناقض قوانین خاص حاکم از جمله قانون یادشده باشد که برای گروه هایی از کارکنان تسهیلاتی را پیش‌بینی نموده است.
ثانیاً محدودیت اضافه کار پیش‌بینی شده در قانون ارتقای بهره‌وری کارکنان بالینی نظام سلامت برای حفظ نیروی انسانی است و مجوزی برای الزام افراد به انجام اضافه کار به صورت دایمی توسط دستگاه نیست و چنین الزامی به معنای افزایش ساعات کار است. با عنایت به مراتب فوق، نامه شماره /30/754د/1403 مورخ 1403/02/03 مدیریت منابع انسانی دانشگاه علوم پزشکی البرز که متضمّن اجباری کردن انجام اضافه کار است، خلاف قانون و خارج از حدود اختیار بوده و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوّب سال 1392 ابطال می‌شود. این رای براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوّب 1402/02/10) در رسیدگی و تصمیم گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است. /
احمدرضا عابدی
رییس هیات عمومی دیوان عدالت اداری