تشخیص سبب دعوای طلاق از ناحیه زوجه

تاریخ دادنامه قطعی: 1395/02/27
شماره دادنامه قطعی: ---

پیام: در دعوی طلاق از ناحیه زوجه، با توجه به تفاوت آثار هرکدام از دو سبب "عسر و حرج زوجه" و "تخلف از شرط ضمن عقد نکاح"، حکم دادگاه باید مبتنی بر همان سبب و جهتی صادر شود که در دادخواست ذکر شده است.

شماره پرونده: --- شماره دادنامه: --- شعبه: شعبه بیست و یکم دیوان عالی کشور تاریخ: 1394/10/30 - 09 : 44 قاضی: بهروز طالب جان نثار حسینی قاضی: فرشاد رحیمی قاضی: حسین یاوری

خلاصه جریان پرونده

فرجام خوانده بدوا با وکالت آقای ک. ت. وکیل پایه یکم دادگستری با اختیار اعتراض به رای‌، تجدید نظر ‌، اعاده دادرسی و فرجام خواهی در تاریخ 1394/01/18 دادخواستی به طرفیت فرجام خواه به خواسته رسیدگی و سپس صدور حکم بر طلاق بنابر تقاضای زوجه تقدیم دادگستری شهرستان کوهدشت نموده و در شرح دادخواست توضیح داده موکله وفق سند نکاحیه پیوست همسر شرعی و قانونی خوانده می‌باشد، خوانده بدون اطلاع موکله اقدام به اختیار همسر دوم نموده به لحاظ سوء رفتار خوانده، موکله مدت زیادی است که در منزل پدر خویش بسر می برد و در شرایط عسر و حرج بسر می برد ادامه زندگی مشترک میسور نبوده باتقدیم دادخواست و ضمائم آن مستندا به ماده 1133 قانون مدنی صدور گواهی عدم امکان سازش جهت اجرای صیغه طلاق را استدعا می‌نماید و دلایل و منضمات دادخواست را کپی مصدق عقدنامه و وکالتنامه ذکر و تصویر مصدق سند ازدواج شماره 7016 دفتر رسمی ثبت ازدواج شماره یک کوهدشت حوزه ثبت لرستان را که تاریخ وقوع عقد را پانزدهم شهریور یکهزار و سیصد و هشتاد و چهار بین خانم س. ش.پ. فرزند الف. و فریده متولد 1365/05/07 با مذهب شیعه و آقای ج. آزاد بخت فرزند ش. و وجیه متولد پانزدهم خرداد یکهزارو سیصد و شصت و چهار، مذهب شیعه با توصیف نوع عقد به دایم با مصداق تعداد پانصد قطعه سکه (طلای) تمام بهار آزادی با طرح قدیم که در ذمه زوج قرار گرفته عند المطالبه در حق زوجه بپردازد و متضمن بندهای الف و ب و شروط دوازده گانه ضمن عقد با درج امضاهای زوجین و ولی زوجه و شهود بوده و دادنامه شماره --- - 1393/05/21 شعبه --- دادگاه جزایی کوهدشت که به موجب آن خوانده به اتهام ایراد ضرب و جرح عمدی به همسرش خواهان به صورت غیابی به پرداخت دیه بابت کبودی در حال التیام بازوی دست چپ و بازوی دست راست و خلف کتف راست و لاله گوش چپ و خلف زانوی پای راست محکوم شده و دادنامه شماره --- - 93/10/14 شعبه پنجم شواری حل اختلاف کوهدشت که مشعر بر محکومیت خوانده به پرداخت 24/000/000 ریال بابت نفقه معوقه ایام زوجیت و خسارات دادرسی به خواهان و وکالتنامه شماره 063514 به پیوست دادخواست نموده و جهت رسیدگی به شعبه اول دادگاه عمومی حقوقی کوهدشت ارجاع گردید که به تعیین وقت رسیدگی و دعوت طرفین اقدام شده و اخطاریه خوانده در تاریخ 1394/01/23 طبق ماده 69 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی به نحو قانونی ابلاغ می‌گردد. دادگاه با اجلاس در وقت مقرر 1394/02/28 اخبار به عدم حضور طرفین و عدم وصول لایحه از طرفین داده در حالی که وکیل خواهان لایحه ای برای وقت مذکور تقدیم وبه شماره 265 ثبت و ضمیمه (برگه 24 ) شده و مکتوب نموده خوانده بدون علم و اطلاع همسر خود اقدام به اختیار نمودن همسر دوم کرده و با تکرار مندرجات دادخواست، خواسته را تکرار می‌نماید. دادگاه در تعقیب جلسه در همان تاریخ مقرر در فرم تایپی با شرح به اینکه پند و اندرز و نصایح و تلاش دادگاه جهت سازش زوجین و انصراف آنان از طلاق بی نتیجه مانده و طرفین توافق و تراضی و پافشاری برای جدایی داشته (در صورتی که خوانده حضور نیافته و لایحه نفرستاده و این فرم مخصوص طلاق توافقی بوده) در اجرای مواد 27 و 28 قانون حمایت خانواده مصوب اسفند ماه 1391 قرار ارجاع امر به داوری صادر و مقرر داشته دفتر با تعیین وقت احتیاطی طرفین ظرف مدت یک هفته ازتاریخ ابلاغ یک نفر از اقارب خود را که مسلمان و آشنای به مسایل شرعی، خانوادگی، اجتماعی و حداقل دارای سی سال تمام باشد به عنوان داور منتخب خود به دادگاه معرفی و حاضر نمایند و اقدام به صدور اخطاریه و ابلاغ آن به وکیل خواهان، آقای الف. شاطری فرزند شاطرعلی با قبولی داور از سوی زوجه به دادگاه معرفی می‌شود (برگه 29 ). اخطاریه زوج در تاریخ 1394/03/11 بر طبق ماه 69 قانون آیین دادرسی یاد شده ابلاغ و با وجود سپری شدن مهلت، داوری را معرفی نمی کند. دادگاه با اجلاس در وقت نظارت 1394/04/08 و اخبار به عدم تعرفه داور از ناحیه خوانده راسا آقای زکی پور را به عنوان داور زوج انتخاب و منصوب کرده و با دستور تجدید وقت احتیاطی داوران را جهت تشکیل جلسه توجیهی دعوت کرده وبا اجلاس در وقت 94/4/9 (اشاره ای به نوع وقت که نظارت و یا فوق العاده بوده نگردیده) با حضور داوران و توجیه آنان که با رعایت ماده 5 آیین‌نامه اجرایی تبصره یک ماده واحده قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاق و شرایط ظاهری داوران را با ماده 4 آیین‌نامه قابل تطبیق دانسته و تفهیم کرده ظرف هفت روز ار تاریخ جلسه 94/4/9 نسبت به ایجاد صلح و سازش مابین زوجین اقدام و در صورت عدم حصول موفقیت در سازش، در زمینه مهریه و جهیزیه و نفقه ایام گذشته و نفقه ایام عده و نحوه نگهداری فرزندان و کیفیت ملاقات با فرزندان (در صورتی که طرفین دارای یک فرزند می‌باشند) اظهارنظر نموده و نظریه خود را به دادگاه تقدیم نمایند. در اثناء آن خانم ل. س.پ. با تقدیم مرقومه وارده به شماره 514 در تاریخ 94/4/9 و ارایه وکالتنامه شماره 677825 به وکالت از خواهان با اختیار تجدیدنظر و فرجام خواهی در پرونده مداخله و قرارداد وکالتنامه را بدون تاریخ انعقاد آن ضمیمه درخواست کرده و مدارکی که مشتمل بر نمایندگی ورود به مخفی گاه خوانده جهت جلب وی و نظریه کارشناسی در مورد تعیین میزان نفقه و جلب سیار در مورد محکوم به مهریه 500 قطعه سکه و گواهی مدیر زندان بر غیبت زندانی آقای ج. آزاد بخت و حکم کیفری سابق الذکر و تصویر لایحه ای منتسب به خوانده به دادگاه تجدیدنظر که دچار بیماری هپاتیت بوده قادر به نگهداری خود نمی‌باشد تا چه رسد قادر به پرداخت مهریه باشد ضمیمه پرونده گردیده که از ارایه دهنده این مدارک در پرونده انعکاسی ندارد، اما بر حسب ظاهر به نظر می‌رسد توسط خواهان یا وکیل اخیر وی ارایه گردیده است (برگه های 33 تا 38 پرونده). نظریه داوران که بدون تاریخ بوده و بدون ثبت ضمیمه پرونده شده (برگه 43 ) حکایت از عدم سازش به دلیل اختلافات شدید داشته و صلاح را در جدایی و طلاق اعلام نموده‌اند و در خصوص امور مالی و حقوق زوجه نیز چنین اظهار نظر نموده‌اند در مورد نفقه معوقه زوجه به شرح پرونده کلاسه --- شعبه --- شورای حل اختلاف حکم صادر شده و جهیزیه و اجرت المثل را زوجه بخشیده و در مورد مهریه به شرح پرونده کلاسه --- شعبه اول حکم قطعی صادر و در حال اجرا می‌باشد وحضانت فرزند مشترک به نام ابوالفضل آزاد بخت 8 ساله که در نزد زوج می‌باشد. برای زوجه ماهانه یک بار ملاقات در مکان دادگستری در نظر گرفته شده و در ذیل آن اشعار داده است زوج حاضر به طلاق همسرش نمی‌باشد. دادگاه با اجلاس در وقت فوق العاده 94/4/14 دستور معرفی زوجه به پزشکی قانونی جهت انجام تست حاملگی صادر و اقدام و با وصول پاسخ از پزشکی قانونی کوهدشت که نتیجه معاینه و تست به عمل آمده را اعلام کرده تا تاریخ 94/4/20 خواهان باردار نمی‌باشد (برگه 48 ) و با اجلاس در وقت فوق العاده 1394/04/22 ختم رسیدگی را اعلام و مبادرت به انشاء رای می‌نماید و در رای صادره با توصیف مشخصات طرفین دعوی و اخبار به عدم تاثیر مساعی نصایح محکمه و تلاش داوران در اصلاح ذات البین و سازش با استناد به دادنامه صادره در مورد پرداخت نفقه که منجر به محکومیت زوج شده و دادنامه شعبه --- دادگاه جزایی کوهدشت و محکومیت خوانده به اتهام ضرب و جرح عمدی به زوجه با استناد به مواد 26 و 29 و 34 قانون حمایت از خانواده مصوب اسفند 1391 و مواد 1145 و 1134 و 1133 و 1147 قانون مدنی حکم به الزام خوانده به طلاق زوجه را صادر و در صورت امتناع در اجرای ماده 33 قانون حمایت خانواده سر دفتر طلاق به نمایندگی از دادگاه به اجرای صیغه طلاق اقدام نماید و مدت اعتبار حکم را شش ماه پس از ابلاغ رای فرجامی یا انقضاء مهلت فرجامی و نوع طلاق را خلع و باین اعلام کرده و در ذیل رای اضافه نموده خواهان جهیزیه و ا جرت المثل را بذل و نفقه و مهریه را جداگانه مطالبه کرده و حضانت فرزند مشترک به نام ابوالفضل را با زوج، با تعیین حق ملاقات فرزند برای زوجه به کیفیت مذکور در آن مقرر داشته و رای صادره را غیابی اعلام می‌نماید. این رای ذیل شماره 9409976636100482 - 1394/04/22 ثبت و در تاریخ 94/5/4 به زوج ابلاغ و آقای علی س. با تقدیم وکالتنامه شماره 069142 با اختیار تجدیدنظر و فرجام خواهی به وکالت از زوج در پرونده مداخله و با تقدیم دادخواست تجدیدنظر در تاریخ 94/5/25 نسبت به رای صادره اعتراض به عمل آورده و در دادخواست توضیح داده، طلاق زوجه منوط به احراز شرایطی از جمله عسر و حرج بوده و موکل حکم تمکین زوجه را به صورت قطعی تحصیل کرده و نقض رای واخواسته را تقاضا می کند. دادگاه مرجوع الیه با دستور تعیین وقت برای رسیدگی به واخواهی و دعوت طرفین و اجلاس در وقت مقرر 1394/06/24 و اخبار به حضور فقط خانم ل. س.پ. وکیل زوجه و عدم حضور سایرین با وجود ابلاغ اوراق و استماع اظهارات وکیل حاضر در جلسه و انعکاس آن و اعلام ختم رسیدگی طی رای 9409976636100730 - 1394/06/24 ضمن رد واخواهی دادنامه واخواسته را تایید و آن را ظرف بیست روز قابل اعتراض در دادگاه تجدیدنظر اعلام می کند. بعد از ابلاغ رای به وکیل زوج، مورد تجدیدنظر خواهی وی قرار می‌گیرد که پس از انجام مبادله لوایح و طرح پرونده در شعبه پنجم دادگاه تجدیدنظر استان لرستان به موجب دادنامه شماره --- مورخ 1394/08/14 دادنامه تجدیدنظر خواسته را با این استدلال که زوجه در دادخواست خود علت صدور حکم طلاق را ازدواج مجدد زوج قید کرده و طبق اظهارات وکیل زوج در لایحه تجدیدنظر خواه و عقد نامه موقت زوجه دوم ازدواج مجدد نامبرده بدون اجازه زوجه اول ثابت است و در نهایت وکیل مشارالیه اعلام کرده عقد دوم موقت بوده و عقد موقت موجب طلاق نیست در صورتی که در بند 12 شروط مندرج در عقدنامه که مورد تایید زوج بوده و به امضای وی رسیده بیان شده اگر زوج همسر دیگری بدون رضایت زوجه اول اختیار کند زوجه می‌تواند با اجازه دادگاه خودش را مطلقه نماید و در این بند امتیاز همسر به صورت مطلق است شامل عقد موقت نیز می‌شود اعتراض تجدیدنظرخواه را وارد ندانسته جمله الزام زوج به مطلقه نمودن زوجه را با این شرح اصلاح می کند: دادگاه به زوجه اجازه می دهد در یکی از دفاتر رسمی طلاق خودش را به صورت یک طرفه با شرایط مندرج در دادنامه مطلقه نماید و رای صادره را با اصلاح آن تایید و رای را قابل فرجام خواهی اعلام می‌نماید. این رای در تاریخ 1394/08/20 به وکیل زوج ابلاغ و با تقدیم دادخواست فرجامی در مهلت قانونی به انضمام دو برگ لایحه فرجامی با این توضیح که عقد موقت با توجه به فلسفه و آثار آن که صرفا به قصد تلذذ بوده تحصیل رضایت زوجه اول در آن برخلاف عقد دایم شرط نبوده نقض دادنامه فرجام خواسته را مستدعی می‌گردد. با ابلاغ نسخه ثانی دادخواست فرجامی و ضمایم آن به وکیل زوجه و عدم وصول پاسخ فرجامی پرونده به دبیرخانه دیوان عالی کشور ارسال که پس از وصول و ثبت آن به شماره 940069/21 جهت رسیدگی فرجامی به این شعبه محول شده است. در موقع شور مفاد لایحه فرجامی و مدارک و اوراقی که لازم دانسته شده قرائت خواهد شد. هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید پس از قرائت گزارش آقای بهروز طالب جان نثار حسینی عضو ممیز و اوراق پرونده و نظریه کتبی آقای فرشاد رحیمی دادیار دیوان عالی کشور اجمالا مبنی بر نقض حکم صادره از ناحیه دادگاه تجدیدنظر وارجاع به شعبه هم عرض (زیرا موضوع خواسته الزام زوج به طلاق بوده است) مشاوره نموده چنین رای میدهد:

رای شعبه

دادنامه فرجام خواسته اجمالا به جهت نقص رسیدگی و تحقیقات مخدوش و مالا درخور ابرام نمی‌باشد زیرا با عنایت به عنوان خواسته مذکور در دادخواست نخستین و توضیحات وکیل خواهان بدوی در شرح دادخواست نخستین و لایحه تقدیمی برای اولین جلسه دادرسی در مورد اسباب موضوعی عسر و حرج براساس ماده 1130 قانون مدنی که به اشتباه در متن دادخواست و لایحه به ماده 1133 همین قانون استناد نموده و مصادیق آن را اختیار همسر دوم و اینکه بدون دادن مخارج و مایحتاج زندگی در منزل پدر خویش بسربرده و به تصریح به تخلف از شرط ضمن عقد نکاح موضوع بند 12 سند رسمی ازدواج اشاره نکرده و دادگاه بدوی با توجه به خواسته و احراز عسر و حرج به سبب های مذکور در رای حکم به الزام فرجام خواه به طلاق فرجام خوانده به نحو غیابی داده و با رد واخواهی زوج همان رای را تایید کرده اما در دادگاه تجدیدنظر بر حسب دادنامه فرجام خواسته رای صادره را از الزام زوج به مطلقه نمودن زوجه به این شرح اصلاح نموده که به زوجه اجازه می دهد در یکی از دفاتر رسمی طلاق خودش را به صورت یک طرفه با شرایط مندرج در دادنامه مطلقه نماید. با توجه به تفاوت آثار رسیدگی مبتنی بر هر کدام از عناوین عسر و حرج و یا تخلف از شرط ضمن عقد نکاح که در فرض ثبوت دعوا بر حسب مستنبط از ماده 26 قانون حمایت خانواده مصوب 1391/12/01 منتهی به الزام و اجبار زوج به طلاق زوجه با رعایت جهات شرعی یا احراز شرایط اعمال وکالت درطلاق و اجازه استفاده از آن بر طبق شرط مندرجه در بند ب مذکور در عقدنامه به زوجه خواهد شد. چون رسیدگی محکمه و صدور رای تابع خواسته است، اقتضاء مورد استیضاح از وکیل زوجه در خصوص سبب و جهت دعوا مبنی بر عسر و حرج یا تخلف از شرط یا شروط معهوده و مندرجه در سند ازدواج از حیث نقض شرط یا شروط و بررسی دلایل و مدارک مورد استناد و ارزیابی آن و سپس در صورت وارد دانستن ادله، صدور حکم بر طبق ماده 26 قانون اخیر الذکر است ترک اقدامات مذکور نقص رسیدگی و تحقیقات در پرونده بوده، بنابراین به استناد بند 5 ماده 371 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی با نقض دادنامه فرجام خواسته پرونده رابه دادگاه صادر کننده رای منقوض توجها به بند الف ماده 405 قانون یاد شده اقدام به صدور رای نماید.

حسین یاوری بهروز طالب جان نثار حسینی رئیس شعبه --- دیوان عالی کشور عضو معاون شعبه --- دیوان عالی کشور