هیات تخصصی کار، بیمه و تامین اجتماعی
شماره پرونده: ه- ع/97/928 شماره دادنامه: 9809970906010191 تاریخ: 8/5/98
شاکی: آقای محسن محمد حسن
طرف شکایت: سازمان تامین اجتماعی
موضوع شکایت و خواسته: درخواست ابطال بخشنامه 12483/96/2020 مورخ 17/12/1396
شاکی دادخواستی به طرفیت سازمان تامین اجتماعی به خواسته ابطال بخشنامه 12483/96/2020 مورخ 17/12/1396 به دیوان عدالت اداری تقدیم کرده که به هیات عمومی ارجاع شده است متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر میباشد:
بخشنامه 12483/96/2020 مورخ 17/12/1396:
در خصوص احتساب مزایای انگیزشی به عنوان مزایای مستمر در محاسبه و پرداخت سنوات کارکنان مستعفی به آگاهی می رساند بر اساس مفاد ماده 52 آییننامه استخدامی سازمان به کارکنان مستعفی به ازای هر یک سال خدمت قابل قبول معادل یک ماه آخرین حقوق و فوق العاده های مستمر و همچنین حقوق و فوق العاده های ایام مرخصی های استحقاقی استفاده نشده پرداخت خواهد گردید. لذا از آنجایی که طبق تبصره 4 ماده 33 آییننامه استخدامی مزایای انگیزشی به عنوان مزایای فوق العاده مستمر نبوده و صرفاً به عنوان مزایا پرداخت میشود لذا احتساب مزایای انگیزشی در محاسبه و پرداخت پاداش سنوات کارکنان مستعفی امکان پذیر نمیباشد.
دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت: 1- تقدم آییننامه اصلاحی استخدامی مصوب 1385 بر برقراری مزایای انگیزشی در سال 94 و مشخص شدن این امر که مزایایی که اساساً وجود نداشته است در آییننامه ملحوظ نشده است.
2- مزایای انگیزشی از تاریخ فوق جایگزین پرکیس کارکنان گردیده است و طبق استعلام مشابه صورت گرفته در سال 91، بخشنامه شماره 3607/91/2020 مورخ 1/5/1397 پرکیس را به عنوان مزایای مستمر در نظر گرفته است که قابل تعمیم به مزایای انگیزشی است.
3- بر اساس بخشنامه مورد نظر، مزایایی که مشمول کسر حق بیمه میشوند به عنوان مزایای مستمر تلقی می گردند و با عنایت به این که مزایای انگیزشی نیز مشمول کسر حق بیمه هستند، پس انگیزشی محسوب میشوند.
4- این استدلال که مزایای دریافتی خارج از حکم کارگزینی، مستمر تلقی نمی شود، صحیح نیست. چرا که به موجب تبصره 4 ماده 33 آییننامه استخدامی سازمان تامین اجتماعی، اضافه کاری به عنوان مزیتی مستمر تلقی گردیده است و در خارج از حکم قانون نیز میتواند قرار گیرد.
5- وفق تبصره 5 ماده 2 قانون تامین اجتماعی، « مزد یا حقوق کارگر یا کارمزد در این قانون شامل هرگونه وجوه و مزایای نقدی یا غیر نقدی مستمر است که در مقابل کار به بیمه شده داده میشود. » قانون مزایا را به عنوان مستمر در نظر گرفته است و مزایای انگیزشی از این قاعده مستثنی نیست.
در پاسخ به شکایت مذکور، مدیر کل دفتر امور حقوقی و دعاوی سازمان تامین اجتماعی به موجب لایحه شماره 3270/97/7100 مورخ 30/5/1397 به طور خلاصه توضیح داده است که: 1- بند یک ماده 12 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری حدود صلاحیت هیات عمومی دیوان را در رسیدگی به اعتراضات اشخاص حقیقی یا حقوقی از آییننامه ها و سایر تظلمات و مقررات دولتی و شهرداری ها به جهت مخالفت مدلول آنها با شرع و قانون تعیین نموده است. در حالی که شاکی تقاضای ابطال یک نامه به شماره 12483/96/2020 مورخ 17/12/1396 را دارد. بنابراین نامه معترض عنه یک نامه اداری بوده و از مصادیق احصا شده در بند 12 قانون دیوان نمیباشد.
2- طبق ماده 52 آییننامه استخدامی سازمان تامین اجتماعی، کارکنان مستعفی به ازای هر سال خدمت قابل قبول معادل یک ماه آخرین حقوق و فوق العاده های مستمر (حقوق ثابت) و همچنین فوق العاده های ایام مرخصی های استحقاقی استفاده نشده و با رعایت سقف کسر حق بیمه سال مورد نظر پرداخت میشود.
3- استناد شاکی به بند 5 ماده 2 قانون تامین اجتماعی و نیز مواد 28 و 30 قانون تامین اجتماعی و ماده 148 قانون کار صحیح نیست.
در بند 5 ماده 2 قانون تامین اجتماعی مزد شامل هرگونه وجوه و مزایای نقد و غیر نقدی مستمری است که در مقابل کار به بیمه شده داده میشود. با توجه به این که کارکنان سازمان تامین اجتماعی تابع آییننامه استخدامی خاص خود هستند و مطابق تبصره 4 ماده 33 آییننامه استخدامی سازمان، حقوق و مزایا احصا شده است و مزایای انگیزشی خارج از مزایای مزبور بوده است و غیر مستمر تلقی میگردد.
در ماده 148 قانون کار نیز در خصوص تکلیف کارفرمایان به تکلیف بیمه نمودن کارگران مشمول قانون تامین اجتماعی است و اساساً ربطی به خواسته شاکی ندارد.
4- با توجه به جایگزینی مزایای انگیزشی به جای بهره وری و پرکیس کارکنان و با توجه به اعلام تعارض و مطرح شدن موضوع در هیات عمومی، منجر به دادنامه شماره 245 مورخ 2/5/91 گردیده است که به موجب آن، سازمان تامین اجتماعی مجاز به پرداخت بهره وری بر اساس رضایت از عملکرد کارکنان پیش بینی شده است و این امر به معنای الزام سازمان به پرداخت نیست.
چنانچه ادعای مغایرت مقرره مورد اعتراض با موازین شرعی مطرح شده است نظریه شورای نگهبان نوشته شود:
در این خصوص ادعایی از ناحیه شاکی ابراز نگردیده است.
نظریه تهیه کننده گزارش: با توجه به وجود رای وحدت رویه هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شماره 245 مورخ 2/5/1391 در خصوص پرداخت بهره وری به کارکنان سازمان تامین اجتماعی و تصریح رای مورد نظر بر جواز پرداخت کارانه مورد نظر با توجه به رضایت از عملکرد کارکنان و در جهت نیل به اهداف سازمان و عدم تکلیف سازمان در این خصوص و در نهایت با عنایت به مزایای انگیزشی جایگزین بهره وری گردیده است و به لحاظ آثار حقوقی با بهره وری یکسان است در نتیجه، مزایای مزبور، مستمر نبوده است و مفاد نامه شماره 12483/96/2020 مورخ 17/12/96 وفق قانون میباشد. تهیه کننده گزارش: محمد حسنوند
رای هیات تخصصی
نظر به آنکه مزایای انگیزشی با هدف افزایش بهره وری کارگاه متناسب با عملکرد کارگر و بر اساس مولفه های متغیر پرداخت میشود واجد ماهیت غیر مستمر بوده و از همین رو کارفرما تکلیفی در کسر حق بیمه از مبلغ پرداخت شده به عنوان مزایای انگیزشی ندارد که این موضوع در آرای هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شماره 861 مورخ 13/12/87 و 234 مورخ 17/3/88 مورد تاکید قرار گرفته است. ضمن آنکه ماده 59 برنامه پنجم توسعه و آرای شماره 1392 الی 1402 هیات عمومی دیوان عدالت اداری کسر حق بیمه از اضافه کاری و احتساب آن در پاداش پایان خدمت را خلاف قانون دانسته لذا اعضای هیات تخصصی بیمه، کار و تامین اجتماعی به اتفاق آراء مصوبه مورد شکایت را خلاف قوانین و خارج از حدود صلاحیت سازمان تامین اجتماعی ندانسته فلذا به استناد بند (ب) ماده 84 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری رای به رد شکایت شاکی صادر و اعلام میگردد. این رای ظرف مدت بیست روز از سوی ریاست محترم دیوان عدالت اداری و یا ده نفر از قضات محترم دیوان قابل اعتراض میباشد.
نبی الله کرمی - رئیس هیات تخصصی کار، بیمه و تامین اجتماعی دیوان عدالت اداری