ماده 1 - برای رسیدگی به شکایاتی که مطابق قانون راجع بهدعاوی اشخاص نسبت به املاک واگذاری به هیات رسیدگی و تصفیه املاک مزبور ارجاع میگردد مقررات ذیل باید رعایت شود:
ماده 2 - در جاهائی که برگهای چاپی در دسترس اشخاص قرارداده شود شکایات در برگهای چاپی و اگر در دسترس نباشد در برگهای غیرچاپی نوشته میشود.
شکایت ممکن است به وسیله تلگراف هم بشود.
ماده 3 - شکایتنامه باید متضمن امور ذیل باشد:
1- نام و مشخصات و اقامتگاه شاکی.
2- تعیین ملک موضوع شکایت و قیمت تقریبی آن با مبلغ مورد مطالبه.
3- توضیح راجع به اینکه ملک به چه ترتیب و عنوانی از شاکی گرفته شده با ذکر دلائل از اسناد و تحقیقات و غیره.
4- امضای شاکی یا وکیل او و در صورت عجز از امضا مهر یا اثر انگشت باید گذارده شود.
ماده 4 - در صورتی که شاکی برای اثبات شکایت اسنادی داشته باشد باید اصل یا رونوشت مصدق آن را به شکایتنامه پیوست نماید و اگر شاکی به دفاتر یا اسناد موجوده در اداره املاک واگذاری یا دفاتر اسناد رسمی یا ادارات و بنگاههای دولتی و ملی استناد نماید هیات پس از تشخیص امکان تاثیر اسناد مورد تقاضا نسبت به شکایت شاکی رونوشت اسناد مزبور را میخواهد و ادارات و دفاتر رسمی و بنگاههای دولتی و ملی مکلفند رونوشت اسناد یا مستخرجه از دفاتر خواسته شده را در وقتی که هیات معین کرده است بفرستند و اگر به واسطه عذری نتوانند در وقت معین شده بفرستند باید معین کنند که در چه وقت خواهند فرستاد.
هیات رسیدگی میتواند دفاتر یا اسناد موجوده در اداره املاک واگذاری را ملاحظه نماید و شاکی باید موارد استناد خود را با مشخصات آن از قبیل تاریخ تصرف یا انتقال ملک و امثال آن به طور وضوح بنویسد.
ماده 5 - در صورتی که شکایتنامه را وکیل یا قیم یا ولی داده باشد باید وکالتنامه و دلیل قیمومت و ولایت خود را بدهد.
ماده 6 - برای هر ملک مورد ادعا شکایتنامه علیحده داده میشود ولی ممکن است املاک واقع در یک حوزه را در یک شکایتنامه مطالبه نمود.
ماده 7 - هرگاه یک شکایتنامه راجع به املاکی باشد که در حوزههای متعدد واقعند هیات رسیدگی محلی که شکایتنامه به آنجا داده شده فقط نسبت به ملکی که در حوزه آن واقع است رسیدگی مینماید و نسبت به املاک واقع در حوزههای دیگر رونوشتی از شکایت با مدارک مربوطه به املاک مزبور به خرج شاکی به حوزههای وابسته میفرستد.
ماده 8 - در صورتی که موضوع شکایت خارج از حوزه هیئتی باشد که شکایتنامه به دفتر آن هیات داده شده است مدیردفتر شکایتنامه را به خرج شاکی به دفتر هیات حوزهای که ملک در آنجا واقع است میفرستد.
ماده 9 - در صورتی که بین دو هیات رسیدگی اختلاف در صلاحیت محلی پیدا شود و هر دو هیات از خود نفی صلاحیت نمایند و یا خود را صالح بدانند موضوع اختلاف را به وزارت دادگستری گزارش داده و وزارت دادگستری هیات صالح برای رسیدگی را تعیین خواهد کرد.
ماده 10 - مدیردفتر هیات رسیدگی که شکایت به آنجا داده شده بلافاصله پس از رسیدن شکایتنامه باید آن را ثبت کرده و رسیدی مشتمل بر نام شاکی و تاریخ تسلیم با ذکر شماره ثبت به تقدیمکننده شکایت بدهد و در روی برگهای شکایت تاریخ رسید دادخواست را قید نماید.
ماده 11 - در صورتی که شکایت طبق ماده 8 قانون املاک به وسیله تلگراف بشود تاریخ رسید تلگراف به تلگرافخانه تاریخ شکایت خواهد بود.
ماده 12 - در صورتی که شاکی یا اقامتگاه او معین نباشد شکایتنامه به جریان نیفتاده و در صورتی که در ظرف شش ماه مذکور در ماده 6 قانون املاک شاکی یا اقامتگاه او معلوم نشود شکایتنامه رد میشود.
ماده 13 - چنانچه در شکایتنامه ملک موضوع شکایت و قیمت تقریبی آن معین نشده و یا معادل میزان مقرر در ماده 22 قانون رسیدگی به دعاوی املاک تمبر الصاق نشده باشد مدیر دفتر باید منتها تا دو روز نواقص مزبور را به شاکی کتباً اطلاع داده و اخطار نماید که آن نواقص را رفع کند و اگر نقص از حیث عدم پرداخت هزینه رسیدگی باشد باید در احضار قید شود که اگر شاکی مدعی اعسار باشد و یا مهلت برای پرداخت هزینه بخواهد اظهار کند هرگاه این نواقص تا آخر مدت شش ماه مذکور در ماده 6 قانون رفع نگردد و یا در این مدت ادعای اعسار و یا درخواست مهلت نشود هیات رسیدگی قرار رد شکایت را صادر خواهد کرد.
هرگاه از تاریخ رویت اخطار رفع نقیصه کمتر از مدت ده روز به آخر شش ماه ماند ه و یا اخطار بعد از گذشتن مدت مذکور به شاکی ابلاغ شود مدت ده روز با رعایت حق مسافت به شاکی مهلت داده میشود که نواقص را رفع کند و اگر رفع نکرد شکایتنامه او رد میشود.
ماده 14 - در مورد ادعای اعسار شاکی باید ادله اعسار را به درخواست رسیدگی به اعسار پیوست کرده و نام گواهانرا با مشخصات و اقامتگاه آنها بنویسد و در صورت درخواست مهلت باید ضامن معرفی نموده و ضمانتنامه را به درخواست مهلت پیوست نماید و در این صورت هیات رسیدگی بدواً به اعتبار ضامن رسیدگی کرده رای میدهد.
هرگاه هیات اعتبار ضامن را تصدیق نکند شاکی فقط برای یک دفعه میتواند در مدت ده روز از تاریخ اعلام تصمیم هیات شکایتنامه را تمبر و یا ضامن دیگری معرفی کند و هرگاه اعتبار ضامن مورد تصدیق هیات واقع نشده و یا شکایتنامه در مدت مقرر تمبر نشود شکایتنامه رد میشود.
ماده 15 - مدیردفتر هیات باید در ظرف دو روز از تاریخ رسید شکایتنامه و در صورتی که شکایت ناقص باشد از تاریخ رفع نواقص یک نسخه از آن را با پیوستها در پرونده مخصوص که برای شکایت ترتیب میدهد بایگانی و نسخه دیگر را با پیوستها به وسیله نامه رسمی بهوزارت دارائی ابلاغ مینمایند.
ماده 16 - شاکی باید شکایتنامه و پیوستهای آن را در دو نسخه بدهد و اگر نسخههای دوم اوراق که باید به وزارت دارائی فرستاده شود از طرف شاکی داده نشده باشد دفتر هیات آن را تهیه و هزینهاشرا از شاکی مطالبه مینماید.
ماده 17 - در صورتی که وزارت دارائی شاکی را در شکایت خود ذیحق بداند این مطلب را در پاسخ خود تصریح مینماید.
ماده 18 - پس از رسیدن پاسخ وزارت دارائی و یا گذشتن مدت مقرر در ماده 10 قانون املاک مدیردفتر باید پرونده را نزد رئیس مربوطه بفرستد تا موقع رسیدگی را تعیین نماید.
دفتر وقت را به شاکی و نماینده وزارت دارائی اطلاع میدهد ولی وقت طوری باید تعیین شود که فاصله بین ابلاغ وقت به طرفین و روز جلسه کمتر از سه روز نباشد.
ماده 19 - اشخاص ذینفع میتوانند شخصاً در موقع رسیدگی حاضر شوند یا نماینده بفرستند و در صورتی که نماینده فرستاده شود نمایندگی او باید نزد هیات محرز شود.
نماینده اعم است از وکلاء دادگستری یا غیر آنها.
ماده 20 - در هر موردی که هیات حضور شخص شاکی را لازم بداند میتواند او را احضار نماید و در ورقه احضاریه این نکته باید تصریح شود.
ماده 21- خلاصه توضیحات و مذاکرات باید در صورتمجلس نوشته شده و به امضای طرفین برسد. عدم حضور یک طرف مانع توضیحات طرف دیگر و اتخاذ تصمیم از طرف هیات نمیباشد.
ماده 22 - پس از خاتمه رسیدگی هیات باید منتها تا یک هفته نسبت به شکایت اظهارنظر کرده رای خود را بدهد و رونوشت رای در ظرف سه روز برای ابلاغ به طرفین فرستاده میشود.
ماده 23 - در رای هیات باید تکلیف شکایت به طور صریح و به ترتیبی که در قانون املاک مقرر است معین شود.
ماده 24 - در رای باید نکات ذیل نوشته شود:
1- تاریخ رای
2- نام و مشخصات شاکی و نماینده وزارت دارائی
3- موضوع شکایت
4- خلاصه جریان امر و جهات و دلائل رای
5- نام رایدهندگان و امضا آنها
ماده 25 - اگر در تنظیم رای اشتباه در حساب یا سهو قلم و امثال آن شده باشد هیات رسیدگی میتواند آن را تصحیح نماید و این تصحیح به ضمیمه رای علیحده ابلاغ میشود و قابل تجدیدنظر است.
ماده 26 - رد شکایت شاکی به هر عنوان که باشد قابل تجدیدنظر است و اگر شکایتنامه در ظرف 6 ماه مذکور
در ماده 6 قانون املاک رد شود شاکی در بقیه مدت مزبور میتواند شکایتنامه خود را تجدید کند.
ماده 27 - شاکی و وزارت دارائی میتوانند جلب سوم کس را در هر یک از دو مرحله نخستین و تجدیدنظر تا وقتی که رسیدگی تمام نشده است بخواهند و همچنین در غیر موارد ماده 7 قانون املاک سوم کسی که راجع به تصرف خود در موضوع رسیدگی هیئتها اظهاری داشته باشد میتواند تا پایان رسیدگی بدوی و تجدیدنظر وارد شود.
ماده 28 - در مواردی که نظر کارشناس لازم باشد هیات رسیدگی میتواند به نظر خود یک یا چند نفر کارشناس معین نماید مگر اینکه طرفین تراضی به شخص یا اشخاص معینی نمایند.
ماده 29 - در صورتی که موضوع رسیدگی به صلح یا داوری خاتمه یابد مانند موارد احکام قعطی عمل میگردد.
ماده 30 - هر یک از اعضاء هیات باید در موارد مذکور در ماده 208 آییندادرسی مدنی از رسیدگی خودداری کنند.
ماده 31 - در موارد ماده فوق اعضاء هیات باید از رسیدگی خودداری نمایند ولی اشخاص ذینفع نمیتوانند به استناد این ماده اعضاء هیات را رد نمایند و اظهارات آنها جنبه تذکر خواهد داشت.
ماده 32 - هیات رسیدگی هرگونه بازجوئی و اقدامی که برای کشف مطلب لازم بداند و انجام آن میسر باشد به عمل میآورد هر چند درخواستی نسبت به آن اقدام نشده باشد و در تمام جریان رسیدگی میتواند دلائلی که مورد استناد واقع میشود قبول نماید.
ماده 33 (اصلاحی 1325/12/13)- درخواست تجدیدنظر باید مشتمل بر امور ذیل باشد:
1- نام و مشخصات درخواستکننده تجدیدنظر و اقامتگاه او.
2- نام و مشخصات کسی که طرف تقاضای تجدیدنظر است.
3- رایی که از آن درخواست تجدیدنظر شده.
4- اعتراضاتی که درخواستکننده تجدیدنظر برحکم نخستین دارد
ماده 34 - در صورتی که وکیل یا قیم یا ولی درخواست تجدیدنظر کند باید وکالتنامه یا دلیل قیمومت یا ولایت خود را به درخواست پیوست نماید.
ماده 35 - اگر درخواست تجدیدنظر از جهت پیوست نشدن وکالتنامه و دلیل قیومت یا ولایت ناقص و در پرونده مرحله نخستین هم پیوست نباشد و یا هزینه رسیدگی تادیه نشده باشد مدیر دفتری که درخواست تجدیدنظر به آنجا داده شده به درخواستکننده تجدیدنظر اخطار مینماید که در ظرف ده روز با رعایت مدت مسافت نقص درخواست را رفع کند و اگر در این مدت رفع نقص نشود درخواست وازده میشود.
تبصره(الحاقی 1325/12/13)- در صورتی هم که اعتراضات ذکر نشده باشد حکم این ماده جاری خواهد بود
ماده 36 - در صورتی که درخواستکننده تجدیدنظر نسبت به هزینه رسیدگی ادعای اعسار کرده و یا مهلت خواسته باشد باید آن را در درخواست تجدیدنظر یا در مدت مقرر برای رفع نقص درخواست نوشته و تصدیقی از هیات رسیدگی نخستین مبنی بر دعوی اعسار و یا خواستن مهلت قبل از گذشتن مدت رفع نقص درخواست به دفتر هیات تجدیدنظر بدهد.
هرگاه معلوم شود که درخواستکننده تجدیدنظر ادعای اعسار نکرده و یا مهلت نخواسته و یا ادعا و درخواست او رد شده و رای هیات نخستین راجع به رد اعسار قطعی شده است درخواست تجدیدنظر وازده میشود.
ماده36 مکرر.(اصلاحی 1325/12/13)
مدیردفتر هیات تجدیدنظر نسخه دوم درخواست رسیده و پیوستهای آن را منتهی در ظرف دو روز از تاریخ وصول برای طرف میفرستد که در ظرف ده روز با رعایت مدت مسافت کتباً پاسخ دهد دفتر مکلف است پس از گذشتن مهلت مزبور پرونده و ضمائم آن را با اوراق رسیده پیوست بدوی نزد رئیس هیات تجدیدنظر برای رسیدگی بفرستد.
در مورد درخواستهائی که قبلا به دفتر هیات تجدیدنظر رسیده و دارای نواقصی میباشد نیز بهمین ترتیب عمل میشود مگر اینکه نواقص مزبور بعداً رفع شده باشد.
رئیس هیات تجدیدنظر پروندههای رسیده را به ترتیب تاریخ وصول برای تهیه گزارش به یکی از اعضاء هیات ارجاع میکند عضو مزبور گزارش جامعی که شامل خلاصه شکایت شاکی و مستندات او و جریان کار در مرحله نخستین و مفاد رای بدوی و خلاصه اعتراضات و پاسخ آن باشد تهیه مینماید. این گزارش در جلسه رسیدگی قرائت میشود و در صورتی که درخواست قابل قبول باشد رسیدگی و الا قرار مقتضی صادر میگردد.
حضور اصحاب دعوی در جلسه رسیدگی موکول به نظر هیات است و در هر حال حکم یا فرار صادر از هیات تجدیدنظر قابل اعتراض نمیباشد.
ماده 37 - اگر درخواست تجدیدنظر نسبت به حکم نخستین در ماهیت شکایت باشد هیات تجدیدنظر پس از رسیدگی حکم مقتضی میدهد و اگر نسبت به قرار باشد و آن قرار الغا شود رسیدگی به موضوع شکایت را به هیات رسیدگی مرحله نخستین ارجاع مینماید.
تبصره(الحاقی 1323/00/00)- در موردی که نسبت بیک ملک یا اجراء آن چند نفر شکایت نموده باید بکلیه شکایات طبق ماده 13 دفعه رسیدگی به عمل آمده و حکم صادر و بتمام شاکیان ابلاغ شود و بتقاضای تجدید نظر نیز که در این قبیل از موارد میشود بهمین نحو رسیدگی به عمل آید و اگر بر خلاف این ترتیب در هیات نخستین یا تجدید نظر رسیدگی شده و حکمی صادر شده یا شود هر یک از شکایت کنندگان بدوی که حکم رامضر برای خود میداند میتواند از رئیس هیات نخستین یا تجدید نظر ابلاغ حکم را تقاضا نموده و پس از ابلاغ در ظرف مهلت مقرر نسبت بآن تقاضای تجدید نظر نماید.
در این صورت هیات تجدید نظر اجراء حکم را بتاخیر انداخته و به طرفیت محکوم له رسیدگی کرده چنانچه مستدعی تجدید نظر را ذیحق تشخیص داد حکم بحقانیت او صادر و ضمنا حکم سابق را از اعتبارخ واهد انداخت.
ماده 38(اصلاحی 1325/12/13)- ترتیب رسیدگی و رای در مرحله تجدیدنظر به استثنای آن چه در این آییننامه حکم خاص دارد مثل مرحله بدوی است ولی تصحیح حکم با اطلاع طرفین به عمل میآید.
ماده 39 - رونوشت حکم قطعی هیات نخستین حکم تجدیدنظر باید در ظرف سه روز جهت اجراء آن به وزارت دارائی فرستاده شود که هر چه زودتر آن را به موقع اجرا بگذارد.
تبصره(الحاقی 1323/00/00)- در مورد تبصره ماده 37 وزارت دارائی میتواند بتقاضای ذینفع از اجراء خود داری نموده و منتظر دستورهیات تجدید نظر شود.
ماده 40 - اوراق اخطار و احضار و احکام و غیره که به وزارت دارائی باید ابلاغ شود پیوست نامه به وزارت مزبور فرستاده شده و رسید گرفته میشود و در این مورد تاریخ رسید تاریخ ابلاغ خواهد بود و اوراقی که به شاکی یا نماینده وزارت دارائی و اشخاص دیگر باید ابلاغ شود بهتوسط مامور مخصوص یا شهربانی یا فرمانداری یا امنیه یا بخشدار یا دهدار محل و یا به هر وسیله دیگری که رئیس هیات رسیدگی مقتضی بداند ابلاغ میشود.
ماده 41 - در مهلتهائی که مسافت رعایت میشود از قرار هر 36 کیلومتر یک روز و کسر آن برابر یک روز محسوب خواهد شد و اگر روز آخر موعد مصادف با تعطیل شود آخر موعد روز بعد از تعطیل خواهد بود.
ماده 42 - وزارت دارائی مطابق ماده 5 قانون دعاوی نسبت به املاک واگذاری برای هیئتهای رسیدگی نمایندگی تعیین میکند که قبل از شروع به رسیدگی در محل حاضر باشند تا وقت جلسه و امور دیگر که لازم باشد به آنها ابلاغ شود.
ماده 43 (منسوخ 1325/00/00)- احکام قطعی هیئتهای نخستین و احکام هیئتهای تجدید نظر اعم از اینکه اجرا شده باشد یا خیر در موارد زیر قابل اعاده دادرسی است:
الف - اگر در مطلبی که موضوع ادعا نبوده است حکم صادر شده باشد.
ب - اگر حکم بمقدار بیشتر از خواسته صادر شده باشد.
تبصره (منسوخ 1325/00/00)- خواسته همان است که در دادخواست بدوی مورد مطالبه واقع شده است.
ماده 44 (منسوخ 1325/00/00)- مهلت اعاده دادرسی برای اشخاص مقیم ایران ده روز است به علاوه مدت مسافت (از قرار هر36 کیلومتر یکروز) و برای کسانی که در خارجه مقیمند دو ماه و برای کسانی که در کشورهای دور مثل آمریکا- خاوردور- اقیانوسیه اقامت دارند سه ماه و به طریق زیر شروع میشود:
1 - نسبت به احکام هیات نخستین (در صورتی که تقاضای تجدیدنظر نشده باشد) تاریخ انقضاء مدت تجدید نظر.
2 - نسبت به احکام هیات تجدید نظر- از تاریخ ابلاغ حکم.
ماده 45(منسوخ 1325/00/00)- دادخواست اعاده دادرسی بمقام صادر کننده حکم مورد تقاضای اعاده دادرسی یا قائم مقام آن داده میشود.
تبصره (منسوخ 1325/00/00)- هزینه رسیدگی معادل میزان مقرر در ماده 22 قانون رسیدگی بدعاوی املاک واگذاری است.
ماده 46(منسوخ 1325/00/00)- نسبت به احکامی که که تا تاریخ اجرای این آیین نامه صادر و قطعیت یافته و موجبات اعاده دادرسی نسبت بآنها فراهم گردیده ابتداء مهلت های مندرج در ماده 2 یکماه پس از تاریخ اجرای این آیین نامه شروع میشود.
ماده 47 (منسوخ 1325/00/00)- مندرجات دادخواست اعاده دادرسی باید منطبق با مقررات ماده 601 قانون آیین دادرسی مدنی باشد و رسیدگی با رعایت مواد 602 الی 605 و ماده 607 و ماده 610 قانون مزبور به عمل میآید.
ماده 48 (الحاقی 1325/00/00)- اگر دو حکم متقضاد نسبت بیک موضوع صادر و قطعی شده باشد هیات صادر کننده حکم به درخواست ذینفع و یا اجراء در هر موقع میتواند به موضوع رسیدگی نموده حکم ثانی را فسخ نماید تا حکم اول بقوت خود باقی باشد.