هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
شماره پرونده: ه- ع/ 0102410 شماره سیلور: ه- ت/ 0200072
شماره دادنامه سیلور: 140231390000105683 تاریخ: 20/1/1402
شاکی: آقای سید ایمان نورانی
طرف شکایت: وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
موضوع شکایت و خواسته: ابطال نامه شماره 307/1063د مورخ 26/5/1401 آزمایشگاه مرجع سلامت
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
شاکی دادخواستی به طرفیت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به خواسته ابطال نامه شماره 307/1063د مورخ 26/5/1401 آزمایشگاه مرجع سلامت به دیوان عدالت اداری تقدیم کرده که به هیات عمومی ارجاع شده است متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر میباشد:
معاون محترم درمان دانشگاه/دانشکده علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی …
موضوع: بازگشت به استعلام در مورد نمونهگیری در خارج از آزمایش دستگاه توسط مراکز مشاوره و مراقبتهای پرستاری در منزل توسط مراکز مشاوره و مراقبتهای پرستاری در منزل
با سلام و احترام
با توجه به استعلامهای مکرر دانشگاههای علوم پزشکی از جمله نامه شماره 1401/551/14/1926(؟) مورخ 1/5/1401 معاون محترم درمان دانشگاه علوم پزشکی نیشابور، در خصوص ادعای مراکز مشاوره و مراقبتهای پرستاری در منزل مبنی بر این که نمونهگیری در منازل جزء شرح وظایف این مراکز میباشد، به استحضار میرساند نمونهگیری از بیماری یا با هدف انجام آزمایشهای پزشکی و به عنوان بخشی از چرخه یک خدمت آزمایشگاهی انجام میشود. نمونهگیری بخش مهمی از مرحله پیش از انجام آزمایش بوده و کیفیت آن مستقیماً بر دادهها و اطلاعات آزمایشگاهی موثر است. از این جهت مسئولیت انجام درست آن همانند سایر اقدامات پیش از آزمایش pre-analyses))، ضمن آزمایش (intra-analyses) و پس از آزمایش (post-analyses) بر عهده مسئول فنی آزمایشگاه پزشکی است اما به هر دلیلی مثل ناتوانی بیمار از مراجعه مستقیم به آزمایشگاه ممکن است بیمار و پزشک معالج درخواست نمونهگیری در محلی خارج از آزمایشگاه پزشکی (در محلی که مسئول فنی آزمایشگاه بر آن کنترل و نظارت مستقیم ندارند) را داشته باشند در صورتی که آزمایشگاه درخواست نمونهگیری در خارج از محل آزمایشگاه را دریافت نماید، باید مطابق ماده 34 «آییننامه تاسیس و مدیریت آزمایشگاههای پزشکی» طبق ضوابط و استانداردهای مصوب اقدام به نمونهبرداری نماید نمونه گیر باید تحت نظارت مسئول فنی آزمایشگاه کار کند و کلیه مسئولیتهای مربوط به فرآیند نمونهبرداری بر عهده موسس و مسئول فنی آزمایشگاه خواهد بود. بنابراین به جز مراکز مراقبتهای بالینی در منزل که انجام نمونهبرداری در آییننامه تاسیس آنها درج گردیده است، نمونهبرداری توسط سایر مراکز و سایر و شرکتهای مجاز نیست.
مسئول فنی آزمایشگاه میتواند نمونهگیری خارج از آزمایشگاه را پس از عقد قرارداد صرفاً به مسئول فنی مرکز مراقبتهای بالینی در منزل تفویض اختیار نماید. این قرارداد باید به تایید موسسین و مسئولین فنی هر دو موسسه رسیده و بر رعایت استانداردهای آزمایشگاههای پزشکی تاکید شده باشد. این مراکز موظفند با بهکارگیری نمونه گیر واجد شرایط و صاحب صلاحیت نمونهبرداری را با رعایت شرایط استاندارد نمونهگیری انجام داده و مطابق استاندارد حمل امن و ایمن نمونه، به آزمایشگاه طرف قرارداد منتقل کنند در چنین حالتی مسئولیتهای مربوط به نمونهگیری (از جمله احراز هویت بیمار، رعایت شرایط بیمار برای نمونهگیری، انتخاب ظروف مناسب، رعایت حرکت مناسب، رعایت شرایط مناسب هنگام نگهداری و حمل و نقل نمونه، رعایت حمل امن و ایمن نمونه) بر عهده مسئول فنی مرکز مراقبتهای بالینی در منزل است.
ضمناً قرارداد مراکز مراقبتهای بالینی در منزل با آزمایشگاه ها نیز باید به اطلاع معاونت درمان دانشگاه متبوع برسد. به عبارت دیگر از نظر این اداره کل هیچ رابطهای بین مراکز مراقبتهای بالینی و آزمایشگاههای تشخیص پزشکی بدون اطلاع و نظارت معاونت درمان دانشگاهها مجاز نمیباشد. معاونت درمان دانشگاه علوم پزشکی مسئول نظارت بر حسن انجام مفاد قرارداد بین آزمایشگاهها و مراکز مراقبتهای بالینی در منزل میباشد.
دکتر عبدالحسین ناصری - رئیس آزمایشگاه مرجع سلامت
دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت:
اینجانب موسس مرکز مشاوره و ارائه خدمات پرستاری در منزل میباشم از این جهت که در متن نامه مورد اعتراض به غیر مجاز دانستن نمونهگیری در منزل توسط مرکز ارائه مراقبت پرستاری اشاره شده و با کم کردن عنوان خدمتی مراکزی که قرارداد با آزمایشگاه داشتهاند منجر به ضرر و زیان و خسارت به مراکز مراقبتهای پرستاری شده است، اعتراض دارم.
آییننامه تاسیس مرکز مشاوره و ارائه مراقبتهای پرستاری در منزل، به استناد مواد 1 و 42 قانون مربوط به مقررات امور پزشکی و دارویی و مواد خوردنی و آشامیدنی مصوب سال 1332 با اصلاحیه و الحاقیههای بعدی آن و بندهای 11، 12 و 14 ماده 1 قانون تشکیلات و وظایف وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مصوب سال 1331 با اصلاحیههای و الحاقیههای بعدی آن تدوین و تصویب گردیده است.
هدف کلی از تاسیس این مراکز تامین، حفظ و ارتقا سلامت مددجویان/بیماران به صورت مستقیم و غیرمستقیم از طریق ارائه مراقبتهای پرستاری مبتنی بر نیاز جامعه در زمینه مراقبت - مشاورهای، آموزشی، درمانی، توانبخشی و تامین نیروی انسانی کارآمد با تاکید بر افزایش سلامتی و کاهش تاثیر ناتوانی بهویژه در بیماریهای مزمن (صعبالعلاج، سرطانی ها، بیماریهای کلیه خاص و …) و سالمندان با توجه به اهداف مذکور در ماده 2 آییننامه میباشد. وظایف و اختیارات مرکز در ماده 3 تبیین شده و روش پذیرش بیمار مددجو در ماده 9 پیش بینی شده و در ماده 15تجویز شده که پزشکان، پرستاران، پیراپزشکان و سایر حرف وابسته به گروه پزشکی میتوانند طبق قوانین و دستورالعملهای جاری را با مرکز قرارداد مشاوره و ارائه خدمات منعقد نمایند.
در بند الف ماده 9 قانون احکام دائمی برنامههای توسعه کشور مصوب 95 هیات وزیران، تعرفه خدمات تشخیصی و درمانی در بخش خصوصی در سال 1401 جهت اجرا ابلاغ شده و در ردیف 30 با کد 960155 و با شرح کد خونگیری وریدی، توسط مراکز مراقبت پرستاری در منزل در صورتی که با یک آزمایشگاه تشخیصی و طبی برای انجام خدمت قرارداد داشته باشند اعلام شده است.
اختیارات و وظایف مرکز طبق ماده 3 آییننامه تاسیس مرکز مشاوره و ارائه مراقبتهای پرستاری در منزل، وظایف و اختیارات مرکز بند 3 - 11 و 3 - 10 و 3 - 9 و 3 - 4 صراحتاً عنوان شده و این اختیار به مرا کز داده شده که جهت افزایش بهرهوری موسسات بهداشتی درمانی و تامین بخشی از مراقبتهای به بیماران و ایجاد شبکههای تسهیل شده در خدمترسانی به بیماران قرارداد همکاری داشته باشند.
مراکز ارائه مراقبت پرستاری پس از عقد قرارداد با موسسات بهداشتی درمانی مثل آزمایشگاهها، جهت نمونهگیری بیمارانی که به هر دلیل مثل ناتوانی بیمار، مراجعه به آزمایشگاه ممکن نباشد در صورتی که مسئول فنی آزمایشگاه درخواست نمونهگیری خارج از محل آزمایشگاه را دریافت نماید بعد از ثبت اطلاعات بیمار با ارجاع به مراکز ارائه مراقبت پرستاری جهت معرفی نمونه گیر، نمونه گیر واجد شرایط و صاحب صلاحیت معرفی و تحت نظارت مسئول فنی آزمایشگاه با رعایت شرایط استاندارد نمونهگیری و مطابق استاندارد حمل امن و ایمن نمونه، اقدام به نمونهگیری نموده و کلیه مراحل تحت نظارت مسئول فنی آزمایشگاه انجام میشود.
لذا تقاضای ابطال نامه شماره 307/1063د مورخ 1401/05/26 آزمایشگاه مرجع سلامت که در متن آن به غیر مجاز دانستن نمونهگیری در منزل توسط مراکز ارائه مراقبت پرستاری اشاره شده است را دارم.
خلاصه مدافعات طرف شکایت:
1- مطابق بند 1 ماده 1 قانون تشکیلات و وظایف وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی، یکی از وظایف این وزارتخانه تدوین و ارائه سیاستها، تعیین خط مشی ها و نیز برنامهریزی برای فعالیتهای مربوط به تربیت نیروی انسانی گروه پزشکی، پژوهش، خدمات بهداشتی، درمانی، دارویی، بهزیستی و تامین اجتماعی میباشد.
2- برابر بند 11، 12 و 14 ماده مذکور، تعیین و اعلام استانداردهای مربوط به خدمات بهداشتی درمانی بهزیستی، دارویی، مواد دارویی، خوراکی، آشامیدنی، بهداشتی، آرایشی، آزمایشگاهی، تجهیزات و ملزومات و مواد مصرفی پزشکی و توانبخشی و بهداشت کلیه موسسات خدماتی و تولیدی مربوط به خدمات و مواد مذکور و صدور پروانه اشتغال صاحبان حرف پزشکی و وابسته پزشکی، صدور، تمدید و لغو موقت یا دائم پروانهها موسسات پزشکی، دارویی بهزیستی و کارگاهها و موسسات تولید مواد خوراکی و آشامیدنی و آرایشی و بهداشتی از وظایف وزارت بهداشت اعلام شده است. 3- مطابق ماده 8 قانون تشکیل وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی کلیه موسسات و واحدهای بهداشتی و درمانی و پزشکی کشور که از طریق بخش خصوصی و غیردولتی در امر وزارت بهداشت از در امر بهداشت و درمان فعالیت دارند از تاریخ تصویب این قانون باید تحت نظارت و کنترل و برنامهریزی این وزارتخانه قرار گیرند.
4- بند 1 آییننامه اجرایی ماده 8 این قانون مقرر میدارد که اجازه تاسیس مراکز و موسسات بهداشتی پزشکی خصوصی فقط به اشخاص حقیقی و حقوقی که مدارک آنها توسط وزارت بهداشت تایید شده و صلاحیت آنان به تایید کمیسیون ماده بیست قانون مربوط به مقررات امور پزشکی و دارویی و مواد خوردنی و آشامیدنی و اصلاحات بعدی آن برسد داده میشود.
5- به موجب ماده 1 قانون مربوط به مقررات امور پزشکی و دارویی و مواد خوردنی و آشامیدنی، ایجاد هر نوع موسسه پزشکی نظیر بیمارستان، زایشگاه، تیمارستان، آسایشگاه، آزمایشگا، پلی کلینیک، موسسات فیزیوتراپی، الکترو فیزیوتراپی و... به هر نام و عنوان باید با اجازه وزارت بهداری و اخذ پروانه مخصوص باشد، متصدیان موسسات مزبور ملزم به رعایت مقررات فنی مذکور در آییننامه مربوط میباشند.
6- در بند 7-1 سیاست های کلی سلامت مصوب 18/01/1393» تولیت نظام سلامت شامل سیاستگذاریهای اجرایی، برنامه ریزی های راهبردی، ارزشیابی و نظارت» برعهده «وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی» قرار داده شده است.
7- برابر بند (الف) ماده 72 قانون برنامه ششم توسعه، در اجرای سیاستهای کلی سلامت، تولیت نظام سلامت از جمله بیمه سلامت شامل سیاستگذاری اجرایی، برنامه ریزی های راهبردی، ارزشیابی، اعتبارسنجی و نظارت را در وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی متمرکز کرده است.
8- نمونه گیری از بیمار با هدف انجام آزمایش های پزشکی به عنوان بخشی از خدمت آزمایشگاهی محسوب میگردد که بخش مهمی از مرحله پیش آزمایش بوده و کیفیت آن مستقیماً بر داده ها و اطلاعات آزمایشگاه موثر است. بر این اساس مسئولیت انجام آن پیش از آزمایش، حین آزمایش و پس از آزمایش بر عهده مسئول فنی آزمایشگاه است.
9- چنانچه از آزمایشگاه درخواست نمونه برداری در محل خارج از آزمایشگاه شود مطابق تبصره ماده 34 آییننامه تاسیس و مدیریت آزمایشگاه های پزشکی، نمونه گیر باید تحت نظارت آزمایشگاه و طبق ضوابط و استانداردهای مصوب اقدام به نمونه گیری نماید. مضافاً به این که وفق آییننامه یادشده کلیه مسئولیت های مربوطه به فرایند نمونه برداری بر عهده موسس و مسئول فنی آزمایشگاه میباشد.
10- در ارتباط با انجام نمونه گیری توسط مراکز مشاوره و ارائه مراقبت های پرستاری در منزل با توجه به این که در آییننامه تاسیس این مراکز نمونه برداری در منزل و عقد قرارداد با آزمایشگاه های تشخیص پزشکی درج نشده، نمونه برداری توسط این مراکز مجاز نبوده و نامه یادشده نیز منطبق با آییننامه های مربوطه تهیه شده است.
در خصوص ادعای مغایرت مصوبه با شرع، ادعای مغایرت با شرع مطرح نشده است.
پرونده شماره ه- ع / 0102410 مبنی بر درخواست ابطال نامه شماره 1063/307د مورخ 26/05/1401 رئیس آزمایشگاه مرجع سلامت، در جلسه مورخ 07/12/1401 هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی مورد رسیدگی قرار گرفت و اعضاء به اتفاق آراء به شرح ذیل مبادرت به صدور رای نمودند:
رای هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
اولاً: بر مبنای ماده (1) قانون مربوط به مقررات امور پزشکی و دارویی و مواد خوردنی و آشامیدنی مصوب سال 1334 با اصلاحات و الحاقات بعدی مقرر شده است که: «ایجاد هر نوع موسسه پزشکی نظیر بیمارستان، زایشگاه، تیمارستان، آسایشگاه، آزمایشگاه، پلیکلینیک، موسسات فیزیوتراپی و الکتروفیزیوتراپی، هیدروتراپی، لابراتوار، کارخانههای داروسازی، داروخانه، درمانگاه، بخش تزریقات و پانسمان به هر نام و عنوان باید با اجازه وزارت بهداری و اخذ پروانه مخصوص باشد. متصدیان موسسات مزبور ملزم به رعایت مقررات فنی مذکور در آییننامههای مربوط میباشند». ثانیاً: مطابق ماده (8) قانون تشکیل وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مصوب سال 1364، کلیه موسسات و واحدهای بهداشتی و درمانی و پزشکی کشور که از طریق بخش خصوصی و غیردولتی در امر بهداشت و درمان فعالیت دارند از تاریخ تصویب این قانون تحت نظارت و کنترل و برنامهریزی وزارتخانه یادشده قرار میگیرند. ثالثاً: به موجب بندهای (11)، (12) و (16) ماده (1) قانون تشکیلات و وظایف وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مصوب سال 1367، تعیین و اعلام استانداردهای مربوط به خدمات بهداشتی، درمانی، بهزیستی و دارویی و همچنین تجهیزات و ملزومات و مواد مصرفی پزشکی و بهداشت کلیه موسسات خدماتی و تولیدی مربوط به خدمات اخیرالذکر و تعیین ضوابط مربوط به ارزیابی، نظارت و کنترل بر برنامهها و خدمات واحدها و موسسات آموزشی و پژوهشی، بهداشتی، درمانی و بهزیستی و انجام امور براساس استانداردهای مربوطه از جمله وظایف و ماموریتهای وزارتخانه مذکور میباشد. رابعاً: مطابق ماده (34) آییننامه تاسیس و مدیریت آزمایشگاههای پزشکی مصوب سال 1398: «در فرایند مدیریت نمونه، نمونهگیری، بستهبندی و نقل و انتقال امن و ایمن نمونه باید طبق ضوابط و استانداردهای ابلاغی وزارت صورت پذیرد. مسئولیت قانونی مدیریت نمونه و ارجاع بر عهده مسئول فنی آزمایشگاه ارجاع دهنده است. بدیهی است مسئولیت انجام مراحل اجرایی میتواند براساس قرارداد فیمابین به آزمایشگاه ارجاع قابل واگذاری باشد. تبصره- نمونهگیری در خارج از آزمایشگاه و انتقال آن به آزمایشگاه توسط فرد ذیصلاح و تحت مسئولیت و نظارت مسئول فنی آزمایشگاه مجاز میباشد. مسئولیت کلیه مراحل فرایند مدیریت نمونه بر عهده مسئول فنی آزمایشگاه است». خامساً: هدف و وظایف و اختیارات مرکز مشاوره و ارائه مراقبتهای پرستاری در منزل در مواد (2) و (3) آییننامه تاسیس مرکز مشاوره و ارائه مراقبتهای پرستاری در منزل مصوب سال 1395 وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، احصاء شده و از هیچ یک از بندهای مزبور صلاحیتی دائر بر نمونهگیری در منزل توسط مراکز یادشده و متعاقباً عقد قراداد با آزمایشگاه تشخیص پزشکی ملاحظه نمیشود.
بنا به مراتب فوق، نامه شماره 1063/307د مورخ 26/05/1401 رئیس آزمایشگاه مرجع سلامت در حدود اختیارات مقام صادرکننده آن بوده و مغایرتی با قوانین و مقررات مذکور نداشته و قابل ابطال نمیباشد. این رای به استناد بند «ب» ماده (84) قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ظرف مهلت بیست روز از تاریخ صدور از جانب رئیس محترم دیوان عدالت اداری یا 10 نفر از قضات محترم دیوان عدالت اداری قابل اعتراض است.
مهدی فرد محمدیان
رئیس هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
دیوان عدالت اداری