سازمان انرژی اتمی (مرکز نظام ایمنی هسته ای کشور - دفتر حفاظت در برابر اشعه) در اجرای ماده 22 قانون حفاظت در برابر اشعه و ماده 23 آییننامه اجرایی آن در خصوص تهیه و تدوین ضوابط، مقررات، استانداردها و دستورالعمل های لازم توسط واحد قانونی اقدام به صدور دستورالعمل مورد شکایت نموده است که یکی از بندهای آن مورد اعتراض شاکی واقع شده و تقاضای ابطال آن را نموده است.
ث) متن مصوبه مورد شکایت:
6 -2 نحوه محاسبه: افزایش مدت خدمت کار با اشعه پرتوکاران مراکز مختلف کار با پرتو در زیرگروه های مختلف و در هر مرحله از خدمت به جز موارد خاص (مندرج در بخش 7 این دستورالعمل)، براساس روش زیر محاسبه میگردد:
6- 2- 1 روش محاسبه
افزایش مدت خدمت کار با اشعه هر پرتوکار در هر شغل پرتوکاری از رابطه زیر محاسبه میگردد:
مدت خدمت در شغل پرتوکاری مورد نظر × ضریب ماهیت شغلی کار با پرتو × ضریب طبقه بندی شرایط محیط کار
افزایش مدت خدمت کار با اشعه در هر شغل پرتوی=
- ضریب ماهیت شغلی کار با پرتو در رابطه فوق بر اساس جداول شماره 1 تعیین میگردد.
- ضریب طبقه بندی شرایط محیط کار بر اساس مفاد مندرج در پیوست های شماره 4 و 5 این دستورالعمل و متناسب با گروه پرتوکاری پرتوکار تعیین میگردد.
- مجموع افزایش خدمت کار با اشعه هر پرتوکار در مشاغل پرتوی در طول خدمت، حاصل جمع نتایج رابطه فوق میباشد.
6 -2 -2 ضریب ماهیت شغلی کار با پرتو
این ضریب بر اساس جدول شماره 1 تعیین میگردد. این ضریب در واقع شاخصی از احتمال مواجهه فرد با ریسک پرتوی فعالیت مورد نظر است. جدول 1 - ضرایب ماهیت شغلی کار با اشعه
کد ماهیت
ماهیت کار با اشعه 1
ضریب
1
کاربری مستقیم منابع پرتو
1
2
کنترل و حفاظت پرتوی
9؍0
3
نظارتی و مدیریتی
8؍0
ج) خلاصه دلایل شاکی برای ابطال مصوبه: دستورالعمل مربوط به سنوات ارفاقی (مربوط به بند 3 ماده 20 قانون حفاظت) خلاف نص و روح قانون حفاظت در برابر اشعه و آییننامه اجرایی آن میباشد؛ چرا که در ماده 22 آییننامه اجرایی سال 1369 و اصلاحیه آن در سال های 1386 و 1396، امتیازات بند 1 و 2 و 4 ماده 20 قانون، به حسب مقدار، شرایط بالقوه محیط، تجربه و تبحر منوط شده است اما امتیاز سنوات ارفاقی (بند 3 ماده 20 قانون) از این شرایط استثنا شده است. این امتیاز تنها بر مبنای گروه پرتوکاری محاسبه میشود و نه شرایط دیگر. حذف کلمه «تا» در قسمت اول بندهای الف و ب ماده 20 آییننامه، نشان از کف و حداقل سنوات ارفاقی گروه های الف و ب دارد و گرنه تعارض پیش می آید. نگارش قانون به صورت کلی و عام بوده و جزئیات و فروعات در آییننامه اجرایی بیان شده است. کلمه «تا» در قسمت اول بند 3 ماده 20 قانون، برای تمام افراد و گروه های پرتوکار بیان شده است ولی حذف آن از قسمت اول بندهای «الف» و «ب» ماده 20 آییننامه اجرایی به دلیل این بوده که بندهای مذکور اطلاق بر افراد خاص داشته، بدین ترتیب که بند الف به گروه پرتوکار «الف» و بند «ب» به گروه پر توکار «ب تخصیص داده شده است، لذا امتیاز بند 3 ماده 20 قانون با توجه به توضیحات فوق و ماده 22 آییننامه، از شرایط محیط استثناء گردیده و تنها بر مبنای گروه پرتوکاری محاسبه میگردد. نتیجه این که گروه «الف» باید با 20 سال و گروه «ب» 25 سال کار با اشعه بازنشسته شوند.
چ) خلاصه پاسخ طرف شکایت: 1- شاکی سابقاً شکایتی را با موضوع مشابه هیات عمومی دیوان عدالت اداری مطرح نموده که در پرونده شماره 9702804 منجر به صدور قرار رد به شماره 11048 مورخ 24؍09؍1396 گردیده و خواسته وی سالبه به انتفاء موضوع است. 2- هیات عمومی به موجب دادنامه شماره 545، 546 و 547 مورخ 06؍07؍1388 تصریح کرده که سازمان انرژی اتمی ایران بر اساس اختیارات قانونی دستورالعمل احتساب افزایش سنوات کار با اشعه را تهیه و تنظیم کرده است و مشخصاً بند 6 دستورالعمل مبحوث عنه را مغایر با قانون و خارج از حدود اختیارات قانونی سازمان تشخیص نداده است. 3- به موجب ماده 22 قانون حفاظت در برابر اشعه، سازمان انرژی اتمی ایران به عنوان واحد قانونی مکلف به تهیه و تدوین ضوابط، مقررات، استانداردها و دستورالعمل های لازم میباشد. از سوی دیگر هیات وزیران بنا به پیشنهاد مشترک وزارت بهداشت و سازمان انرژی اتمی، طبق مصوبه شماره 115257؍ت 33361ه مورخ 15؍7؍1386آییننامه اجرایی قانون را اصلاح نموده است. برابر ماده 23 آییننامه اصلاحی، علاوه بر احکام مندرج در این آییننامه، در موارد ضروری و در چارچوب قانون و آییننامه و با رعایت سایر مقررات، دستورالعمل ها و ضوابط لازم از جمله ضوابط مربوط به اصول حفاظت در برابر اشعه، پروانه و مسئولیت های آن، پرتوگیری شغلی، پزشکی، مردم و مقررات ایمنی پرتو با تصویب واحد قانونی ابلاغ خواهد شد. 4- مطابق بند 2 ماده 19 آییننامه اجرایی، تشخیص نهایی سوابق کار با اشعه و احتساب افزایش خدمت با تایید واحد قانونی میباشد. به استناد صدر ماده 20 قانون، مقنن برای تعلق مزایا به اشخاص، عناصر متعددی را مطرح نموده است که عبارتند از: الف- اشتغال مستمر (افراد حقیقی) به کار با اشعه؛ ب- مقدار پرتودهی؛ پ- شرایط بالقوه پرتودهی محیط کار؛ ت- تشخیص واحد قانونی با وجود این عوامل، ممکن است به افراد کمتر از یک سال تا حداکثر ده سال سنوات تعلق گیرد. به بیان دیگر به طور عام و مطلق به تمام افرادی که به صورت مستمر به کار با اشعه اشتغال داشته باشند ده سال افزایش مدت خدمت تعلق نمی گیرد بلکه با توجه به عوامل متعدد و بر اساس قانون حفاظت در برابر اشعه و آییننامه های اجرایی آن، افزایش مدت خدمت کار با اشعه هر پرتو کار به صورت فردی و شخصی توسط واحد قانونی که بر اساس بند 4 ماده 2 قانون مذکور در مفهوم سازمان انرژی اتمی ایران میباشد محاسبه و تعیین میگردد. یعنی واحد قانونی براساس عناصری که در صدر ماده 20 به آنها اشاره شده و در مورد همه افراد یکسان نیست و اختیاری که قانون گذار به این واحد محول نموده است مدت خدمت کار با اشعه را تعیین مینماید. چنانچه هدف قانون گذار این باشد که هر شخصی به مدت 20 سال مستمر به کار با اشعه اشتغال داشته باشد، قطعاً مستحق کسب حداکثر مدت زمان سنوات ارفاقی یعنی10 سال میباشد، در این صورت الزامی به قید عبارت «وجود عناصر متعدد» در صدر ماده 20 قانون وجود نداشت یا ضرورتی نداشت که تشخیص نهایی کار با اشعه و تائید احتساب افزایش خدمت توسط واحد قانونی را پیش بینی نماید. 5- طبق مفاد بند 7 دستور العمل مورد اعتراض، پرتوکاران حائز شرایط مندرج در اجزاء این بند از سقف سنوات ارفاقی (10 سال) برخوردار خواهند شد، لذا ادعای خواهان مبنی بر عدم تعلق 10 سال سنوات ارفاقی به هیچ یک از پرتوکاران و بلااثر بودن...، ادعایی واهی است.
پرونده در هیات تخصصی استخدامی مطرح و مورد رسیدگی قرارگرفت و بر اساس نظر اتفاق آراء اعضای هیات مقرره مورد شکایت قابل ابطال تشخیص داده نشد، بنابراین با استعانت از خداوند متعال و به استناد بند «ب» ماده 84 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری در مورد آن به شرح زیر رای صادر میشود.
« رای هیات تخصصی استخدامی »
با توجه به این که اولاً قانون گذار به شرح ماده 20 قانون حفاظت در برابر اشعه مصوب سال 1368، افزایش مدت خدمت مورد قبول به ازاء هر یک سال کار با اشعه را بر اساس مقدار و شرایط بالقوه پرتودهی محیط کار به تشخیص واحد قانونی مذکور و طبق ماده 23 قانون، تصویب آییننامه اجرایی آن را به عهده هیات وزیران محول نموده است و هیات وزیران به موجب ماده 23 الحاقی به آییننامه اجرایی مذکور، تهیه و تنظیم دستورالعمل ها و ضوابط لازم از جمله ضوابط مربوط به اصول حفاظت در برابر اشعه، پروانه و مسئولیت های آن، پرتوگیری شغلی، پزشکی، مردم و مقررات ایمنی منابع پرتو را به واحد قانونی محول کرده و سازمان انرژی اتمی نیز بر اساس اختیارات قانونی، دستورالعمل نحوه احتساب افزایش سنوات کار با اشعه را تهیه و تصویب کرده است؛ ثانیاً هیات عمومی دیوان عدالت اداری پیشتر به موجب آراء شماره 545 تا 547 مورخ 06؍07؍1388 و 545 تا 547 مورخ 18؍09؍1394، بند 6 دستورالعمل احتساب افزایش سنوات کار با اشعه را خارج از حدود سازمان انرژی اتمی و مغایر قانون تشخیص نداده مقرر داشته: «... به موجب ماده 20 قانون حفاظت در برابر اشعه مصوب سال 1368 برای افرادی که مستمراً به کار با اشعه اشتغال دارند، امتیازاتی توسط مقنن پیش بینی شده و در ماده 22 قانون مذکور، سازمان انرژی اتمی مسئولیت حسن اجرای مقررات قانون را بر عهده دارد و مکلف شده از طریق تهیه و تدوین ضوابط، مقررات، استانداردها و دستورالعمل های لازم تدابیر مقتضی را اتخاذ کند، دستورالعمل مذکور و بند 6 آن در محدوده اختیارات قانونی صادر شده و قابل ابطال نیست...»، ثالثاً به صراحت صدر ماده 20 قانون حفاظت در برابر اشعه و بند 3 آن، «افزایش مدت خدمت مورد قبول تا یک سال به ازاء هر یک سال کار با اشعه...» مقید به مقدار و شرایط بالقوه پرتودهی محیط کار و تشخیص واحد قانونی (سازمان انرژی اتمی) گردیده است و عبارت « تا یک سال به ازاء هر یک سال» دلالتی بر الزام واحد قانونی به اعطاء یک سال به ازاء هر سال خدمت ندارد و بندهای «الف» و «ب» ماده 20 آییننامه اجرایی، با توجه به قید مذکور در بند 2 ماده 19 آییننامه که مقرر می دارد:«تشخیص نهایی سوابق کار با اشعه و احتساب افزایش خدمت به تایید واحد قانونی میباشد» قابل جمع با حکم ماده 20 قانون است و از جمع بین مواد 19 و 20 آییننامه مذکور، لزوم اعطاء حداکثر 10 سال سنوات ارفاقی به پرتوکاران گروه «الف» و 5 سال به پرتوکاران گروه «ب» قابل استنباط نمیباشد، بنابراین دستورالعمل مورد شکایت مغایر با قانون و خارج از حدود اختیارات تشخیص داده نشد و رای به رد شکایت صادر میشود. این رای مستند به بند «ب» و تبصره 2 ماده 84 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری صادر و ظرف بیست روز پس از صدور، از سوی ده تن از قضات یا رئیس محترم دیوان عدالت اداری قابل اعتراض میباشد.
رضا فضل زرندی
رئیس هیات تخصصی استخدامی