اماره آگاهی و توجه مرتکب به فعل نوعا کشنده

تاریخ دادنامه قطعی: 1395/05/18
شماره دادنامه قطعی: ---

پیام: صرف قصد فعل و استفاده از آلت قتاله نظیر چاقو، مبیّن آگاهی و توجه مرتکب به نوعا کشنده بودن رفتار بوده و نیازی به احراز آگاهی وی نیست.

این است که در تاریخ 93/7/14 کلانتری مرکزی به دادستان محترم دادسرای عمومی و انقلاب ز. موضوع نزاع منجر به فوت را به شرح آتی چنین گزارش می دهد که در تاریخ 93/7/13 پلیس 110 اعلام می کند به اینکه یک فقره نزاع در محل بلوار الف. داخل داروخانه رخ داده، مامورین این کلانتری جهت صحت و سقم موضوع به محل اعزام می‌شوند. گزارش مامورین حاکی است که نزاع بین آقایان ع. و س.ز.ه. بوده است و بنا به اظهارات حاضرین چاقو در دست ج. س.ز. که به همراه پدرش الف. س.ز. و ص. س.ز. آقای ع. را مورد ضرب و جرح قرار داده که آقای ع. قبل از رسیدن مامورین، توسط اورژانس درمانگاه به شهرستان ت. اعزام گردیده که آقایان الف. س.ز. و ج. و ص. س.ز. به کلانتری دلالت گردیده اند. در محل داروخانه آنها درگیری شیشه ها شکسته و صندلی تخریب گردیده است. آثار خون در محل مشهود می‌باشد. در بازدید از محل آلات جرمی کشف نگردید در پیگیری وضعیت آقای ع. مشخص گردید وی فوت نموده است که در این خصوص با جنابعالی هماهنگی دستورات به شرح ذیل اجرا گردید 1 - از آقای ج. س.ز. تحقیق، [وی] اظهار داشت اینجانب با فردی به نام الف.ح.ساعت 8 شب از شهرستان ت. آمدم. نزدیک منزل که رسیدم دیدم پدرم داخل داروخانه شبانه روزی با آقای ع. درگیر است که ص.، برادرم جلو مغازه نشسته بود. به من گفت برویم که ع. بابا را می زند. که بنده به سمت داروخانه دویدم هیچ شیئ در دست نداشتم نه چاقو نه سنگ و چوب و چماق من قصد جداکردن آن ها را داشتم که ناگهان الف. را دیدم که چاقو دستش بود و از پشت می خواست بر پدرم بزند که من هم دستهایش را گرفتم ایشان هم سرش را پآیین انداخته بود و دستهایش را می کشید که چاقو را از من بگیرد من هم دست هایش را رها کردم و به سمت مغازه خودمان رفتم که دیدم ایشان افتاده بود و خون از بدنش می رفت که برادرانش وی را بلند کردند و من دیگر چیزی نفهمیدم و مامورین بنده را به کلانتری بردندو من و پدرم و نیز برادرم چاقو نداشتیم. چاقو مثل چاقوی آشپزخانه بود با هر دو دست گرفته بود و بلند کرد که به پدرم بزند که من وی را گرفتم و آقایان ع. 4 یا 5 نفر بودندو من و پدرم و برادرم ص. در نزاع بودیم و خون ریخته شده از بدن الف. بود و در خصوص زخمی شدن دست وی اظهار داشت نمی دانم شاید بر اثر چاقو باشد. نمیدانم چه کسی زده ولی چاقو دست الف. بود و علّت نزاع این بوده که یکی از آقایان ع. مدعی بوده اند که برادرم ص. مزاحم همسرش می‌شود که بارها ایشان را زده اند. تحقیقات محلی و اظهارات گواهان را قبول ندارم. تمام مردم علیه من بد می گویند. اظهارات آقای م. را قبول دارم ولی اگر بگوید چاقو در دست داشتم قبول ندارم. و در جواب کشتن الف. ع. عنوان می‌دارد فرقی نمی کند برایش فاتحه می خوانم 2 - از آقای الف. س.ز. تحقیق شد، اظهار داشت سر شب ص. پسرم که در ساندویچی کار میکند به منزل آمد و گفت آقایان ع. به درب مغازه آمدند و قصد به هم ریختن مغازه را دارند و سرش شکسته بود و خون می آمد. بنده بلافاصله به بیرون رفتم ج. ع. در مرحله اوّل تنها بود. بنده را به داخل داروخانه کشید و شروع به زدن کرد بعد از ایشان الف. ع. وارد شد در حالی که بنده صندلی را روی سرم گرفته بودم که ضربات آنان به سرم نخورد صندلی را می کشیدند و الف. در حالی که چاقو در دست داشت با یک دست صندلی را می کشید و با دست دیگرش قصد داشت با چاقو به من بزند که بر زمین افتاد و زخمی بود. نفهمیدم چه کسی وی را چاقو زد و نفهمیدم چاقو در کدام دست الف. بود.... اظهارات گواهان و پرسنل داروخانه را قبول دارم. از آقای ص. س.ز. به شرح برگ پیوست تحقیق شده که ضمیمه پرونده است. جریان را که شرح می دهد... اظهار می‌دارد من و ابوالقاسم پشت میز داروخانه بودیم که الف.، برادرم رسید که ج. با چاقو به پهلوی چپ برادرم زد و من فقط دیدم که ج. با چاقوبه برادرم الف. زد من به نزد برادرم الف. آمدم دیدم که افتاد و بی هوش شد و آقای الف.ی. با شیشه نوشابه خالی از آن طرف خیابان به طرف ما پرت نمود که ما برادرمان را به درمانگاه بردیم و علّت نزاع ما بخاظر پرونده قبلی من و ص. س.ز. می‌باشد فرد چهارم که وی را نشناختم دارای شال زرد رنگ، کاپشن مشکی، قد متوسط و لاغر اندام بود و آقایان 1 - الف. 2 - کارمند فروش داروخانه 3 - ح.ف. 4 - ح.ت. 5 - ر.غ. 6 - ح.ع. 7 - ق. 8 - ح.خ. 9 - ح.گ. و غیره شاهدین و ناظر نزاع بودند 5 - از آقای الف.ع. به شرح برگ های پیوستی تحقیق که اظهارات برادرش ح.ع. را تایید نمودند 6 - طرفین نزاع، الف- ص.- و ج. س.ز. و آقایان م.ع و الف.ع. حسب دستور در لیل گذشته، تحت نظر و به صورت جدا از هم و در دو محل نگهداری گردیده اند... ضمنا همسر مقتول الف.ع. از طرف خودم و فرزندانم م.ع. چهار ساله و ز.ع. 2 ساله، شکایت دارم و تقاضای قصاص قاتل شوهرم را دارم. پزشکی قانونی پس از توضیحاتی که درباره فوت مقتول می دهد در پایان نتیجه گیری می کند که علّت تامه فوت خونریزی در اثر پاره گی عروق اصلی اندام تحتانی در آخر اصابت جسم تیز و برنده است. بازپرس پرونده را همراه بادستورات قضایی به مرجع انتظامی عودت داده است. مرجع انتظامی دستورات بازپرس را اجرا کرده از متهمان و ناظران قضیه تحقیقات لازم را انجام داده و از منزل متهم بازرسی کرده و نتیجه در تاریخ 93/7/16 در هفت صفحه ( 108 الی 114 ) به دادستان شهرستان ز. گزارش داده است که ضمیمه پرونده می‌باشد. ورثه مرحوم مقتول الف.ع. چهار نفر به شرح ذیل می‌باشند. مطابق برگ انحصار ورثه 1 - ز.ع. متولد 1391/11/11 ، فرزند. 2 - م.ع. متولد 1389/07/16 ، فرزند 3 - ف.م. متولد 1336/01/07 ، مادر متوفی 4 - م.الف. متولد 1365/03/01 همسر متوفی- نهایتا بازپرس پس از انجام تحقیقات و بازجوئیهای لازم برای چهار نفر 1 - ج. س.ز. متولد 1369 ، متهم به قتل عمدی و مشارکت در ایراد ضرب و جرح عمدی نسبت به آقایان م. الف. هر دو ع. و استعمال مواد مخدر، نسبت به قتل عمدی مرحوم الف.ع. قرار مجرمیت صادر کرده و نسبت به اتهام ص. س.ز. به در اختیار گذاشتن چاقو و چوب به ج. س.ز. و ح.ج.، قرار منع تعقیب صادر کرده است. و در خصوص اتهام آقایان م. و الف. هر دو ع.، دائر بر شرکت در نزاع دسته جمعی منجر به قتل عمدی و مشارکت در ایراد ضرب و جرح عمدی آقای الف.ع. و ج. و ص. س.ز. و ح.ج.، قرار منع تعقیب صادر نموده است. همچنین در خصوص شکایت آقای ح.ج.، علیه مامورین آگاهی آقای ر.ک.ح. دائر بر اذیت و آزار در آگاهی و سوء استفاده از موقعیت شغلی، قرار منع تعقیب صادر کرده است. در خصوص اتهام شما متهمین مذکور دائربر اخلال در نظم عمومی به لحاظ عدم کفایت دلیل قرار منع تعقیب صادر کرده است و در خصوص اتهام آقایان ح.ج. و الف.ح. دائر بر استعمال مواد، قرار منع تعقیب صادر می‌گردد. دادستان در خصوص اتهام ج. س.ز. دایر به تهدید با چاقو، از بازپرس اظهار نظر مطالبه می کند و در خصوص اتهام آقای الف س.ز. دایر بر اخلال در نظم عمومی با قرار منع تعقیب صادره دادستان مخالفتی کند. در این خصوص به لحاظ هیاهو و جنجال و پرتاب شیشه های نوشابه قرار مجرمیت صادر فرمائید. با سایر قرار های صادره موافقم بازپرس دستور دادستان را اجرا می کند دادستان پس از موافقت با قرار های صادره از ناحیه بازپرس کیفرخواست صادر و به دادگاه کیفری استان خراسان رضوی ارسال نموده که به شعبه سوّم دادگاه کیفری ارجاع شده است. دادگاه در تاریخ 94/12/13 در وقت مقرر شعبه سوّم دادگاه کیفری استان خراسان رضوی تشکیل جلسه داده. نماینده دادستان حضور دارد اولیاء دم خانم ها 1 - ف.م.، مادر 2 - م.الف.، همسر مقتول و وکیل آنان آقای غ.ب. و متهمین 1 - ج. ی س. 2 - ص.س. 3 - الف.س. و وکیل آنان آقای ج. ت. 4 - ح.ج. و وکیل وی خانم م.ن.ق. در جلسه حضور دارند. بدوا نماینده دادسرا اظهار نمود که بر اساس کیفرخواست و موازین قانونی تقاضای رسیدگی و مجازات متهمین را دارم. اولیاء دم شکایت خودشانرا مطرح کردند و متهمین دفاعیات خودشان و نیز اخذ آخرین دفاع از متهمین به عمل آمد. به شرح اوراق پرونده و متن دادنامه دادگاه پس از انجام محاکمه جمیع متهمان و استماع اظهارات و دفاعیات آنان با توجه به شکایت اولیاء دم ختم رسیدگی را اعلام و به شرح آتی مبادرت به صدور دادنامه شماره --- مورخ 95/3/5 نموده است. در مورد اتهام آقای ج. س.ز. مبنی بر الف - شرکت در نزاع دسته جمعی منتهی به قتل. ب -قتل عمدی مرحوم الف.ع. ج -شرکت در ایراد ضرب و جرح عمدی به آقایان م. و الف. هر دو ع. 2 - اتهام آقای ص. س.، دایر بر الف: شرکت در ایراد ضرب و جرح عمدی ب: شرکت در نزاع دسته جمعی منجر به قتل 3 - اتهام آقای ح.ج.، مبنی بر الف- شرکت در منازعه دسته جمعی منجر به قتل ب- شرکت در ایراد ضرب و جرح عمدی به آقایان م و الف، هردو ع. که حسب محتویات پرونده... که بنا به مراتب فوق علم عادی حاصل است که جراحت ران چپ مقتول که موجب مرگ وی شده، توسط متهم (ج. س.ز.) وارد گردیده و قتل منتسب به وی می‌باشد و به استناد مواد قانونی و شکایت اولیاء دم نامبرده به قصاص نفس مطابق متن دادنامه محکوم شده است. و در خصوص اتهام دیگر متهم مبنی بر شرکت در ایراد ضرب و جرح عمدی به آقایان م. و الف. هر دو ع. و همچنین اتهامات متهمین دیگر آقایان ص. س.و ح.ج. دایر بر مشارکت در نزاع دسته جمعی و شرکت در ایراد ضرب عمدی به شکات فوق چون در پرونده مشخص نشده است که صدمات وارده به شکات هر یک توسط چه کسی وارد شده است و صدمات وارده هم مختصر می‌باشد و نیاز به تحقیق از آنان دارد لذا پرونده در رابطه با آنان مفتوح می‌باشد. پس از ابلاغ دادنامه به طرفین، وکلای آقای ج. س.ز. به نامان ع. ش. و ج. ت. به دادنامه فوق الذکر با تقدیم لایحه اعتراضیه تقاضای فرجام خواهی به شرح لاحیه تقدیمی نموده‌اند که جهت رسیدگی به فرجام خواهی پرونده به دیوان عالی کشور ارسال پس از ثبت در دبیرخانه به شعبه --- (این شعبه) ارجاع شده است. هیات شعبه --- تشکیل جلسه داده پس از قرائت گزارش آقای عباسعلی علیزاده عضو ممیّز و ملاحظه اوراق پرونده و نظریه کتبی آقای محمد رضا وکیلیان دادیار دیوان عالی کشور اجمالا مبنی بر آنکه در موقعیت کنونی به لحاظ عدم اظهار نظر دادگاه صادر کننده رای فرجام خواسته در خصوص بند ب ماده 29 قانون مجازات اسلامی معّد ابرام نمی‌باشد در خصوص دادنامه شماره --- - 95/3/5 فرجام خواسته مشاوره نموده چنین رای می دهد. رای شعبه --- : نظر به جمیع اوراق و محتویات پرونده و تحقیقات و بازجوئی های انجام شده... به اینکه محکوم علیه چاقو را به ران چپ مقتول زده و سبب قتل و فوت مرحوم الف.ع. است و دادگاه محترم به استناد بند ب ماده 290 قانون مجازات اسلامی مصوب سال 92 نامبرده را به قصاص نفس محکوم نموده و برای دادگاه، علم عادی حاصل است که جراحات ران چپ مقتول موجب مرگ وی شده است. النهایه آنچه موجب تامل و تعمّق در مسئله ما نحن فیه می‌باشد این است که ذیل بند ب ماده 290 قانون مذکور بیان می کند « که (متهم) باید آگاه و متوجه بوده باشد که آن کار را یعنی جرح با چاقو به ناحیه ران نوعا موجب آن جنایت یا نظیر آن می‌شود »; تا توجه به وقوع قتل عمدی که ناشی از جراحت وارده توسط متهم به مقتول بوده برای دادگاه احراز شود. این مطلب از دادنامه صادره مستفاد نمی شود. بنابر این چون دادگاه محترم در این مورد در پرونده اظهار نظری که موید تحقق عنصر معنوی قتل عمد است، نفعیا یا اثباتا اظهار نظر نکرده است. و با وجود نقص یاد شده در نظریه دادگاه محترم در رای امکان تایید آن نیست. علیهذا به استناد بند 2 قسمت ب ماده 469 قانون آیین دادرسی کیفری نقض و جهت رسیدگی و اظهار نظر نسبت به قسمت اخیر بند ب ماده 290 قانون مجازات اسلامی به دادگاه صادر کننده رای منقوضی ارجاع می شد. سپس پرونده به شعبه سوّم دادگاه کیفری استان خراسان رضوی ارسال شده است. دادگاه در تاریخ 95/7/14 در وقت فوق العاده جلسه سوّم دادگاه کیفری سابق استان خراسان رضوی تشکیل جلسه داده نماینده دادستان حضور دارد ملاحظه می‌شود که این دادگاه به شرح دادنامه شماره --- - 95/3/5 آقای ج. س.ز. با وکالت آقای ج. ت. به اتهام قتل عمدی مرحوم الف.ع. به قصاص نفس محکوم گردیده است. که از آن فرجام خواهی شده است و در شعبه --- دیوان محترم عالی کشور رسیدگی و به موجب رای شماره --- - 95/6/14 از جهت اینکه چون جراحت ران چپ مقتول موجب مرگ وی شده است و طبق بند ب ماده 290 قانون مجازات اسلامی متهم باید آگاهی و متوجه بوده باشد که آن کار یعنی جرح با چاقو به ناحیه ران موجب آن جنایت یا نظیر آن می‌شود که بنا بر این چون دادگاه در این خصوص اظهار نظر نکرده، رای را نقض و جهت اظهار نظر باین دادگاه ارسال فرموده اند. دادگاه با توجه به محتویات پرونده ختم رسیدگی را اعلام و به شرح ذیل مبادرت به صدور رای می‌نماید. رای دادگاه در پرونده پیوست به شرح دادنامه شماره --- - 95/3/5 آقای ج. س.ز. با وکالت آقای ت. و با توجه به حصول علم و تقاضای اولیاء دم محکوم به قصاص گردیده است که از آن فرجام خواهی گردیده است و در شعبه --- دیوان عالی کشور رسیدگی و از جهت اینکه این دادگاه نسبت به قسمت اخیر بند ب ماده 290 قانون آیین دادرسی کیفری اظهار نظر نکرده زیرا طبق بند ب ماده فوق باید متهم آگاه و متوجه بوده باشدکه جرح با چاقو به ناحیه ران نوعا موجب آن جنایت یا نظیر آن می‌شود رای را نقض و جهت اظهار نظر به همین شعبه ارجاع فرموده اند. با توجه به شرح دادنامه منقوض و اینکه در نظریه های پزشکی شماره 1692 ج - 93 - 93/9/2 ص 228 پرونده که جراحت وارده به ران مقتول را کشنده اعلام نموده است و در نظریه اولیه شماره 1692 ج 93 - 93/7/15 فرو شدن آلت جارحه را تا عمق با فشار دانسته است و از طرفی کسانی که از چاقو در این موارد استفاده می کنند که اولا قصد عضو خاصی از بدن مضروب را ندارند و ثانیا وقتی قصد فعل و استفاده از آلت قتاله نظیر چاقو می کنند نوعا آگاه و متوجه هستند که در صورتی که چاقو به جای حساس بدن مجنی علیه وارد گردد، موجب آن جنایت با نظیر آن (قتل) می‌گردد و از نظر این دادگاه این موضوع همانظوریکه به بند ب ماده 290 استناد نموده محرز است. و به استناد بند ب ماده مذکور و مواد استناد در دادنامه قبلی بر نظر خود باقی است و حکم به قصاص نفس صادر می‌نماید. پس از صدور حکم و ابلاغ به محکوم علیه به قصاص و وکلای نامبرده آقایان علی ش. و ج. ت. و نیز شخص محکوم علیه با تقدیم لایحه مراتب فرجام خواهی خود نسبت به رای صادره را اعلام نموده‌اند که جهت رسیدگی به فرجام خواهی پرونده به دیوان عالی کشور ارسال پس از ثبت در دبیرخانه به شعبه --- (این شعبه) ارجاع شده است. عموم مطالبی که فرجام خواه و دو وکیل نامبرده نوشته اند این است که حسب محتویات پرونده (خلاصه بیان می شد) نزاع دسته جمعی بوده و در این اوضاع و احوال شلوغ گویا ضربه ای به پای الف.ع. می خورد که هنوز مشخص نیست توسط چه کسی وارد شده است که منجر به خون ریزی از ناحیه پا شده و به علت دیر رساندن به بهداری و اورژانس فوت می‌نماید لایحه اعتراضیه در هنگام شور قرائت می‌شود.هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش آقای عباسعلی علیزاده عضو ممیّز و ملاحظه اوراق پرونده و نظریه کتبی آقای محمد رضا وکیلیان دادیار دیوان عالی کشور اجمالا مبنی بر رد فرجام خواهی طرح شده و ابرام دادنامه فرجام خواسته به لحاظ انطباق آن با قواعد و اصول دادرسی و نیز قوانین ماهوی و محتویات و ادله مضبوط در پرونده محاکماتی در خصوص دادنامه شماره --- - 95/7/15 فرجام خواسته مشاوره نموده، چنین رای می دهد:

نظر به مجموع محتویات پرونده و اقدامات انجام شده و تحقیقات و رسیدگی های صورت گرفته در مرجع انتظامی و بازپرسی و اظهارات طرفین در محضر دادگاه و بازسازی صحنه قتل و نظریه پزشکی قانونی و گواهی گواهان، برای دادگاه علم حاصل شده به اینکه آنچه موجب قتل و فوت مرحوم الف.ع. شده چاقوئی بوده که به ران چپ مقتول فرو رفته و سبب خون ریزی شدید شده است و ضارب ج. س.ز. بوده پرونده که به دیوان عالی کشور جهت رسیدگی به فرجام خواهی آقای ج. س.ز. ارسال می‌شود و به این شعبه ارجاع می‌گردد. هیات شعبه دادگاه نسبت به این که آیا محکوم علیه هنگام ایراد جرح نسبت به مقتول به مفاد تبصره 1 بند ب ماده 290 قانون مجازات اسلامی توجه داشته یا خیر اظهار نظر صریح ننموده لذا دادنامه فرجام خواسته به شماره 0021 - 95/3/5 صادره از شعبه سوّم دادگاه کیفری یک استان خراسان رضوی را نقض و پرونده را جهت رسیدگی و اظهار نظر راجع به مسئله مذکور به همان شعبه صادر کننده رای منقوض ارسال و مرجع مذکور در دادنامه شماره --- مورخ 95/7/15 پس از ذکر مقدمه چنین می نویسد... با توجه به شرح دادنامه منقوض و اینکه در نظریه های پزشکی قانونی شماره 1692 - ج - 93 - 93/9/2 (ص 228 پرونده) که جراحت وارده به ران مقتول را کشنده اعلام نموده است... و فرو شدن آلت جارحه را تا عمق با فشار دانسته است و از طرفی کسانی که از چاقو در این موارد استفاده می کنند که اولا قصد عضو خاصی از بدن مضروب را ندارند و ثانیا وقتی قصد فعل و استفاده از آلت قتاله نظیر چاقو می کنند، نوعا آگاه و متوجه هستند... با توجه به اینکه دادنامه منطبق با موازین شرعی و قانونی صادر شده از جهت رعایت موازین و قانون آیین دادرسی کیفری فاقد اشکال می‌باشد. لذا موجبی جهت نقض دادنامه وجود ندارد و به استناد بند الف ماده 469 قانون آیین دادرسی کیفری ضمن رد تقاضای فرجام خواهی دادنامه فوق الذکر تایید و ابرام می‌شود.

شعبه --- دیوان عالی کشور

رئیس: عبدالعلی ناصح - مستشار: عباسعلی علیزاده - عضو معاون: سعیدعالم