بسمه تعالی
هیات تخصصی استخدامی دیوان عدالت اداری
شماره پرونده: ه ت/ 0200770 شماره دادنامه سیلور: 140431390000418356 تاریخ: 1404/02/21
شاکیان: آقایان 1- امید محمدی2- عادل شعبانلو
طرف شکایت: 1- سازمان اداری و استخدامی کشور 2- وزارت نفت
موضوع شکایت و خواسته: 1-(ابطال تبصره 8 جزء 3 بند 2-1-4 از فصل دوم مجموعه مقررات استخدامی کارمندان صنعت نفت مصوب 1395) 2- (ابطال پاراگراف چهارم از بند 3-2-2 از ضوابط تحصیلی در دفترچه استخدامی وزارت نفت در سال 1401) 3-(ابطال تبصره ماده 26 بخشنامه 24510 - 1400/05/10 سازمان اداری و استخدامی کشور و ماده 25 بخشنامه 101243 مورخ 1401/12/9 سازمان اداری و استخدامی کشور)
شاکی دادخواستی به طرفیت 1- سازمان اداری و استخدامی کشور 2- وزارت نفت به خواسته فوق الذکر به دیوان عدالت اداری تقدیم کرده که به هیات عمومی ارجاع شده است متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر میباشد:
تبصره 8 جزء 3 بند 2-1-4 از فصل دوم مجموعه مقررات استخدامی کارمندان صنعت نفت:
«داوطلبان استخدام بایستی با بالاترین مقطع تحصیلی اخذ شده طبق نیازمندی های اعلام شده در آزمون استخدامی شرکت نمایند بدیهی است در صورتی که در هر یک از مراحل استخدام مشخص شود فرد دارای مقطع تحصیلی بالاتر با تاریخ اخذ یک روز قبل از برگزاری آزمون بوده، ادامه سایر اقدامات مربوط به جذب متوقف و موضوع استخدام منتفی خواهد شد.»
پاراگراف چهارم از بند 3-2-2 از ضوابط تحصیلی در دفترچه استخدامی وزارت نفت 1401:
«داوطلبان استخدام بایستی با بالاترین مقطع تحصیلی اخذ شده طبق نیازمندی های اعلام شده در آزمون استخدامی شرکت نمایند بدیهی است در صورتی که در هر یک از مراحل استخدام مشخص شود فرد دارای مقطع تحصیلی بالاتر با تاریخ اخذ یک روز قبل از برگزاری آزمون بوده، ادامه سایر اقدامات مربوط به جذب متوقف و موضوع استخدام منتفی خواهد شد. فلذا افراد دارای مقطع تحصیلی بالاتر امکان شرکت در آزمون استخدامی در مقطع تحصیلی پایین تر را نخواهند داشت.»
تبصره ماده 26 بخشنامه 24510 - 1400/05/10 سازمان اداری و استخدامی کشور:
«افراد دارای مدرک تحصیلی بالاتر از مقاطع تحصیلی اعلام شده، برای شرکت در آزمون میبایست مدرک مقطع تحصیلی ذکر شده در آگهی را داشته باشند. در این حالت مدرک تحصیلی بالاتر لحاظ نگردیده و صدور حکم کارگزینی با تنظیم قرارداد پیمانی پذیرفته شدگان بر اساس مقاطع تحصیلی مندرج در آگهی استخدامی خواهد بود.»
ماده 25 بخشنامه 101243 مورخ 1401/12/9 سازمان اداری و استخدامی کشور: «مدارک تحصیلی پایین تر از مقاطع تحصیلی اعلام شده در شرایط احراز مشاغل در آگهی استخدامی و همچنین مدارک معادل، برای شرکت در امتحان مشترک و استخدام مجاز نمیباشد.»
دلایل شاکیان برای ابطال مقرره مورد شکایت:
متن مقرره مورد اعتراض: پاراگراف چهارم از بند 3-2-2 از ضوابط تحصیلی در دفترچه استخدامی وزارت نفت 1401
«داوطلبان استخدام بایستی با بالاترین مقطع تحصیلی اخذ شده طبق نیازمندی های اعلام شده در آزمون استخدامی شرکت نمایند بدیهی است در صورتی که در هر یک از مراحل استخدام مشخص شود فرد دارای مقطع تحصیلی بالاتر با تاریخ اخذ یک روز قبل از برگزاری آزمون بوده، ادامه سایر اقدامات مربوط به جذب متوقف و موضوع استخدام منتفی خواهد شد. فلذا افراد دارای مقطع تحصیلی بالاتر امکان شرکت در آزمون استخدامی در مقطع تحصیلی پایین تر را نخواهند داشت.»
بر اساس ماده 10 قانون وظایف و اختیارات وزارت نفت مصوب 19؍2؍1391 «نظام های اداری و استخدامی و پرداخت حقوق و مزایای آن دسته از کارکنان شرکتهای تابعه وزارت نفت که در واحدهای عملیاتی و تخصصی شاغل میباشند با رویکرد تقویت رقابت پذیری و سرعت بخشیدن به بهرهبرداری از میادین مشترک و حفظ نیروی انسانی متخصص تابع آییننامه خاصی است که بدون الزام به رعایت قانون مدیریت خدمات کشوری با رعایت سایر قوانین و مقررات مربوطه و با پیشنهاد وزارت نفت و تایید معاونت توسعه مدیریت و سرمایه انسانی رییس جمهور تهیه میشود و حداکثر ظرف شش ماه پس از لازمالاجرا شدن این قانون به تصویب رییسجمهور میرسد» و در همین راستا آییننامه نظام های اداری و استخدامی کارکنان صنعت نفت تهیه شده و به تصویب رییسجمهور رسیده است و شورای اداری و استخدامی صنعت نفت نیز بر مبنای مجوز مقرر در مواد 39 و 40 آییننامه فوق، در تیر ماه 1395 به تصویب مجموعه مقررات اداری و استخدامی کارمندان صنعت نفت اقدام کرده و بر اساس قسمت 8 جزء 3 بند 2-1-4 از فصل دوم مجموعه مقررات مزبور محدودیت مذکور مورد اعتراض را برخلاف قانون بدین نحو تعیین کرده است «داوطلبان استخدام بایستی با بالاترین مقطع تحصیلی اخذ شده طبق نیازمندی های اعلام شده در آزمون استخدامی شرکت نمایند بدیهی است در صورتی که در هر یک از مراحل استخدام مشخص شود فرد دارای مقطع تحصیلی بالاتر با تاریخ اخذ یک روز قبل از برگزاری آزمون بوده، ادامه سایر اقدامات مربوط به جذب متوقف و موضوع استخدام منتفی خواهد شد. فلذا افراد دارای مقطع تحصیلی بالاتر امکان شرکت در آزمون استخدامی در مقطع تحصیلی پایین تر را نخواهند داشت.»
همین محدودیت در تبصره ماده 26 بخشنامه 24510 - 1400/05/10 سازمان اداری و استخدامی کشور و ماده 25 بخشنامه 101243 مورخ 1401/12/09 سازمان اداری و استخدامی کشور نیز برخلاف اختیارات گنجانده شده است.
به دلیل این بند وزارت نفت اقدام به حذف داوطلبین استخدامی دارای مدرک تحصیلی بالاتر از نیاز استخدامی طبق پاراگراف 4 بند 3-2-2 دفترچه استخدامی نموده است. به عنوان مثال اگر کسی دارای مدرک تحصیلی لیسانس و کارشناسی ارشد ریاضی باشد و سپس لیسانس مهندسی شیمی را اخذ کند طبق این بند حق شرکت در آزمون را ندارد زیرا بالاترین مدرک ایشان کارشناسی ارشد ریاضی است و در دفترچه استخدامی چنین پستی مورد نیاز نیست.
موارد مغایرت با قانون:
قاعدتاً و وفق عمومات داوطلبینی که مدارک بالاتر از نیازمند استخدامی در دفترچه استخدامی دارند باید استخدام شوند ولی مدرک آن ها قابل اعمال در مدرک کارگزینی نیست، اما وزارت نفت بدون دلیل و برخلاف عدالت و انصاف و قانون، اقدام به حذف داوطلبین استخدامی دارای مدرک مقاطع بالاتر از نیاز استخدامی طبق بند درخواستی ابطالی در دفترچه استخدامی نفت نموده است که مغایر موارد ذیل است:
اصل 28 قانون اساسی هر کس حق دارد شغلی را که بدان مایل است برگزیند؛ وزارت نفت به غلط مبادرت به محرومیت عده ای از استخدام میگردد و حتی اشخاص را محروم از ثبت نام اولیه و شرکت در آزمون می نماید. این استثنا فاقد هرگونه محمل قانونی است.
مطابق با بندهای 3 و 4 سیاست های کلی نظام اداری ابلاغی از سوی مقام معظم رهبری، موضوعات بهبود معیارها و روزآمدی روش های گزینش منابع انسانی و. .. دانشگرایی و شایسته سالاری در جذب نیروی انسانی توانمند، متعهد و شایسته و پرهیز از تنگ نظری ها و نگرش های سلیقه ای و غیر حرفه ای و همچنین بر دانش گرایی و شایسته سالاری در نصب و ارتقای افراد مورد تاکید قرار گرفته است که مصوبه مغایر آن است.
واحدهای غیرعملیاتی= براساس بند (و) ماده 42 قانون مدیریت خدمات کشوری که قانون عام حاکم بر امور استخدامی دستگاههای اجرایی و از جمله واحدهای غیرعملیاتی وزارت نفت است، دارا بودن مدرک تحصیلی دانشگاهی و یا مدارک همتراز از شرایط عمومی استخدام در دستگاه های اجرایی است و بر مبنای بند مذکور محدودیت اعمال شده از سوی وزارت نفت که مورد اعتراض است، شرط استخدام در دستگاه های اجرایی نیست.
واحدهای عملیاتی= بر اساس ماده 10 قانون وظایف و اختیارات وزارت نفت مصوب 19؍2؍1391 «نظام های اداری و استخدامی و پرداخت حقوق و مزایای آن دسته از کارکنان شرکتهای تابعه وزارت نفت که در واحدهای عملیاتی و تخصصی شاغل میباشند با رویکرد تقویت رقابت پذیری و سرعت بخشیدن به بهرهبرداری از میادین مشترک و حفظ نیروی انسانی متخصص تابع آییننامه خاصی است که بدون الزام به رعایت قانون مدیریت خدمات کشوری با رعایت سایر قوانین و مقررات مربوطه و با پیشنهاد وزارت نفت و تایید معاونت توسعه مدیریت و سرمایه انسانی رییس جمهور تهیه میشود و حداکثر ظرف شش ماه پس از لازمالاجرا شدن این قانون به تصویب رییسجمهور میرسد» و در همین راستا آییننامه نظام های اداری و استخدامی کارکنان صنعت نفت تهیه شده و به تصویب رییسجمهور رسیده است و شورای اداری و استخدامی صنعت نفت نیز بر مبنای مجوز مقرر در مواد 39 و 40 آییننامه فوق، در تیر ماه 1395 به تصویب مجموعه مقررات اداری و استخدامی کارمندان صنعت نفت اقدام کرده که قسمت 8 جزء 3 بند 2-1-4 از فصل دوم مجموعه مقررات مزبور که محدودیت مذکور مورد اعتراض را برخلاف قانون بدین نحو تعیین کرده است «داوطلبان استخدام بایستی با بالاترین مقطع تحصیلی اخذ شده طبق نیازمندی های اعلام شده در آزمون استخدامی شرکت نمایند بدیهی است در صورتی که در هر یک از مراحل استخدام مشخص شود فرد دارای مقطع تحصیلی بالاتر با تاریخ اخذ یک روز قبل از برگزاری آزمون بوده، ادامه سایر اقدامات مربوط به جذب متوقف و موضوع استخدام منتفی خواهد شد. فلذا افراد دارای مقطع تحصیلی بالاتر امکان شرکت در آزمون استخدامی در مقطع تحصیلی پایین تر را نخواهند داشت.» برخلاف قانون و خارج از حدود اختیارات است.
مصوبه مذکور از مصادیق تبعیض ناروا است که به موجب اصول 19 و 20 و بند 14 اصل 3 قانون اساسی ماده 8 سند امنیت قضایی مهر 1399 و ماده 5 سیاست های حقووق شهروندی در نظام اداری سال 1395 شورای عالی اداری رعایت آن الزامی است:
عدم در نظر گرفتن شرایط تساوی افراد در برابر قانون از سوی کمیسیون ماده صد برای شهروندان از موجبات نقض رای به دلایل احصایی زیر میباشد =
- 1) نقض اصول حقوقی: تساوی افراد در برابر قانون و منع تبعیض و قبح ترجیح بلامرجح
- 2) نقض قانون اساسی: برخورد تبعیض آمیز، حقوق مساوی افراد را از بین خواهد برد و نقض قانون اساسی{از جمله بند 14 اصل 3 و اصول 19 و 20 قانون اساسی} و اصول اولیه حقوقی را در پی خواهد داشت. در هر حال با توجه بند 14 اصل 3 و اصل 20 قانون اساسی و قاعده قبح ترجیح بلامرجح چنانچه تبعیض ناروایی نسبت به شهروندان اعمال شده باشد از علل نقض آرا میباشد.
- 3) ماده 8 سند امنیت قضایی مهر 1397 در مورد اصل برابری در مقابل قانون مقرر می دارد: همه اشخاص در مقابل قانون و مراجع رسیدگی مساوی هستند. در راستای تضمین قانونی اصل برابری، رفتار برابر و یکسان با همه اشخاص در مراجع قضایی، شبه قضایی و اداری، شرط ضروری دادرسی عادلانه است.
در ماده 30 سند امنیت قضایی نیز بر رعایت اصول دادرسی عادلانه تاکید شده است.
-4) ماده 5 سیاست های حقوق شهروندی در نظام اداری در حق مصون بودن از تبعیض در نظام ها، فرآیندها و تصمیمات اداری سخن می گوید و مقرره دارد.
- 5) در ماده 4 دستور العمل حفظ کرامت و ارزش های انسانی در قوه قضاییه به شماره 9000/ 41128 / 100 مورخ 1398/04/25 مصوب رییس قوه قضاییه تصریح شده: «در نظام قضایی ایران، دادرسی عادلانه مستند به اصول متعدد قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران از جمله اصل نوزدهم، بیستم، بیست و دوم، سی و دوم، سی و چهارم تا سی و نهم، یکصد و شصت و پنجم تا یکصد و شصت و نهم و برخی قوانین و مقررات است و بر این اساس مراجع قضایی مکلفند اصولی چون. .. تساوی همگان در برابر قانون و عدم هرگونه تبعیض ناروا،. .. حفظ حرمت و مصونیت جان، مال، حقوق، مسکن و شغل اشخاص در تمام فرآیند رسیدگی مقررات قانونی مربوط را رعایت نمایند.»
با عنایت به مراتب از آنجا که مصوبه مورد اعتراض در آزمون استخدامی وزارت نفت به دلیل آن که موجب محرومیت بخشی از دارندگان مدارک تحصیلی دانشگاهی میشود، خلاف قانون بوده و 1) ابطال تبصره 8 جزء 3 بند 2-1-4 از فصل دوم مجموعه مقررات استخدامی کارمندان صنعت نفت مصوب 1395 - 2) ابطال پاراگراف چهارم از بند 3-2-2 از ضوابط تحصیلی در دفترچه استخدامی وزارت نفت در سال 1401 3) ابطال تبصره ماده 26 بخشنامه 24510 - 1400/05/10 سازمان اداری و استخدامی کشور و ماده 25 بخشنامه 101243 مورخ 1401/12/09 سازمان اداری و استخدامی کشور متمنی است.
در پاسخ به شکایت مذکور،سازمان اداری و استخدامی کشور اظهار داشته:
« 1 - مستحضرند که در رای دادانامه شماره 106 9809970906010105 مورخ 1398/03/28 هیات تخصصی دیوان عدالت اداری در خصوص موضوع شرط عدم لحاظ مدرک تحصیلی بالاتر در آزمون استخدامی با این استناد که پیش از این هیات عمومی دیوان عدالت اداری در مورد مشابه به شرح دادنامه 474 مورخ 17 96,5 و اینکه در آگهی استخدام مدرک تحصیلی معینی برای ثبت نام شرط شود و اعلام شود که به داوطلبان دارای مدرک تحصیلی بالاتر ترتیب اثر داده نخواهد شد را خلاف قانون و خارج از حدود اختیار تشخیص نداده است مقرره مورد شکایت با موضوع مشابه شرایط عمومی دفترچه راهنمای آزمون استخدامی وزارت بهداشت سال 1396 را قابل ابطال تشخیص نداده است.
2- دادنامه شماره 697 مورخ 1399/05/21 هیات عمومی دیوان عدالت اداری لزوم رعایت شرایط اختصاصی دفترچه آزمون استخدامی از حیث داشتن مدرک تحصیلی خاص را مورد تایید قرار داده است و ابطال موضوع را رد نموده است.
3- در خصوص تبصره ماده 26 بخشنامه 24510 مورخ 1400/05/10 این سازمان که ابطال آن در دادخواست تقاضا شده نیز با صدور بخشنامه شماره 101243 مورخ 1401/12/09 لغو شده است بنابراین شاکی بلاوجه تقاضای ابطال آن را نموده است.
4- در مورد تقاضای ابطال ماده 25 بخشنامه شماره 101243 مورخ 1401/12/09 این سازمان؛ اولا موضوع این ماده مدرک پایین تر است و ارتباطی با موضوع داوطلب که مرتبط با مدرک، بالاتر بوده ندارد. ثانیا عدم امکان شرکت داوطلب با مدرک پایین تر لازمه شرایط احراز شغلی بوده و مغایر قوانین و مقررات نمیباشد. بنابراین تقاضای ابطال آن فاقد وجاهت قانونی است. با عنایت به مطالب معنونه تقاضای رد شکایت شاکی را دارد. »
طرف دیگر شکایت تا زمان تنظیم گزارش لایحه ای ارسال ننموده است.
پرونده شماره ه ت / 0200770 مبنی بر تقاضای ابطال: 1 -تبصره 8 جزء 3 بند 2-1-4 از فصل دوم مجموعه مقررات استخدامی کارمندان صنعت نفت مصوب 1395 2-ابطال پارگراف چهارم از بند 3-2-2 از ضوابط تحصیلی در دفترچه استخدامی وزارت نفت در سال 1401 3- ابطال تبصره ماده 26 بخشنامه شماره 24510 مورخ 1400/05/10 سازمان اداری و استخدامی کشور و ماده 25 بخشنامه شماره 101243 مورخ 1401/12/09 سازمان اداری و استخدامی کشور در جلسه مورخ 1404/2/7هیات تخصصی استخدامی مورد رسیدگی قرار گرفت و اعضای هیات در خصوص تقاضای ابطال ماده 25 بخشنامه شماره 101243 مورخ 1401/12/09 سازمان اداری و استخدامی کشور به شرح ذیل اعلام نظر نمودند:
رای هیات تخصصی استخدامی دیوان عدالت اداری
الف- در خصوص ممنوعیت دارندگان مدارک تحصیلی پایینتر از مقاطع تحصیلی اعلام شده در شرایط احراز مشاغل در آگهی استخدامی برای شرکت در امتحان مشترک و استخدام:
وقتی که فردی مدرک تحصیلی اعلام شده (در مقطع مربوط) در شرایط احراز شغل در آگهی استخدامی را ندارد طبیعی است که نتواند در آزمون مربوطه شرکت نماید و عملاً امکان استخدام و تصدی آن شغل برای وی وجود ندارد.
ب: در خصوص ممنوعیت دارندگان مدرک معادل برای شرکت در امتحان مشترک و استخدام:
اولاً: در ماده 42 قانون مدیریت خدمات کشوری صرفاً به مدارک تحصیلی دانشگاهی و یا مدارک همطراز (برای مشاغلی که مدارک همطراز در شرایط احراز آن ها پیشبینی شده هست) اشاره گردیده و در این ماده به مدرک معادل اشاره نشده است.
ثانیاً: هیات عمومی دیوان عدالت اداری طی رای وحدت رویه شماره 1777 مورخ 1397/08/15 اعلام میدارد حکم مقرر در ماده 103 قانون مدیریت خدمات کشوری در خصوص نحوه بازنشستگی کارمندان با تحصیلات دانشگاهی کارشناسی ارشد و بالاتر به دارندگان مدارک تحصیلی معادل کارشناسی ارشد و بالاتر قابل تعمیم نیست و در این زمینه رای شعبه ای را که بر همین مبنا صادرشده صحیح میداند این رای هیات عمومی میتواند به منزله وحدت ملاک تلقی گردد.
با عنایت به مراتب فوق ماده 25 بخشنامه شماره 101243 مورخ 1401/12/09 سازمان اداری و استخدامی کشور(موضوع دستورالعمل نحوه برگزاری امتحان عمومی، تخصصی و اختصاصی برای استخدام افراد در دستگاه های اجرایی کشور) قابل ابطال نمیباشد.
این رای به استناد بند ب ماده 84 قانون دیوان عدالت اداری ظرف مهلت 20 روز از تاریخ صدور توسط رییس یا 10 نفر از قضات دیوان عدالت اداری قابل اعتراض است میباشد.
محمد اسماعیلی
رییس هیات تخصصی استخدامی
دیوان عدالت اداری