بسمه تعالی
هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
شماره پرونده: ه ت/ 0300218 شماره دادنامه سیلور: 140431390001621027 تاریخ:1404/07/02
شاکی: خانم سیده مریم خلیلیان
طرف شکایت: وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
موضوع شکایت و خواسته: ابطال بند 5 شرایط اختصاصی شرکت در آزمون پذیرش دستیاری در رشته های تخصصی دندانپزشکی (سال 1403-1404) (سی و هشتمین دوره آزمون پذیرش دستیاری در رشته های تخصصی دندانپزشکی)
شاکی دادخواستی به طرفیت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به خواسته فوق الذکر به دیوان عدالت اداری تقدیم کرده که به هیات عمومی ارجاع شده است متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر می‌باشد:
5- مشمولان خدمت نظام وظیفه که در فرجه ی یک ساله یا در حین خدمت هستند و از نظر مقررات وظیفه ی عمومی مرتکب تخلفی نشده اند (موضوع مصوبه ی سی و چهارمین جلسه ی شورای سنجش و پذیرش دانشجو در دوره های تکمیلی و تخصصی وزارت بهداشت- مورخ 1401/06/15).
دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت:
احتراما به استحضار می رساند که بر اساس بند 5 شرایط اختصاصی شرکت در آزمون دستیاری دندانپزشکی اعلامی از سوی معاونت آموزشی وزارت بهداشت- که پیوست می‌باشد) برای شرکت در آزمون دستیاری دندانپزشکی از میان تمامی دانشجویان ترم آخر تحصیلی دندانپزشکی فقط و فقط دانشجویان پسر ترم آخر فاقد کارت پایان خدمت (یعنی حتما باید مشمول خدمت سربازی بوده و از معافیت تحصیلی دارند) حق شرکت در این امتحان را دارند و بدین ترتیب دانشجویان ترم آخر پسر معاف از خدمت سربازی و دانشجویان ترم آخر دختر حق شرکت ندارند.
در حالی که دانشجویان ترم آخر دختر و پسر معاف شده از سربازی در اواخر تیرماه تحصیلی فارغ التحصیل شده و حداکثر در صورت قبولی بایستی تا اول مهر از پایان نامه دفاع کنند و دقیقا همین شرایط برای دانشجویان ترم آخر پسر معاف نشده صادق است بنابراین تبعیض بین آنها خلاف قانون اساسی و عرف و منطق است.
بدلایل اعلام شده مصوبه مزبور قوانین ذیل می‌باشد.
1- ماده 1 قانون تامین وسایل و امکانات تحصیل اطفال و جوانان ایران مصوب 1353 و تصویب شده در 1385/07/05 مجلس محترم شورای اسلامی که به صراحت تمام به اجازه تحصیل بدون هیچ مانعی را برای جوانان تاکید دارد.
2 بند 14 اصل سوم قانون اساسی به تامین حقوق همه جانبه افراد و تساوی حقوق زن و مرد اشاره دارد.
3 اصل 20 قانون اساسی به یکسان بودن حقوق زنان و مردان اشاره دارد.
4 اصل 21 قانون اساسی که به تضمین حقوق زنان توسط دولت نظر دارد.
5 اصل 19 قانون اساسی به تساوی همه افراد از جمله زنان و مردان نظر دارد.
6 همچنین اصل 30 قانون اساسی مبنی بر موظف بودن دولت به توسعه تسهیلات عالی تا سرحد خودکفایی کشور نظر دارد.
خلاصه مدافعات طرف شکایت:
به موجب ماده 1 قانون خدمت پزشکان و پیراپزشکان مصوب سال 1375 مقرر شده است:
«کلیه افراد ایرانی با تحصیلات فوق دیپلم و بالاتر که پس از تاریخ 1367/04/01 از مراکز آموزش عالی گروه پزشکی در داخل یا خارج از کشور فارغ التحصیل شده یا می‌شوند و خدمت آنان از سوی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مورد نیاز اعلام می‌گردد مکلفند حداکثر مدت 24 ماه اول پس از فراغت از تحصیل خود را در داخل کشور و در مناطق مورد نیاز وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و تشکیلات تابعه آن خدمت نمایند.»
موارد معافیت از انجام خدمات موضوع قانون مربوط به خدمت پزشکان و پیراپزشکان نیز صراحتاً توسط قانونگذار تعیین گردیده است. به موجب ماده 2 قانون مذکور مقرر شده است:
«همسران و فرزندان شهداء، آزادگان و مفقودین جنگ تحمیلی، یک نفر برادر یا خواهر شهید یا مفقود، برادران و خواهران دو شهید یا بالاتر، آزادگان، جانبازان انقلاب اسلامی بالای بیست و پنج درصد، مادرانی که حضانت فرزند خود را به عهده دارند و نیز تک فرزند خانواده از انجام خدمات موضوع این قانون معاف هستند و در صورت تمایل افراد مذکور و نیاز وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی این گروه می‌توانند از مزایای این قانون بهره مند شوند.»
همچنین ماده 12 قانون نیز اعلام میدارد:
«مشمولان این قانون که به سن بالای 45 سالگی رسیده باشند، از انجام خدمات موضوع این قانون معاف می‌باشند.»
بر این اساس به موجب قانون مذکور، کلیه فارغ التحصیلان مقطع پزشکی عمومی (به غیر از افرادی که به موجب نص صریح قانون از خدمات مذکور معاف هستند) در صورتی که سابقاً خدمات موضوع قانون خدمت پزشکان و پیراپزشکان خود را نگذرانده باشند (این امکان وجود دارد قبل از تحصیل در رشته پزشکی عمومی در رسته دیگر گروه پزشکی تحصیل نموده باشند و خدمات موضوع قانون یاد شده را پس از فارغ التحصیلی در آن رسته طی کرده باشند) موظفند بلافاصله پس از فراغت از تحصیل در مقطع پزشکی عمومی، خدمات موضوع قانون خدمت پزشکان و پیراپزشکان خود را شروع نمایند. بر این اساس و با توجه به اینکه دوره تحصیلی مقطع تخصص تمام وقت می‌باشد و امکان هم زمان انجام خدمات موضوع قانون خدمت پزشکان و پیراپزشکان و تحصیل در مقطع تخصص امکان پذیر نبوده مشمولین قانون خدمت پزشکان و پیراپزشکان قبل از اتمام تعهدات موضوع قانون یادشده، مجاز به تحصیل در مقطع تخصص نخواهند بود.
2- ضمناً به موجب مواد 2 و 3 آیین‌نامه اجرایی قانون خدمت پزشکان و پیراپزشکان مصوب سال 1375 هیات وزیران مقرر شده است:
ماده 2- مناطق مورد نیاز ماده 1 قانون خدمت پزشکان و پیراپزشکان مصوب 1375 و رشته های مربوط، همچنین گروه های مازاد بر نیاز، در ابتدای هر سال توسط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی تعیین و اعلام خواهد شد.
ماده 3- توزیع فارغ التحصیلان گروه های پزشکی و پیراپزشکی در مناطق مورد نیاز با اولویت مناطق محروم با نظر کمیسیونی است که اعضای آن توسط وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی تعیین می‌شود.
بر اساس تصمیمات کمیسیون موضوع مواد 2 و 3 آیین‌نامه اجرایی قانون خدمت پزشکان و پیراپزشکان دانشجویان ترم آخر رشته پزشکی عمومی مشمول خدمات موضوع قانون مشمول آیین‌نامه تسهیل ادامه تحصیل دانشجویان ممتاز استعداد درخشان مجاز به شرکت در آزمون پذیرش دستیار تخصصی صرفاً برای یک نوبت گردیده اند. شرایط کسب عنوان استعداد درخشان در آیین‌نامه های مربوطه درج شده است.
3- همچنین بر اساس ماده 31 قانون وظیفه عمومی، مشمولان خدمت سربازی مادامی که به تحصیل خود ادامه می دهند از اعزام به خدمت دوره ضرورت معاف خواهند شد. (معافیت تحصیلی برای این افراد صادر خواهد شد.)
بر این اساس شورای سنجش و پذیرش دانشجو در مقاطع تکمیلی و تخصصی وزارت متبوع در نشست 43 خود با استناد به مراتب فوق به دانشجویان سال آخر و فارغ التحصیلان رشته های پزشکی و دندانپزشکی متقاضی شرکت در آزمون دستیاری که شمول خدمت نظام وظیفه بوده اند و از نظر مقررات قانونی وظیفه عمومی مرتکب تخلفی نشده اند اجازه داده است در آزمون ورودی مقطع دستیاری تخصصی شرکت نمایند.
4- ضمناً نکته حایز اهمیت دادخواست مطروحه این است که شاکی متقاضی ابطال بندی از اطلاعیه یاد شده گردیده است که صرفنظر از اینکه منطبق با ضوابط و مقررات تنظیم شده است، در صورت ابطال موجب تضییع حقوق قانونی برخی از متقاضیان می‌گردد. به این معنا که به فرض محال ابطال بند مذکور نه تنها شاکی مشمول شرکت در آزمون یاد شده نمی گردد بلکه عده ای دیگر نیز از برخورداری از حقوق قانونی خود محروم می گردند.
بر این اساس و با عنایت به اینکه تمامی اقدامات در این خصوص وفق ضوابط و مقررات صورت گرفته است، صدور رای به رد شکایت مورد تقاضا است.
رای هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
نظر به اینکه اولا مقرره مورد شکایت در مقام تعیین شرایط غیرآموزشی مربوط به آزمون دستیاری رشته های تخصصی دندانپزشکی است بنابراین از شمول مصوبه شماره 895 شورای عالی انقلاب فرهنگی خارج است. ثانیا با توجه به اینکه به موجب بند 5 مورد شکایت مشمولان خدمت نظام وظیفه عمومی مورد حکم قرار گرفته است و افراد غیر مشمول اعم از دختران و پسران دارای معافیت از خدمت وظیفه عمومی اساسا جزو جامعه هدف موضوع بند 5 شرایط اختصاصی شرکت در آزمون دستیاری رشته های تخصصی دندانپزشکی قرار نمی گیرند و افراد مزبور از حیث مقررات وظیفه عمومی در شرایط اختصاصی با محدودیتی مواجه نیستند و منوط به داشتن سایر شرایط از جمله بند 1 امکان شرکت ایشان در آزمون مزبور فراهم می‌باشد بنابراین مقرره مورد شکایت، مغایرتی با قوانین و مقررات مربوطه ندارد و قابل ابطال نمی‌باشد. این رای به استناد بند «ب» ماده (84) قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوب 1402/02/10) ظرف مهلت بیست روز از تاریخ صدور از جانب رییس محترم دیوان عدالت اداری یا 10 نفر از قضات محترم دیوان عدالت اداری قابل اعتراض بوده و پس از قطعیت، براساس ماده (93) قانون مذکور در رسیدگی و تصمیم گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است.
سید توحید عاملی
رییس هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
دیوان عدالت اداری