شماره پرونده: ه- ع؍ 0001907 شماره دادنامه: 140109970906010902 تاریخ: 02/12/1401
شاکی: حشمت اله سرتیپ زاده
طرف شکایت: 1- وزارت راه و شهرسازی 2- نهاد ریاست جمهوری
موضوع شکایت و خواسته: ابطال نامه شماره 400-10947 مورخ 31؍1؍1400 معاون امور مسکن و ساختمان وزارت راه و شهرسازی و نظام نامه انتخابات نهمین دوره هیات مدیره سازمانهای نظام مهندسی ساختمان (بند 3-2) شرایط اعضای هیات اجرایی انتخابات ابطال بند 2 نامه شماره 02-100-49292 - 12؍4؍1400 وزیر راه و شهرسازی و ابطال بند الف و ابتدای ماده 59 آییننامه اجرایی قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان در خصوص اعلام شرایط بند 3 ماده 11 قانون و تبصره 3 بند پ ماده مذکور و بالتبع دستورالعمل شماره 02-100-89691- 9؍7؍97 و اصلاحیه آن به شماره 430-28487- 3؍3؍1400 وزیر راه و شهرسازی ابطال بند الف و ابتدای ماده 59 آییننامه اجرایی قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان در خصوص اعلام شرایط بند 3 ماده 11 قانون و تبصره 3 بند پ ماده مذکور ابطال دستورالعلمل شماره 02-100-89691- 9؍7؍97 وزیر راه و شهرسازی
شاکی دادخواستی به طرفیت 1- وزارت راه و شهرسازی 2- نهاد ریاست جمهوریبه خواسته فوق الذکربه دیوان عدالت اداری تقدیم کرده که به هیات عمومی ارجاع شده است متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر میباشد:
نامه شماره 400-10947 مورخ 31؍1؍1400
مدیر کل محترم راه و شهرسازی استان (کلیه استان ها)
احتراماً، به پیوست «نظام نامه انتخابات اعضای هیات مدیره سازمانهای نظام مهندسی ساختمان استان» به همراه برنامه زمانبندی انتخابات برای آگاهی و اجرای مفاد آن در چهارچوب قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان و آییننامه های مربوط ابلاغ میگردد.
شایان ذکر است برنامه زمانبندی و نظام نامه انتخابات اعضای هیات مدیره سازمانهای نظام کاردانی ساختمان استان که مقرر است همزمان با انتخابات فوق الذکر برگزار شود، متعاقباً ارسال میگردد.
محمود محمودزاده
نظام نامه انتخابات نهمین دوره هیات مدیره سازمانهای نظام مهندسی ساختمان
7-1- دستگاه نظارت: وزارت راه و شهر سازی که مسئولیت قانونی کنترل و تایید فرآیند انتخابات را در سراسر کشور از شروع تا خاتمه آن و صدور اعتبارنامه های منتخبان برعهده دارد و مرجع رسیدگی به شکایات مرتبط با انتخابات در مراحل مختلف بوده صحت برگزاری انتخابات را تایید و تسجیل می کند که شامل دو بخش زیر است:
الفدستگاه نظارت:کشور ستاد دستگاه نظارت انتخابات در سطح کشور که در دفتر توسعه مهندسی ساختمان باشد.
وزارت متبوع، مستقر میباشد.
2-1-2- مدیرکل دفتر توسعه مهندسی ساختمان "رئیس دستگاه نظارت کشور" بوده و با حکم معاون مسکن و ساختمان وزارت راه و شهر سازی منصوب میشود. "دستگاه نظارت استان "نماینده" دستگاه نظارت کشور" بوده و مدیرکل راه و شهر سازی استان، "رئیس دستگاه نظارت استان" است که با حکم "رئیس دستگاه نظارت کشور" منصوب میشود.
-3-12- دستگاه نظارت کشور علاوه بر رئیس دارای 6 عضو جمعاً 7 نفر است که باد
3-2- شرایط اعضای هیات اجرایی:
اعضای سازمان استان که برای اعضای هیات اجرایی، توسط دستگاه نظارت استان و کشور انتخاب میشوند دارای شرایط زیر خواهند بود:
الف- عضویت در سازمان نظام مهندسی ساختمان استان.
معاونت مسکن و ساختمان
ب- داشتن پروانه حداقل در پایه دو در یکی از رشته های هفت گانه ساختمان
پ- نداشتن محکومیت انتظامی قطعی درجه سه یا بالاتر یا گذشت هفت سال از زمان صدور رای قطعی مذکور در زمان تعیین اعضای هیات اجرایی
ت- نداشتن وابستگی سببی یا نسبی تا درجه دو از طبقات اول و دوم با داوطلبان انتخابات مراتب باید به منتخبان عضویت در هیات اجرایی انتخابات قبل از معرفی برای تعیین اعضای هیات اجرایی اعلام شود و در صورتی که بعد از پایان مهلت ثبت نام داوطلبان انتخابات، احد از وابستگان سببی یا نسبی عضو هیات اجرایی داوطلب عضویت در هیات مدیره سازمان استان باشد، باید شخص مذکور از عضویت هیات اجرایی خارج شود در این صورت، نفر دارای رای بعدی مندرج در صورتجلسه تعیین اعضای هیات اجرایی جایگزین وی میشود.
ج- اشراف لازم و کافی به قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان، آییننامه اجرایی آن و سایر مقررات لازم الاجرا به تشخیص رئیس دستگاه نظارت استان.
چ- اعضای هیات اجرایی نباید از مدیران، معاونان و کارکنان وزارت راه و شهرسازی (اعم از تشکیلات ستادی یا استانی) و شرکت های تابعه آن یا اعضای هیات مدیره، بازرسان و اعضای شورای انتظامی استان یا مشاوران، مدیران و کارکنان سازمان استان اعم از دفتر مرکزی یا دفاتر نمایندگی آن یا کارکنان و مشاوران سازمان باشند.
ح- نامزد عضویت در هیات مدیره سازمان استان یا عضو هیات مدیره فعلی نمی توانند عضو هیات اجرایی باشند.
2) استعلام از سازمان استان در اولین جلسه، برای اخذ تعداد اعضا در مجموع و همچنین به تفکیک رشته های هفت گانه در روز آغاز فرآیند انتخابات به تفکیک هر رشته از رئیس سازمان استان، تعداد اعضای سازمان استان در این تاریخ مبنای تعداد اعضای هیات مدیره خواهد بود.
7) اعلام تعداد اعضای هیات مدیره در هر رشته و گروه براساس جدول ماده 61 آییننامه طبق پاسخ سازمان استان که تعداد اعضا را در روز آغاز فرآیند انتخابات به تفکیک رشته های هفتگانه به هیات اجرایی اعلام کرده است با تائید دستگاه نظارت استان که با کسب نظر از دستگاه نظارت کشور صورت میگیرد.
ملاک محاسبه تعداد اعضای هیات مدیره در هر رشته و گروه تعداد کل اعضای سازمان اعم از اصلی و مرتبط در آن رشته یا گروه میباشد، که باید متناسب با این تعداد تعیین گردد.
بند 2 نامه شماره 02-100-49292 - 12؍4؍1400
2- مطابق ماده 60 آییننامه اجرایی قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان (اصلاحی 1388) تعداد اعضای اصلی هیات مدیره متناسب با تعداد اعضای نظام مهندسی استان است تا تعداد اعضا در روز شروع فرآیند انتخابات (تشکیل هیات اجرایی ملاک عمل میباشد.
ماده 59 آییننامه اجرایی قانون نظام مهندسی
احراز شرط حسن شهرت اجتماعی و شغلی و رعایت اخلاق و شئون مهندسی، موضوع بند (3) ماده (11) قانون یاد شده، برای داوطلبان عضویت در هیات مدیره نظام مهندسی استان به شرح زیر میباشد:
الف- حسن شهرت اجتماعی و شغلی و رعایت اخلاق و شئون مهندسی
پ- صلاحیت حرفه ای
تبصره 3- به منظور رفع تعارض منافع و تسهیل رقابت سالم و اجتناب از اختلال در انجام وظایف، تصدی همزمان کارکنان دستگاه های نظارتی یا اجرایی مرتبط با موضوع قانون، مجاز نمیباشد.
دستورالعمل شماره 02-100-89691- 9؍7؍97
دستورالعمل موضوع تبصره 3 بخش "پ" ماده 59 آییننامه اجرایی قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان اصلاحی 1394
بر اساس اختیار ناشی از بخش اول ماده 123 آییننامه اجرایی قانون نظام مهندسی کنترل مصوب 1375، اسامی دستگاه های نظارتی و اجرایی مشمول موضوع تبصره 3 بخش پ ماده 59 آییننامه مذکور، اصلاحی 1394 به شرح زیر اعلام میشود:
ردیف
نام دستگاه های اجرایی و نظارتی
ردیف
نام دستگاه های اجرایی و نظارتی
1
ستاد وزارت راه و شهرسازی، ادارات کل راه و شهرسازی استانها، سازمان ملی زمین و مسکن، سازمان مجری ساختانها و تاسیسات دولتی و عمومی، مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، شرکت آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک، شرکت عمران شهرهای جدید، شرکت بازآفرینی شهری وزارت راه و شهرسازی
8
سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور و سازمان های نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس استان ها
2
ستاد وزارت کشور، استانداری، فرمانداری، بخشداری، دهیاری، سازمان شهرداری ها و دهیاری های کشور
9
تشکیلات مرکزی و مناطق، کلیه سازمان ها و شرکت های وابسته به شهرداری اعم از اینکه کل سهام یا درصدی از آن متعلق به شهرداری باشد.
3
مهندسی آب و فاضلاب کشور، شرکت های برق منطقه ای، شرکت های توزیع نیروی برق، شرکت های آب منطقه ای، شرکت های آب و فاضلاب شهری، شرکت های آب و فاضلاب روستایی
10
تشکیلات مرکزی بنیاد مسکن انقلاب اسلامی و ادارات کل آن در استان ها، و شرکت های تابعه آن.
4
شرکت ملی گاز اعم از کشوری و استانی
11
اعضای اصلی و علی البدل و کارکنان شورای شهر و روستا
5
تشکیلات مرکزی و ادارات استانی سازمان ثبت اسناد و املاک کشور
12
تشکیلات مرکزی دبیرخانه شورای عالی مناطق آزاد تجاری، صنعتی و ویژه اقتصادی و سازمان های مناطق آزاد تجاری، صنعتی و سازمان های مسئول مناطق ویژه اقتصادی
6
سازمان برنامه و بودجه کشور، ادارات ستادی و استانی
13
تشکیلات مرکزی سازمان صنایع کوچک و شهرک های صنعتی ایران و شرکت شهرک های صنعتی استانی
7
اعضای شورای انتظامی، بازرسان، مشاوران و کارکنان سازمان و سازمان های استان ها، روسا، هیات رئیسه، کارکنان دفاتر نمایندگی سازمان های استان ها
عباس آخوندی- وزیر
دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت:
دستور اداری 400- 10947 به صراحت مغایر نص ماده 13 قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان مصوب اسفند ماه 1374 است که می گوید ".... هیات اجرایی انتخابات که حسب مورد در هر استان متشکل از 3 تا 7 نفر از اعضای سازمان است با نظارت وزارت مسکن و شهرسازی وظیفه برگزاری انتخابات را به عهده دارد چگونگی انتخاب و تشکیل هیات اجرایی و اختیارات و وظایف هیات یاده شده به شرح مندرج در آییننامه اجرایی این قانون خواهد بود." با عنایت به موضوع فوق چگونگی انتخاب و تشکیل هیات اجرایی و اختیارات و وظایف هیات اجرایی و اختیارات و وظایف هیات یاده شده به شرح مندرج در آییننامه اجرایی این قانون خواهد بود. که به تصویب هیات محترم وزیران رسیده باشد. و براساس آن نص صریح ماده 62 آییننامه اجرایی چگونگی انتخاب و تشکیل هیات اجرایی و اختیارات و وظایف هیات به صراحت آن اعلام می دارد: "برای انجام انتخابات هیات مدیره هیات اجرایی انتخابات مرکب از 3 تا 7 عضو نظام مهندسی استان، با حداقل ده سال سابقه کار انتخاب خواهند شد. تعداد اعضای هیات اجرایی انتخابات برای استانهایی که تا 300 عضو دارند 3 نفر و تا 2500 عضو 5 تا 7 نفر و بیش از آن 7 نفر خواهد بود. هیات مذکور با نظارت وزارت مسکن و شهرسازی به عنوان دستگاه نظارت وظیفه برگزاری انتخابات را برعهده خواهد داشت..... "همچنین در اصلاحیه مصوب شماره 29238 -ت 40001 ه مورخ 31-1-1387 هیات محترم وزیران " الف- عبارت حداقل » ده سال «به عبارت» حداقل هفت سال «تغییر می یابد ب- اعداد (300) و (2500) به ترتیب به (2000) و (5000) و عبارت (3نفره) به عبارت (3 تا 5 نفره) تغییر می یابد."
در حالی که در قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان چگونگی انتخاب و تشکیل هیات اجرایی و اختیارات و وظایف هیات یاده شده به شرح مندرج در آییننامه اجرایی مصوب هیات محترم وزیران محول شده است.
و همچنین به استناد آییننامه اجرایی قانون مذکور و اصلاحیه آن شرایط انتخاب اعضای هیات اجرایی صرفا عضویت در سازمان نظام مهندسی ساختمان با حداقل 7 سال سابقه کار و تعداد اعضای هیات با توجه به تعداد اعضا سازمان مشخص شده است افزون بر آن استناد به نظام نامه نمی تواند دلیل ترک عمل به قانون و آییننامه باشد و بن مایه چنین استنادی خالی از هرگونه استدلال قانونی است. و نمی توان با تفسیر موسع در نظام نامه دچار افراط شده و اقدام به وضع شرایط مغایر با حقوق مکتسبه اعضای سازمان شده و اقدام به اعمال محدودیت فراتر از آنچه قانون و آییننامه اجرایی تعیین نموده شود و باید از گسترش شرایط محدود کننده مغایر با آنچه در قانون و آییننامه تعیین شده اجتناب نمود مگر آنکه این شرایط در آییننامه اصلاح و مصوب گردد.
وزیر محترم راه و شهرسازی با صدور دستور اداری موضوع شکایت اقدام به وضع محدودیت مغایر با موارد موضوع قانون و آییننامه اجرایی نموده است که این مهم موجب تضییع حقوق اعضای سازمان و مانع عضویت ایشان در هیات مدیره های سازمان ها میگردد و این اقدام فراتر از قانون تعیین و لذا باید از گسترش شرایط محدود کننده مغایر با آنچه در قانون تعیین شده اجتناب نمود. لذا مستدعی است با توجه به موارد معنونه و مغایرتهای موجود در قانون، آییننامه و بخشنامه مورد استناد وزارت محترم راه و شهرسازی و اصرار وزیر محترم مبنی بر جلوگیری از قبول اموری که موجبات تعارض منافع را بوجود می آورد به جهت جلوگیری از تضییع حقوق اعضا نسبت به ابطال شیوه نامه و موارد مندرج در آن و مواد آییننامه اجرایی که مغایر با قانون میباشد مساعدت لازم مبذول فرمائید.
در پاسخ به شکایت مذکور، مدیر کل دفتر توسعه مهندسی ساختمان به موجب لایحه شماره 430؍15346 مورخ 5؍2؍1401 به طور خلاصه توضیح داده است که:
مستفاد از قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان مصوب 1374 و آییننامه اجرایی آن، انتخاب اعضای هیات اجرایی انتخابات به وزارت راه و شهرسازی محول شده است، طبق عمومات مسلم حقوقی مقام منصوب کننده مجاز است از بین حائزان شرایط، اشخاص اولی را به سمت تعیین شده انتخاب نماید و این از اختیارات خاص مقام منصوب کننده است و ایرادی بر آن مترتب نیست.
ایراد دوم وارده توسط شاکی نیز ادعائی بلاوجه و خارج از ترتیبات مدنظر قانونگذار میباشد. اینکه تعداد اعضای سازمان استان به جای آغاز فرآیند انتخابات، در روز انتخابات ملاک عمل قرار گیرد، صائب نیست زیرا:
اعلام تعداد اعضای هیات مدیره در هر رشته و گروه توسط هیات اجرایی انتخابات، پس از تشکیل و ظرف یک هفته نص صریح ماده 64 آییننامه اجرایی قانون مهندسی و کنترل ساختمان مصوب 1375 است که منبعث از ماده 13 قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان مصوب 1374 میباشد.
ضمناً تعیین تعداد اعضای هیات مدیره از هر رشته از رشته های هفت گانه نظام مهندسی ساختمان، باید در ابتدای شروع انتخابات مشخص باشد. این امر از بدیهیات هر انتخاباتی است.
در خصوص تقاضای ابطال دستور العمل شماره 02- 100- 89691 مورخ 9؍7؍1397 وزیر محترم وقت راه و شهرسازی و اصلاحیه آن، همچنین ابطال بند مربوط در بخش ب ماده 59 آییننامه اجرایی اصلاحی 1394 اعلام میدارد که موضوع مذکور همان مطلبی است که قبلا در هیات عمومی محترم دیوان عدالت اداری به خواسته ابطال مطرح شده و اقدام وزارت راه و شهرسازی طی دادنامه شماره 140009970905811124 به تاریخ 1؍4؍1400 مغایر قانون و قابل ابطال تشخیص داده نشده است.
شاکی با مصادره به مطلوب بند 3 ماده 11 که از شرایط داوطلب "داشتن حسن شهرت اجتماعی و شغلی عملی به مهندسی و رعایت اخلاق و شئون مهندسی" را فقط "صلاحیت های علمی و حرفه ای "قید کرده تا به این وسیله اذهان قضات مختلف دیوان را منحرف نماید. حال آنکه خودداری و عمل نکردن به تعارض منافع از شرایط بسیار مترقی و ضد فسادی است که در زمره حسن شهرت اجتماعی و شغلی عملی به مهندسی و رعایت اخلاق و شئون مهندسی محسوب میشود و دقیقا جزء مبانی مورد نظر قانونگذار و منطوق و مفهوم این بند است که در صلاحیت علمی و حرفه ای مهندسان تجلی می یابد.
پرونده شماره ه- ع؍0001907 مبنی بر درخواست ابطالِ 1. نامه شماره 400؍10947 (مورخ 31؍1؍1400 معاون مسکن و ساختمان وزارت راه و شهرسازی- با موضوع: ابلاغ نظام نامه انتخابات اعضای هیات مدیره سازمان های نظام مهندسی ساختمان استان) و بندهای شماره 1- 7 و 2- 1- 2 و 3- 2 و جزء 7 بند 3- 3- 1 نظام نامه مذکور، 2. بند 2 نامه شماره 02؍100؍49292 (مورخ 12؍4؍1400 وزیر راه و شهرسازی)، 3. ابتدای ماده 59 و بند «الف» و تبصره 3 بند «پ» آن از آییننامه اجرایی قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان (مصوب 17؍11؍1375 هیات وزیران)، 4. دستورالعمل موضوع تبصره 3 بخش «پ» ماده 59 آییننامه اجرایی قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان اصلاحی 1394 به شماره 02؍100؍89691 (مورخ 9؍7؍1397 وزیر راه و شهرسازی) و 5. بخشنامه شماره 430؍28487 (مورخ 3؍3؍1400 وزیر راه و شهرسازی- با موضوع: اصلاح دستورالعمل ابلاغی به شماره 400؍89709 مورخ 9؍7؍1397)، در جلسه مورخ 16؍11؍1401 هیات تخصصی شهرسازی، منابع طبیعی و محیط زیست مورد رسیدگی قرار گرفت، که اعضا نسبت به «بند 9 دستورالعمل موضوع تبصره 3 بخش «پ» ماده 59 آییننامه اجرایی قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان و بخشنامه شماره 430؍28487 (مورخ 3؍3؍1400 وزیر راه و شهرسازی)»، اظهار نظر کردند و در خصوص باقی موضوعات شکایت، به شرح ذیل اقدام به صدور رای نمودند:
رای هیات تخصصی شهرسازی، منابع طبیعی و محیط زیست
نظر به اینکه اولاً هرچند با توجه به ماده 13 قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان (مصوب 22؍12؍1374) که بیان میدارد «هیات اجرایی انتخابات که حسب مورد در هر استان متشکل از 3 تا 7 نفر از اعضای سازمان است، با نظارت وزارت راه و شهرسازی وظیفه برگزاری انتخابات را به عهده دارد. چگونگی انتخاب و تشکیل هیات اجرایی و اختیارات و وظایف هیات یادشده به شرح مندرج در آییننامه اجرایی این قانون خواهد بود» و ماده 42 قانون مذکور که اعلام داشته «وزارت راه و شهرسازی مکلف است حداکثر ظرف شش ماه نسبت به تهیه آیین نامه های اجرایی این قانون اقدام نماید»، هیات وزیران مکلف به تصویب آییننامه اجرایی قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان نداشته است، لکن بر اساس اصل 138 قانون اساسی اقدام به تصویب آییننامه مذکور یادشده کرده و خارج از صلاحیت آن نبوده است.
ثانیاً با عنایت به اینکه مقررات، نظام نامه و دستورالعمل مورد شکایت، مغایرتی با آییننامه اجرایی قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان ندارند، علیهذا به دلیل عدم مغایرت با مصوبه بالادستی، خارج از صلاحیت واضع آن محسوب نمی گردد.
بنا به مراتب فوق، 1. نامه شماره 400؍10947 (مورخ 31؍1؍1400 معاون مسکن و ساختمان وزارت راه و شهرسازی- با موضوع: ابلاغ نظام نامه انتخابات اعضای هیات مدیره سازمان های نظام مهندسی ساختمان استان) و بندهای شماره 1- 7 و 2- 1- 2 و 3- 2 و جزء 7 بند 3- 3- 1 نظام نامه مذکور، 2. بند 2 نامه شماره 02؍100؍49292 (مورخ 12؍4؍1400 وزیر راه و شهرسازی)، 3. ابتدای ماده 59 و بند «الف» و تبصره 3 بند «پ» آن از آییننامه اجرایی قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان (مصوب 17؍11؍1375 هیات وزیران) و 4. دستورالعمل موضوع تبصره 3 بخش «پ» ماده 59 آییننامه اجرایی قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان اصلاحی 1394 به شماره 02؍100؍89691 (مورخ 9؍7؍1397 وزیر راه و شهرسازی) (به غیر از بند 9 دستورالعمل)، به اتفاق آرای اعضای هیات تخصصی شهرسازی، منابع طبیعی و محیط زیست، خارج از صلاحیت مرجع تصویب کننده نبوده و قابل ابطال تشخیص نمی گردد. این رای به استناد بند «ب» ماده 84 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری (مصوب 1392) ظرف مهلت بیست روز از تاریخ صدور از جانب رئیس محترم دیوان عدالت اداری یا 10 نفر از قضات محترم دیوان عدالت اداری قابل اعتراض است.
سعید کریمی
رئیس هیات تخصصی شهرسازی، منابع طبیعی و محیط زیست
دیوان عدالت اداری