هیات تخصصی اداری و امور عمومی
شماره پرونده: ه- ع/ 96/ 585 دادنامه: 9709970906010329 تاریخ: 11/10/97
شاکی: آقای علی اکبر رسا
طرف شکایت: بنیاد شهید و امور ایثارگران
موضوع شکایت و خواسته: ابطال بخشنامه شماره 1906061/03/5209 مورخ شهریور ماه 1387 مدیر کل پذیرش و امور اداری بنیاد شهید
دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت: 1- قانون استخدام کشوری مقرر داشته حقوق فرد بازنشسته به افراد تحت تکفل وی پرداخت میشود. 2- ماده 1170 قانون مدنی حضانت فرزند را در صورت جدایی با مادر می داند که در صورتی که ازدواج کند، حضانت به پدر منتقل میشود. 3- حقوق و مزایای متوفی از لحاظ قواعد ارث میان ورثه حین تعلق، قابل تقسیم است و همسری که ازدواج کند از عداد ورثه خارج و حقوقی ندارد. 4- شریعت اسلام عقیده دارد پدر و مادر، وارث قانونی فرزند متوفی خود هستند. بنابراین بخشنامه مورد اعتراض مغایر شرع انور میباشد.
متن مقرره مورد شکایت: «همانگونه که مستحضرید تعدادی از شهدای معظم قبل از اینکه به افتخار بازنشستگی نائل شوند (سنوات ایشان به 30 سال خدمت برسد) به دلایل مختلف حکم حقوقی خانواده راکد گردیده است و پس از اینکه ایشان واجد شرایط بازنشستگی می گردند، می باید در وجه عائله تحت تکفل حین شهادت پاداش پایان خدمت و ذخیره مرخصی پرداخت گردد. لذا مقتضی است در این خصوص مراتب مورد بررسی دقیق قرار گرفته و اسامی ایشان جهت کارپردازی به انضمام فرم پیوستی در اسرع وقت به این اداره کل اعلام گردد.»
خلاصه مدافعات طرف شکایت: 1- بر اساس تبصره (2) قانون حالت اشتغال مستخدمین شهید، جانباز و... مصوب 30/6/1372، حقوق مستخدمین شهید به عائله آنها پرداخت میگردد که در ماده (7) قانون برقراری حقوق وظیفه عائله تحت تکفل جانبازان و شهدا مصوب 25/11/1361، بدان پرداخته شده است. علاوه بر این بر اساس ماده (6) قانون اخیرالذکر، افزون بر حقوق حالت اشتغال، پاداش پایان خدمت شهدا و جانبازان هم به عائله تحت تکفل آنها تعلق میگیرد. 2- به موجب بند (1) تبصره قانونی الحاق یک تبصره به قانون استخدام جانبازان، اسرا و... مصوب 7/9/1375 بنیاد شهید پس از تصویب این قانون ملزم به پرداخت حقوق حالت اشتغال شهید به همسران شهداء اعم از مزدوج و غیر مزدوج میباشد و بدین جهت پرداخت حقوق حالت اشتغال شهید بر اساس تبصره (3) ماده (40) قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران به تنها عائله تحت تکفل شهید یعنی همسر وی، مطابق با قوانین میباشد. 3- هیات عمومی دیوان عدالت اداری در آراء وحدت رویه صادره به شماره 22 مورخ 31/1/1382 و شماره 348 مورخ 25/3/1394 در موضوع مورد شکایت این پرونده، لزوم تحت تکفل بودن شخص در هنگام شهادت را ملاک تعلق حقوق حالت اشتغال و پاداش پایان خدمت تعیین کرده است.
نظریه تهیه کننده گزارش: 1- بر اساس ماده واحده قانون حالت اشتغال مستخدمین شهید، جانباز، از کار افتاده و مفقودالاثر انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی مصوب 30/6/1372، مستخدمین شهید، جانبازان و... به منزله کارکنان شاغل تلقی میشوند و بر اساس مقررات استخدامی ذیربط با سنوات مقرر بازنشسته شده و پس از آن از حقوق بازنشستگی بهره مند خواهند شد. همچنین با توجه به تبصره (3) ماده (40) قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران مصوب 2/10/1391، مشمولان قانون حالت اشتغال از کلیه امتیازات منظور شده برای شاغلان همطراز (مانند پاداش پایان خدمت و غیره) برخوردار می گردند. 2- قانون پرداخت پاداش پایان خدمت و بخشی از هزینه های ضروری به کارکنان دولت مصوب 26/2/1375، نسبت به پاداش پایان خدمت کارکنان دولت (از جمله مستخدمین شهید که به منزله کارکنان شاغل تلقی میشوند)، تعیین تکلیف نموده و در تبصره (2) ماده (1) آن تصریح شده است که در صورت فوت مستخدم، پاداش موضوع این ماده به وراث قانونی مستخدم متوفی، موضوع ماده (86) قانون استخدام کشوری مصوب 31/3/1345 تعلق میگیرد. 3- در ماده 86 قانون استخدام کشوری وراث قانونی اینگونه تعریف شده است: «وراث قانونی از لحاظ این قانون عبارتند از: فرزندان و زوج یا زوجه دائمی و مادر و پدری که در کفالت متوفی بوده اند و...» 4- با توجه به مقدمات فوق و مستنبط از احکام قانونی اینگونه می توان بیان داشت که اولاً تقسیم پاداش پایان خدمت تابع قواعد عام حقوق مدنی در تقسیم ماترک و بر اساس نسبت های قانونی در طبقات ارث نمیباشد. چرا که قانون استخدام کشوری به عنوان قانونی عام و سابق در مواد (81) و (82)، به صراحت به تعلق حقوق بازنشسته متوفی به وراث قانونی وی حکم داده است و در مواد (86) و (87) ضمن تعریف وراث قانونی، با نقض نسبت های تقسیم ماترک، به بیان قاعده تقسیم این حقوق به صورت مساوی میان وراث قانونی پرداخته است. ثانیاً قوانین خاص لاحق همچون مواد (6) و (7) قانون برقراری حقوق وظیفه از کار افتادگی و وظیفه عائله تحت تکفل جانبازان و شهداء انقلاب اسلامی ایران و جنگ تحمیلی... مصوب 25/11/1361، تبصره (2) قانون حالت اشتغال مستخدمین شهید، جانباز، از کار افتاده و مفقودالاثر انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی مصوب 30/6/1372، تبصره (2) ماده (16) آییننامه اجرایی قانون حالت اشتغال مستخدمین شهید، جانباز و... مصوب 13/6/1373 و قانون پرداخت پاداش پایان خدمت و بخشی از هزینه های ضروری به کارکنان دولت، در بیان افراد مستحق دریافت حقوق وظیفه، مستمری بازنشستگی و پاداش پایان خدمت مستخدمین شهید، از عبارت «عائله شهید»، «عائله تحت تکفل» و «وراث قانونی» استفاده کرده اند و در تعیین مصادیق، به موارد مذکور در ماده 86 قانون استخدام کشوری احاله داده اند. از این رو ضابطه تعلق حقوق وظیفه، مستمری بازنشستگی و پاداش پایان خدمت به عائله تحت تکفل مستخدمین شهید که در بخشنامه مورد شکایت ذکر شده است، همسو با قوانین خاص مربوطه بوده و این قوانین هم ملهم از قانون استخدام کشوری چنین ملاکی را تعیین کرده اند. بنابراین بخشنامه مورد شکایت در خصوص احصاء مستحقین دریافت پاداش پایان خدمت و تعیین عائله تحت تکفل، منطبق با قوانین مربوطه تنظیم شده است. افزون بر این دو رای وحدت رویه دیوان عدالت اداری به شماره 22 مورخ 31/1/1382 و شماره 348 مورخ 25/3/1384 در موضوع پرداخت مستمری بازنشستگی و پاداش پایان خدمت مستخدمین شهید، موید تعلق حقوق مذکور به عائله تحت تکفل یا همان وراث قانونی مذکور در ماده 86 قانون استخدام کشوری میباشد. اما در خصوص قیدی که تحت عنوان «عائله تحت تکفل حین شهادت» به این ضابطه افزوده شده است، با توجه به اینکه ماده 86 قانون استخدام کشوری تصریح دارد: «مادر و پدری که در کفالت متوفی بوده اند و همچنین نوادگانی که پدر و مادرشان فوت شده و در کفالت متوفی میباشند» و همچنین مصادیق مذکور در ماده (7) قانون برقراری حقوق وظیفه از کار افتادگی و وظیفه عائله تحت تکفل جانبازان و شهداء و تبصره (2) ماده (16) آییننامه اجرایی قانون حالت اشتغال مستخدمین شهید، ناظر بر تحت تکفل بودن تا زمان تحقق شهادت نبوده و جملگی مشعر بر این هستند که مستحقان دریافت پاداش پایان خدمت به منظور بهره مندی از این پاداش، باید در زمان تحقق بازنشستگی تحت تکفل متوفی و یا شهید باشند و از آثار فرض حالت اشتغال مستخدمین شهید، امکان تحت کفالت قرار گرفتن افراد جدید حائز شرایط و یا خروج افراد فاقد شرایط در طول دوره حالت اشتغال تا زمان تحقق بازنشستگی است. موید این مطلب تبصره (3) قانون حالت اشتغال مستخدمین شهید، جانباز، از کار افتاده و مفقودالاثر انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی است که بیان می کند: « چنانچه وراث اناث تحت تکفل شهید شوهر اختیار کرده و مطلقه شده و ضرورت طلاق مورد تایید بنیاد شهید انقلاب اسلامی باشد از همان تاریخ طلاق مجدداً حقوق آنها برقرار و پرداخت میگردد. » (همانگونه که بیان شد با توجه به تبصره (2) قانون حالت اشتغال مستخدمین شهید، تبصره (3) ماده (40) قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران و ماده (7) قانون برقراری حقوق وظیفه عائله تحت تکفل جانبازان و شهداء، این احکام شامل پاداش پایان خدمت هم میشود.) از این رو تبصره یاد شده هم با ملاک عمل قرار دادن حالت اشتغال شهدا و آثار آن، امکان تحت کفالت قرار گرفتن وارثان اناث را بعد از شهادت هم ممکن دانسته است. بنابراین مفاد بخشنامه که در تعلق پاداش پایان خدمت ضابطه تحت تکفل بودن « حین شهادت » را بدون توجه به آثار ناشی از وضعیت اشتغال و استخدام شهید موضوع حکم قرار داده است، تبعاتی همچون ممانعت از تحت تکفل قرار گرفتن افراد واجد شرایط در مدت فرض اشتغال مستخدمین شهید تا زمان تحقق بازنشستگی، همانند مصداق مذکور در تبصره (3) قانون حالت اشتغال مستخدمین شهید را به همراه خواهد داشت و این امر با مضمون قوانین پیش گفته در تغایر است. در نتیجه افزودن قیدی ناظر بر لزوم تحت تکفل بودن در حین شهادت، به علت ایجاد تغییر در مصادیق برخوردار از این حقوق، اقدامی تقنینی و خروج از صلاحیت محسوب میشود و از این حیث بخشنامه مورد اعتراض در خور ابطال میباشد. تهیه کننده گزارش: مهدی دربین
رای هیات تخصصی
بر اساس ماده 86 قانون استخدام کشوری ورثه قانونی مستخدم متوفی احصاء گردیده و قابل تعمیم به کلیه وراث شرعی نیست. ماده 7 قانون برقراری حقوق وظیفه از کار افتادگی و وظیفه عائله تحت تکفل جانبازان و شهدای انقلاب اسلامی ایران و جنگ تحمیلی و پرداخت حقوق و مزایای مجروحین جنگ تحمیلی و انقلاب اسلامی، عائله تحت تکفل مستخدم را که میتوانند از حقوق وظیفه مقرر در این قانون استفاده نمایند مشمول ماده 86 قانون استخدام کشوری و تعداد دیگر از ورثه مستخدم به شرح مذکور در بندهای الف - ب - ج - احصاء نموده است. برابر رای وحدت رویه شماره 348-25/3/94 صادره از هیات عمومی دیوان عدالت اداری، پرداخت پاداش پایان خدمت از جمله مزایای مصرح در تبصره یک ماده واحده قانون حالت اشتغال مستخدمین شهید مصوب 1372 محسوب میشود. استحقاق ورثه قانونی شهدای گرانقدر جهت دریافت پاداش پایان خدمت مستلزم این است که تحت کفالت شهید گرانقدر بوده باشند. از طرفی مطابق قانون الحاق یک تبصره به قانون استخدام جانبازان، اسرا و افراد خانواده های شهدا... مصوب 1375 دریافت حقوق از بابت استخدام (رسمی یا غیر رسمی) حقوق بازنشستگی، وظیفه و مستمری (به سبب قانون دیگر) و ازدواج همسران شهدا موجب قطع حقوق و دریافتی های موضوع تبصره نخواهد بود. نتیجتاً همسران شهدای معظم که ازدواج کرده اند همچنان جزء ورثه تکفل شهید تلقی گردیده اند بنا بر مراتب یاد شده و ملاک مذکور در رای وحدت رویه استنادی عائله تحت تکفل حین شهادت شهید استحقاق دریافت پاداش پایان خدمت و ذخیره مرخصی را دارد و خلاف قوانین نیست و برابر نظریه فقهای محترم شورای نگهبان خلاف موازین شرعی هم نبوده است. لذا مستنداً به بند (ب) ماده 85 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب 1392 رای به رد شکایت صادر میگردد. رای صادره ظرف بیست روز از تاریخ صدور، از سوی رئیس دیوان یا ده نفر از قضات دیوان عدالت اداری قابل اعتراض میباشد.
سید کاظم موسویرئیس هیات تخصصی اداری و امور عمومی دیوان عدالت اداری