شماره دادنامه: 140531390000471750
تاریخ دادنامه: 1405/02/29
شماره پرونده: 0300650
مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری
شاکی: آقای داریوش عکاشه
طرف شکایت: وزارت نفت
موضوع شکایت و خواسته: ابطال قسمت اخیر بند 3 اطّلاعیه شماره ع ت/272998/ت ه م/2-332 مورخ 1388/09/14 رییس تدوین و هماهنگی مقرّرات اداری و استخدامی وزارت نفت
گردش کار: شاکی به موجب دادخواست و لایحه تکمیلی ابطال قسمت اخیر بند 3 اطّلاعیه شماره ع ت/272998/ت ه م/2-332 مورخ 1388/09/14 رییس تدوین و هماهنگی مقرّرات اداری و استخدامی وزارت نفت را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته به طور خلاصه اعلام کرده است که:
" کمیسیون ماده 16 مربوط به قانون تسهیلات استخدامی و اجتماعی جانبازان انقلاب اسلامی می‌باشد که براساس ماده (4) قانون مارالذکر، صرفاً به «جانبازان» مشمول قانون مذکور اختصاص داشته و حتی شامل حال دیگر ایثارگران مانند رزمندگان، اسراء و آزادگان نمی شود و در آن مقرّر گردیده: «دستگاه های مشمول این قانون، مکلّفند حسب درخواست «جانبازانی» که تا تصویب این قانون در خدمت دستگاه بوده اند، فقط برای یک بار نسبت به اعاده به خدمت آنان اقدام نمایند.» که بازگشت به کار شدن مشمولین قانون مارالذکر نیز توسط آراء قطعی و لازم الاجراء صادره از سوی کمیسیون ماده 16 قانون مذکور، صورت می گرفته و چون مقرّرات قانون مارالذکر، دلالتی بر منع بازپرداخت مبالغ یا وجوهی که «جانبازان به هنگام قطع رابطه استخدامی» دریافت نموده بودند، نداشته است، لذا هیات عمومی دیوان عدالت اداری نیز در متن دادنامه شماره 9110090905800290 مورخ 1391/05/23، این قسمت از بند (3) اطلاعیه مورد اعتراض را ابطال ننموده ولی در مورد قسمت انتهایی بند مذکور به دلیل عدم شکایت شاکی، اظهار نظر ننموده و آن را تایید یا رد نکرده است. همان طور که در متن گردش کار دادنامه مذکور ملاحظه می فرمایید، مدیر امور حقوقی شرکت ملّی نفت ایران در لایحه تقدیمی خود اعلام نموده است: «اطّلاعیه شماره ع ت/272998/ت ه م/2-332 مورخ 1388/09/14 تدوین و هماهنگی مقرّرات اداری و استخدامی، صرفاً در راستای اجرای قانون تسهیلات استخدامی و اجتماعی جانبازان مصوّب 1374/03/31 صادر شده است.»
قانون تسهیلات استخدامی و اجتماعی جانبازان مصوّب 1374/03/31، از تاریخ 1391/10/02 بر اساس ماده 76 قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران، بلا اثر و منسوخ شده است. هیات عمومی دیوان عدالت اداری نیز در دادنامه شماره 98099709058112764 مورخ 1398/09/26 بر این موضوع اذعان داشته است. بنابراین با توجه به مفاد نامه رسمی مدیر امور حقوقی شرکت ملّی نفت ایران که به صراحت و با استفاده از واژه «صرفاً» در لایحه خود، ارتباط انحصاری میان اطّلاعیه مارالذکر و قانون تسهیلات استخدامی جانبازان را اعلام نموده و از سوی دیگر، قانون مرتبط مذکور با اطّلاعیه شماره ع ت/272998/ت ه م/2-322 مورخ 1388/09/14، نیز از تاریخ 1391/10/02، منسوخ و بالا اثر شده است، علی القاعده مفاد اطّلاعیه مارالذکر نیز از تاریخ 1391/10/02 ابطال و از حیز انتفاع خارج شده است. برای مثال، بر طبق مفاد بخش نخست بند 3 اطّلاعیه مارالذکر، که توسط هیات عمومی دیوان عدالت اداری نیز تایید گردید، مقرّر شده که جانبازان مشمول قانون تسهیلات استخدامی و اجتماعی اعاده به خدمت شده، ملزم به استرداد پاداش بازنشستگی دریافت شده، می‌باشند. اما این مقرره به استناد مفاد تبصره ذیل بند (چ) ماده 87 قانون برنامه ششم توسعه مصوّب 1395، ملغی گردیده و الزامی به مسترد نمودن پاداش بازنشستگی دریافت شده توسط جانبازان، وجود ندارد. متاسفانه، علی رغم ابطال قانونی اطّلاعیه مذکور، مدیر کل مارالذکر در مکاتبات و دستورالعمل های اخیر خود نیز به آن استناد و آن را کماکان قابل اجرا دانسته و موضوع آن را که صرفاً به «جانبازان» اختصاص داشته است، به دیگر ایثارگران مانند رزمندگان و آزادگان نیز تسرّی داده است. مستفاد از رای وحدت رویه شماره 106-103 مورخ 1388/02/20 هیات عمومی دیوان عدالت اداری: «مقام اداری نمی‌تواند علی رغم حق جدید ناشی از قانون جدید، به قوانین سابق استناد نماید.» چه رسد به استناد به یک قانون و اطّلاعیه بلا اثر و منسوخ.
لذا مستفاد از متن قوانین و مقرّرات مربوط (ماده 49 قانون استخدام کشوری، مواد 32 الی 35 آیین‌نامه مرخصی ها، تبصره 1 ماده 84 قانون مدیریت خدمات کشوری و قسمت 1- 6-03 مجموعه مقرّرات اداری و استخدامی کارمندان وزارت نفت)، که در تمامی آنها از واژه «می تواند»، برای کارمند استفاد شده است (نه دستگاه ذی ربط)، اعطاء هرگونه مرخصی بدون حقوق به کارمند، مستلزم تقاضا و درخواست کتبی کارمند به دستگاه ذی ربط می‌باشد. رای وحدت رویه شماره 241 - 1369/12/07 هیات عمومی دیوان عدالت اداری نیز در این مورد، اعلام نموده است: «مستخدم باید تقاضانامه استفاده از مرخصی بدون حقوق را با ذکر علّت و مدّت آن، توسط رییس اداره خود به وزارتخانه یا موسّسه دولتی متبوع ارسال نماید.» لذا دستگاه ذی ربط، اختیار و اجازه قانونی و مقرّراتی برای اعمال مرخصی بدون حقوق به صورت اجباری و بدون درخواست کارمند را ندارد. بنابراین، وضع قاعده آمره مذکور در بخش انتهایی بند (3) اطلاعیه مورد اعتراض، برخلاف قوانین و مقرّرات مربوط و خارج از حیطه اختیارات مقام اداری واضع آن بوده و می‌باشد. لذا ابطال جمله «و نیز احتساب دوره بازخرید، بازنشستگی به عنوان مرخصی بدون حقوق خواهد بود.» از بخش انتهایی بند (3) اطلاعیه شماره ع ت/272998/ت ه م/2-332 مورخ 1388/09/14 اداره کل تدوین و هماهنگی مقرّرات اداری و استخدامی وزارت نفت و تسرّی موضوع ابطال به تاریخ صدور اطّلاعیه مذکور مورد استدعا است."
متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است:
" اطّلاعیه شماره ع ت/272998/ت ه م/2-332 مورخ 1388/09/14
از: رییس تدوین و هماهنگی مقرّرات اداری و استخدامی وزارت نفت
موضوع: اعاده به کار جانبازان
رییس بررسی طرح ها و هماهنگی مقرّرات اداری و استخدامی شرکت ملّی نفت ایران
رییس بررسی طرح ها، روش ها و هماهنگی مقرّرات اداری شرکت ملّی گاز ایران
رییس بررسی طرح ها، روش ها و هماهنگی مقرّرات اداری شرکت ملّی پالایش و پخش فرآورده های نفتی ایران
رییس بررسی طرح ها، مقرّرات و روش های اداری شرکت ملّی صنایع پتروشیمی
با سلام،
لزوماً حسب سوالات مطروحه در خصوص موضوع فوق الاشاره تاکید و یادآوری می نماید:
......
3- در مواردی که به استناد رای کمیسیون ماده 16، شرکت ملزم به اعاده به کار کارکنان جانباز خاتمه خدمت یافته (بازخرید/ بازنشسته) شود، هرگونه اقدام منوط به استرداد پاداش/ مبلغ سنوات خرید خدمت و مقرّری/ مستمری دریافتی (حسب مورد) به شرکت و نیز احتساب دوره بازخرید/ بازنشستگی به عنوان مرخصی بدون حقوق خواهد بود."
علی رغم ارسال و ابلاغ نسخه دوم دادخواست و ضمایم آن برای طرف شکایت تا زمان رسیدگی به پرونده پاسخی واصل نگردیده است.
هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1405/02/29 با حضور رییس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است.
رای هیات عمومی
درخواست استفاده از مرخصی بدون حقوق از اختیارات و همچنین حقوق مستخدمین است و لذا احتساب دوره بازخرید و یا بازنشستگی به عنوان مرخصی بدون حقوق با مقرّرات عمومی در این زمینه از جمله تبصره 1 ماده 84 قانون مدیریت خدمات کشوری مغایرت دارد و وضع آن نیز خارج از حدود اختیار مرجع واضع آن بوده و با عنایت به مراتب فوق قسمت اخیر بند 3 اطّلاعیه شماره ع ت/272998/ت ه م/2-332 مورخ 1388/09/14 اداره کل تدوین و هماهنگی مقرّرات اداری و استخدامی وزارت نفت به دلیل خلاف قانون و خارج از اختیار بودن مستند به بند 1 ماده 12 و مواد 13 و 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوّب سال 1392 از تاریخ تصویب ابطال می‌شود. این رای براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوّب 1402/02/10) در رسیدگی و تصمیم گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است./
احمدرضا عابدی
رییس هیات عمومی دیوان عدالت اداری
آدرس: تهران بزرگراه شهید ستاری بلوار شهید مخبری نبش خیابان ایران زمین