شرط مطالبه وجه چک در وجه شخص معین توسط ثالث

تاریخ دادنامه قطعی: 1401/01/24

پیام: در دعوی مطالبه وجه چکی که در وجه شخص معین صادر شده، انتقال صحیح چک به دارنده فعلی باید ثابت شود و صرف ظهر نویسی و در دست داشتن چک فی نفسه و بدون اثبات ناقل قانونی کافی نیست و دعوی مطروحه مسموع نیست.

خلاصه جریان پرونده:

اقای م. ا. ا. با وکالت اقای ا. ر. با اختیار تجدیدنظر و فرجام خواهی دادخواستی به طرفیت: 1 - سازمان * 2 - اقا ح. ف. م. 3 - اقای ه. ا. ج. بار زاری به خواسته مطالبه وجه یک فقره چک به شماره 769783 به مبلغ 60 میلیون تومان و خسارت تاخیر تادیه تقدیم و توضیح داده است: به موجب کپی مصدق چک مذکور مورخ 1400/07/10 به مبلغ 60 میلیون تومان عهده بانک ملی ایران شعبه تربت حیدریه که گواهی عدم پرداخت ان نیز در *بوده است.موکل اینجانب مبلغ 60 میلیون تومان از خواندگان طلبکار است.و با وصف مراجعات مکرر و حلول سررسید از پرداخت ان خودداری می کنند فلذا … و ماده 19 قانون صدور چک مبنی بر مسئولیت تضامنی صادر کنندگان و صدور حکم محکومیت خواندگان به پرداخت مبلغ خواسته و … مورد استدعاست این دادخواست به شعبه *ارجاع شده است. (ص 9 ). جلسه رسیدگی در تاریخ 1400/07/29 تشکیل شده است. وکیل خواهان خواسته را به شرح دادخواست با این اصلاح که اشتباه تایپی در ستون خواسته از تاریخ تقدیم دادخواست اصلاح به تاریخ سررسید الی یوم الوصول … بیان داشته است. اقای ح. ف. م. اظهار داشته همین الان حاضرم شخصا مبلغ چک را پرداخت کنم شماره حساب بدهد تا بپردازم. اقای ه. ا. ج. ب. اری پاسخ داده روز 7/1 زنگ زدم - 7/2 هم زنگ زدم - 3 و 4 و 9 مهرماه هم زنگ زدم که بیاید پولش را بگیرد حتی به پدرش هم زنگ زدم می گوید وکیلم گفته اگربگیری چنین می‌شود. (عین نوشته). وکیل خواهان پاسخ داده ادعای خواندگان کذب می‌باشد. و خواندگان در پرونده *مطروحه در ان شعبه ادعای واهی مطرح کردند. که نشان از عدم صداقت خواندگان دارد. … چرا خواندگان در موعد مقرر وجه چک را پرداخت نکردند. چرا خواندگان حاضربه پرداخت وجه در موعد مقرر نشدند. هر چند که یحتمل در مرحله فرجام خواهی پرونده پیش گفته نیازبه لاشه چک بودند حاضر جهت ادعای کذب دیگر فروض است. متاسفانه خواندگان در پی دریافت لاشه چک هستند نه پرداخت وجه ان. درخواست صدور حکم بر محکومیت خواندگان وفق ستون خواسته مورد استدعاست (عبارات اینگونه خوانده شد- عضو ممیز). اقای ف. م. جواب داده - من شخصا وام گرفته ام و در حسابم هست، چک را برای گرفتن دسته چک جدید لازم داریم. از همان برج 7 پول در حسابم هست و برداشت نکردم. حساب فروشگاه بخاطر شکایت یک نفر دیگر مسدود بود. در خصوص اینکه خواستیم و نیامده شاهد داریم (ص 13 ). دادگاه قرار استماع شهادت شهود خواندگان را صادر کرده است. وکیل خواهان طی لایحه ای در ارتباط با شهادت شهود، اضافه نموده چنانچه خوانده ردیف دوم مدعی پرداخت می‌باشند می‌بایست مبلغ چک را در صندوق دادگستری واریز می نمود … با عنایت به اینکه تغییر مدیون نیاز به موافقت موکل اینجانب دارد. موکل میتواند بر اساس احکام حواله از این موضوع امتناع نماید. و همچنین با عنایت به شخصیت حقوقی خوانده ردیف اول کمی این موضوع قابل موشکافی است. (عین نوشته ص 19 ). در جلسه مورخ 1400/08/13 دادگاه از شهود خواندگان تحقیق شده است: 1 - اقای ح. ن. ع. اظهار داشته چون بازنشته هستم و اوقات فراغت را به فروشگاه می روم و انجا چایی می خوریم حدود دو ماه پیش بود که اقای ا. (خواهان) مرا در خیابان دید و گفت موضوع اختلافشان ادامه دار شده و از من خواست که پادرمیانی کنم منهم موضوع رابه اقای ج. و ف. م. گفتم. ان موقع موضوع حساب بیشتر بود فکر کنم حدود 180 میلیون تومان بود. اقای ج. به اقای ا. زنگ زد و گفت چک را بیاور و پول را می دهیم. ایشان هم قبول کرد. بعد از مدتی در 7/7 هم در فروشگاه بودم که مجددا تماس گرفته شد و من گفتم مگر اقای ا. نیامده گفتند نه نیامده است. ضمنا من گفتم که چطور پرداخت می کنید گفتند که چون حساب مسدود است.نمی توانیم به حساب بریزیم اول کارت می کشیم و بعد چک را می گیریم. وکیل خواهان پرسیده وجه چک چقدر بود؟ شاهد پاسخ داد 60 میلیون تومان البته من دقت به مبالغ نکردم چون قرار بر این نبود که بیایم شهادت بدهم. وکیل خواهان پرسیده ج. زنگ زد یا ف. م. ؟ شاهد جواب داده اقای ج.. اقای ج. اظهار داشته من به بانک رفتم ولی ایشان نیامد. اقای ف. م. اظهار داشته جواب تلفن مرا اصلا نمی دهد (ص 24 ). 2 - اقای ع. ا. ت. ز. م. اظهار داشته من به فروشگاه زیاد می روم. هفته ای دو مرتبه می روم. پاتوق دیگری ندارم. (دادگاه - شاهدبا عصا و به سختی راه می رود) هفته اول مهر بود، اقای ج. به اقای ا. زنگ زد که چک را بیار و پولت اماده است.بگیر. اقای انظباطی گفت به حساب بریزید. اقای ج. گفت حساب ما مسدود است.و اگر پول بریزیم نمی شود. برداشت کرد همین الان هم 40 - 50 تومان پول دارد. اقای انظباطی گفت می ایم. پدر اقای ا. همکار فرهنگی ما بوده و با فروشگاه همکاری داشته اند و ایشان را می شناسم (ص 27 ). دادگاه خطاب به شخص خواهان مطالب بیان شده توسط شهود را قبول دارید؟ جواب داده خیر قبول ندارم. زیرا بنده در فروشگاه نبوده ام. بنده در تاریخ 1400/07/10 به بانک ملی مراجعه کرده ام جهت وصول چک 60 میلیون تومان خودم که متوجه شدم اقای ا. مسئول باجه به من یک چک به همین مبلغ و در وجه من به نام صاحب چک خانم م. ارائه داد و گفت که اقای ف. م. این چک را در قبال چک فروشگاه داده که به شما بدهم و چک 60 میلیون تومان فروشگاه را از شما بگیرم و من از این کار امتناع کردم و از بانک بیرون امدم و سپس به اقای ف. م. پیام دادم که چک را وصول کنید و این اقای ف. م. اصرار داشتند که چک به هر طریقی غیر از وصول در بانک وصول شود. و من دوباره به ایشان گفتم که چک باید فقط در بانک ملی در حساب فروشگاه قرار گیرد و وصول شود. (ص 23 ). دادگاه ختم رسیدگی را اعلام و به موجب دادنامه شماره *مورخ 1400/08/20 چنین رای داده است. … با عنایت به دفاعیات خواندگان و به دلالت گواهی شهود تعرفه شده و همچنین اظهارات خوانده در دادگاه چنین احراز می‌گردد. که خواندگان قبل از سررسید چک تمایل خود به پرداخت وجه را اعلام نموده اند، لیکن خواهان از دریافت وجه و تحویل چک امتناع نموده است. خواندگان طی قبض سپرده شماره 413821 - 1400/08/16 ، تمامی وجه چک را به حساب سپرده دادگستری تودیع نموده اند. بنابراین و نظر به اینکه خواهان بر علیه خود اقدام نموده و خواندگان نیز اصل مبلغ چک را تادیه نموده اند، مستحق مطالبه خسارت دادرسی و تاخیر تادیه نمی‌باشد. لذا با استناد به قاعده اقدام، مواد 264 و 273 قانون مدنی، حکم به بی حقی خواهان صادر و اعلام می‌گردد. … ص 30 این رای در تاریخ 1400/09/02 - ابلاغ شده و اقای م. ا. ا. با وکالت اقای ا. ر. در تاریخ 1400/10/13 نسبت به ان فرجام خواهی کرده است. (ص 56 + 32 ). در دادخواست فرجامی اظهار شده تاکنون 3 پرونده با دادخواست های متوالی با خواندگان پرونده حاضر با موضوع مطالیه وجه چک با مبالغ متفاوت و سر رسیدهای متفاوت علیه انها اقامه گردیده است.که بعضا در مرحله اجرای حکم و پرونده حاضر در مرحله فرجام خواهی و پرونده سوم در شعبه *در حال رسیدگی است.… خواندگان در پرونده های مذکور با ادعاهای کذب و بی اساس به نوعی تعلل ورزیده اند … چک موضوع پرونده فعلی ارتباطی با برنج ندارد. و صرفا از باب سرمایه گذاری و قرارداد مشارکت برای خرید لوازم خانگی بوده است.… امانی بودن چک نیز بی اساس است.… ایرادات مطروحه در هر پرونده صرفا جهت ایذای موکل بوده است.… جالب توجه اینکه تاریخ تودیع قبض سپرده فقط 4 روز قبل از انشای رای و بعد از خاتمه دادرسی می‌باشد. … استناد دادگاه به قاعده اقدام فاقد توجیه می‌باشد. زیرا طبق ماده 273 قانون مدنی و بر فرض محال چنانچه ذینفع از قبول حق خود امتناع ورزد مدیون میبایست حق مزبور را به حاکم یا قائم مقام او تحویل دهد … قاعده اقدام در مورد خواندگان صادق است.… درخواست نقض دادنامه حاضر مورد استدعاست. تصویر دادنامه شماره --- مورخ 1400/06/31 شعبه *مبنی بر محکومیت خواندگان به پرداخت وجه یک فقره چک به مبلغ 1/890/000/000 ریال در وجه خواهان فعلی از جمله منضمات لایحه وکیل فرجام خواه است. اقایان ح. ف. م. و ه. ا. ج. بار زاری طی لایحه ای پاسخ داده اند: … چک های موصوف صرفا برای خرید برنج بوده که فرجام خواه ملزم بوده در صورتی که برای برنج ها مشکلی پیش امد یا … تحویل وی گردد. … شکایت خیانت در امانت در خصوص مورد در دادسرای محترم مطرح رسیدگی است.… در مورد پرداخت چک به مراجع ذیصلاح قضایی مراجعه کردیم ولی به علت اینکه دادخواستی تقدیم نشده بود از دریافت وجه چک امتناع کردند. … اینجانبان حاضربه پرداخت بودیم و با این توصیف نیازی به طرح دعوی توسط وکیل نبود تا ادعای خسارت شود. ابرام رای مورد استدعاست (ص 62 ). پرونده به جای ارسال به دیوان عالی کشور به دادگاه تجدیدنظر ارسال شده و شعبه *مرقوم داشته اند با توجه به تقاضای فرجام و گذشت مهلت 40 روزه برای اعتراض، پرونده به دیوان عالی کشور ارسال شود. و بر این اساس پرونده به دیوان ارسال و به شعبه --- دیوان ارجاع شده است.هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل است.و پس از قرائت گزارش اقای ح. ی. عضو ممیز و بررسی اوراق پرونده، مشاوره نموده و به شرح زیر رای صادر می‌نماید.

رای شعبه *

درباره فرجام خواهی اقای م. ا. ا. با وکالت ا. ر. نسبت به دادنامه شماره *مورخ 1400/08/20 شعبه *که طی ان در خصوص دعوی فرجام خواه به خواسته مطالبه وجه چک بمبلغ 600 میلیون ریال و خسارت تاخیر تادیه و هزینه های دادرسی و حق الوکاله وکیل، با این استدلال که اصل مبلغ چک تودیع شده و خواهان بر علیه خود اقدام نموده وی را مستحق مطالبه خسارت ندانسته و با استناد به قاعده اقدام و مواد 264 و 273 قانون مدنی حکم به بی حقی خواهان صادر گردیده است، نظر به اینکه رای فرجام خواسته مبتنی بر تحقیقات ناقص است.لذا با قبول فرجام خواهی و مستندا به بند 5 ماده 371 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی رای مرقوم نقض و رسیدگی مجدد به دادگاه صادر کننده رای منقوض ارجاع می‌شود. که: 1 - از شخص خواهان (فرجام خواه) تحقیق و علت واقعی امتناع نامبرده از دریافت وجه چک خارج از حساب شرکت تعاونی مصرف فرهنگیان پرسش و پاسخ وی در پرونده منعکس شود. 2 - از شخص اقایان ف. م. و ج. تحقیق و با توجه به ماده 273 قانون مدنی، علت عدم تودیع وجه چک در صندوق دادگستری یا ثبت پرسش و جواب انان منعکس گردد. 3 - از بانک محال علیه استعلام شود. که چک صادره از جانب خانم م. که به عنوان جایگزین چک موضوع پرونده در اختیار کارمند بانک بوده (ص 23 ) و فرجام خواه از پذیرش ان خودداری کرده است، به چه مبلغی بوده و ایا چک روز بوده یا وعده دار و در زمان ارائه ان به فرجام خواه، معادل وجه چک موجودی داشته یا خیر؟ 4 - پس از انجام مراتب بالا و بر اساس نتایج حاصله نسبت به اصل خواسته (مطالبه چک) و خسارات مورد نظر رای مقتضی صادر و به طرفین ابلاغ شود.

ح. ی. ا. ش. خان

رییس شعبه *عضو معاون شعبه *