سند توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش و پرورش

مقدمه
در چشم انداز بیست ساله؛ ایران کشوری توسعه یافته با جایگاه اول اقتصادی، علمی و فناوری در سطح منطقه، دارای هویت اسلامی و انقلابی و الهام بخش در جهان اسلام و با تعامل سازنده و موثر در روابط بین الملل ترسیم شده است. دستیابی به این مهم نیازمند اعتلاء وعمق بخشی به معرفت و بصیرت دینی و نهادینه سازی ارزش های انقلاب اسلامی در اندیشه و عمل نسل جوان و تقویت روحیه ایثار و امید به آینده در پرتو تحقق فضایل اخلاقی و ایمانی است.
نهاد آموزش و پرورش به عنوان موثرترین دستگاه آموزشی و تربیتی کشور در تحقق اهداف و زیر ساخت های امور فرهنگی، علمی و فناوری مورد نیاز در افق چشم انداز، خود نیازمند تحول و دگرگونی و اصلاح در جهت کسب توانمندی های لازم برای ایفاء ماموریت های محوله است.
از جمله فرصت ها و امکانات در پیش رو برای سرعت بخشی و شتاب دهی در جهت بازسازی نظام آموزش و پرورش و تحول در فرآیند یاددهی- یادگیری، استفاده و بهره گیری از پدیده فناوری اطلاعات و ارتباطات است که باید به عنوان یکی از مهم ترین راهبردهای دست اندرکاران آموزش و پرورش کشور باشد. البته با توجه به سرعت و گستردگی و عمق تحولات ناشی از به کارگیری فناوری اطلاعات، شناخت ویژگی های این پدیده و مدیریت آگاهانه و هوشمندانه آن که مبتنی بر ارزش های دینی و ملی و در خدمت اهداف متعالی نظام اسلامی باشد، ضرورتی اجتناب ناپذیر است.
مهم ترین ویژگی فناوری اطلاعات و ارتباطات تکیه بر تولید، اشاعه و پردازش اطلاعات و در دسترس همگان قرار دادن آن در کم ترین زمان ممکن با حداقل هزینه ها و همه زمان ها و مکان ها است و در عین حال نهاد آموزش و پرورش نیز یکی از بزرگ ترین تولید کنندگان اطلاعات و بدون تردید عمده ترین مصرف کننده و ذخیره کننده اطلاعات و دانایی محسوب می‌شود.
این موضوع در کشور ما با توجه به گستردگی آموزش و پرورش و توجه به مولفه های دینی و ملی از اهمیت و ارزش بالایی برخوردار است و با پشتوانه اعتقادی و آموزه های دینی مبتنی بر تفکر و خردورزی و دانش پژوهشی و استعداد بالای علمی و ذهنی در سطح ملی، می‌تواند با بهره گیری از فناوری اطلاعات و ارتباطات علاوه بر بسط و گسترش اطلاعات و دانش عمومی و دسترسی آسان و کم هزینه برای فراگیران و معلمان و دیگر کاربران، زمینه اطلاع رسانی مناسب برای تحقق ویژگی های مورد نظر در افق چشم انداز و سازماندهی و بسیج امکانات و ظرفیت های کشور در جهت افزایش سهم کشور در تولیدات علمی جهان و پیام ها و ارزش های انقلاب اسلامی در سطح بین الملل باشد.
البته از منظر عدالت آموزشی و توسعه نیز می توان نقش جایگاه فناوری اطلاعات و ارتباطات را موثر دانست.
همچنان که در بخشی از بیانیه نشست اجلاس عالی سران جهان به این معنا اشاره شده است: «در راه رسیدن به جامعه ای که در آن همگان بتوانند اطلاعات و دانش را خلق کنند، به آن دسترسی داشته باشند، آن را به کارگیرند و به اشتراک بگذراند و افراد قادر شوند در ارتقاء توسعه پایدار و بهبود کیفیت زندگی خویش، به طور کامل استعدادهای خود را محقق سازند، آموزش و پرورش محور اصلی است.»
با عنایت به آنچه گذشت به استناد مصوبه هفتصد و دهمین جلسه شورای عالی آموزش و پرورش مورخ 3/6/83 و با رعایت اهداف و وظائف وزارت آموزش و پرورش و توجه به شرایط فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی کشور سند توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش و پرورش به شرح پیوست مورد تصویب قرار گرفت.

اختصارات
در این سند"فناوری اطلاعات و ارتباطات " به اختصار (فاوا) و "توسعه و کاربری فناوری اطلاعات و ارتباطات" (تکفا) خوانده می‌شود.
تعاریف عملیاتی
واژه های مورد استفاده در این سند با تعاریف ذیل مورد استفاده قرار گرفته اند:
-چشم‌انداز: آمیزه‌ای از ارزش داوری‌های مبتنی بر ایدئولوژی نظام و واقعیت‌های اجتماعی‌، فرهنگی‌، اقتصادی و زیست محیطی جامعه است‌، که تصویر سازگاری از آینده ممکن و مطلوب را ترسیم نماید1.
-ماموریت: کلیه مسائل و برنامه‌هایی را که بیانگر فلسفه وجودی‌، نوع‌فعالیت‌، مخاطبان و چگونگی انجام کارهای یک سازمان در سطح‌جامعه است ماموریت سازمان می‌گویند.
-راهبرد: چارچوبی است که مجموعه جهت‏گیری‌ها، حرکات و اقدامات را برای دست‏یابی به‏ اهداف ترسیم می‏کند و نظام کلی اولویت‏گذاری را برای به دست آوردن موقعیت‌های مطلوب و خنثی کردن تهدیدها در حال و آینده مشخص می‏کند.
-خط‌مشی: رهنمودهایی است که در تعیین اولویت‌ها و انتخاب هدف‌ها، مداخله‏ها و رویه‏های تصمیم‏گیری درباره منابع به کار می‏رود. 2
-جامعه دانایی‌محور: جامعه‌ای نوین است که در آن مرکزیت توجه از تولید و فرآوری محصولات به فرآوری دانش و دانایی تغییریافته و همچنین اهمیت نقش فکر و دانایی در مقایسه با نقش منابع فیزیکی افزایش می‌یابد.
-فناوری ارتباطات و اطلاعات: از هم‌پوشانی و تعاطی سه حوزه کامپیوتر، اطلاعات و مخابرات به نحوی شکل گرفته است که به مجموعه بهره‏وران، قابلیت جمع‏آوری اطلاعات، پردازش و ارسال آن به هر نقطه دیگری را می دهد.
-توسعه پایدار: توسعه‌ای است که نیازهای امروز را فراهم می‌نماید، بدون آنکه لطمه‌ای به توانایی نسل‌های آینده برای برآورده کردن نیازهایشان وارد نماید.
-جامعه اطلاعاتی: جامعه‌ای است که در آن محدودیت‌های مربوط به فاصله زمانی و مکانی در انجام فعالیت‌ها به شدت کمرنگ شده‌اند و اهمیت مرزهای جغرافیائی در تعاملات اقتصادی، فرهنگی و سیاسی کاهش یافته است. اطلاعات به گونه‌ای بسیار وسیع تولید شده، مبادله می‌گردد و مورد استفاده قرار می‌گیرد. الگوهای زندگی و کار در نتیجه فراگیرشدن کاربری فناوری ارتباطات و اطلاعات دستخوش تغییرات بسیار وسیع شده‌اند و تاثیرپذیری اقتصادی، فرهنگی و سیاسی جوامع از یکدیگر فوق‌العاده تسهیل شده است.
-کارکنان دانا: افرادی که به وسیله پردازش اطلاعات موجود به منظور خلق اطلاعات جدید، جهت تعریف و حل مشکلات سازمان، ارزش خلق می‌نمایند.
-سازمان یادگیرنده: سازمانی است که مهارت ایجاد، کسب و انتقال دانش را داشته و منش خود را در جهت بهره‌گیری از دانش نوین و متعلقاتش، دستخوش تحول می‌سازد
مفروضات
-با عنایت به متن مصوبه شورای‌عالی آموزش و پرورش3 در تهیه و تنظیم این سند، نگاه به فناوری اطلاعات و ارتباطات، نگاه توانمند‌ساز در آموزش و پرورش بوده است.
-نگرش حاکم در تدوین این سند، استفاده از فرصت‌ها در برابر تهدیدها بوده است، اگرچه در اسناد بخشی، تهدیدها نیز مورد مداقه قرار گرفته‌اند.
-از آنجا که این سند در "برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران"4 تهیه گردیده، مفروض است که در پایان برنامه چهارم، مورد بازنگری قرار خواهد گرفت.
-با توجه به آنکه "سند ملی آموزش و پرورش" در دست تهیه می‌باشد، مفروض است که سند حاضر، پس از تدوین سند مذکور و به تبعیت از آن بازنگری و اصلاح خواهد شد.
مستندات تدوین سند
1.فلسفه و اهداف نظام آموزش و پرورش؛
2. اهداف دوره‌های تحصیلی مصوب شورای عالی آموزش و پرورش ؛
3. سند چشم‌انداز 20 ساله جمهوری اسلامی ایران ؛
4. برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی وفرهنگی ؛
5. بیانیه اجلاس عالی سران جهان درباره جامعه اطلاعاتی (WSIS دسامبر2003)؛
6.چشم انداز، ماموریت، هدف‌های کلی، راهبردها و سیاست‌های فناوری اطلاعات و ارتباطات در نظام آموزش و پرورش ایران(پیشنهادی شورای راهبری IT در آموزش وپرورش).

1- اصول

1-1-. توانمند سازی و تحول آفرینی
توسعه فاوا در آموزش و پرورش با رعایت طیف کاربری از سطح ابزار تا توانمند سازی و تحول به منظور اصلاح, افزایش کارایی و بهره وری نظام آموزش و پرورش خواهد بود.

2-1تسهیل دستیابی به اهداف یادگیری نظام آموزش و پرورش
کاربرد فاوا در آموزش و پرورش باید موجبات تسهیل دستیابی به اهداف نظام آموزش و پرورش بویژه تقویت هویت دینی و ملی دانش آموزان را فراهم آورد.

3-1-تاکید بر نقش وجایگاه معلم
کاربرد فاوا در آموزش و پرورش باید موجب تقویت نقش معلم و مدرسه در فرآیند یاددهی - یادگیری شود.

4-1 عدالت آموزشی
کاربرد فاوا در آموزش و پرورش باید موجب توسعه عدالت آموزشی شود.

5-1. امنیت و امانت اطلاعات
در طراحی برنامه های فاوا باید تمهیدات لازم برای حفظ حریم خصوصی افراد, ایمنی و سلامت پایگاه ها و امنیت شبکه های ارتباطی پیش بینی شود.

6-1.حفظ و تقویت ارزش های اخلاقی و فرهنگی
رعایت هنجارها و تقویت ارزش های اخلاقی، فرهنگی و ملی باید در کاربرد فاوا در آموزش وپرورش مورد تاکید قرار گیرد

2- چشم انداز
بهره گیری گسترده از فناوری اطلاعات و ارتباطات به منظور تغییر رویکرد نظام آموزش و پرورش به سمت سازمانی یادگیرنده و پژوهنده و برخوردار از فرصت های آموزشی برابر در محیط یاددهی- یادگیری مبتنی بر دانایی و فرهنگ اسلامی.

3- ماموریت
فراهم آوردن محیط یاددهی- یادگیری مبتنی بر فاوا در نظام آموزش و پرورش با تاکید بر:
-توانمند سازی منابع انسانی آموزش وپرورش برای به کارگیری هدفمند فاوا درنظام تعلیم وتربیت کشور.
-باز سازی نظام برنامه ریزی درسی با بهره گیری متناسب از فاوا و تامین محتوای الکترونیکی پویا.
-توسعه همه جانبه ومتوازن توانمندی های دانش آموز پژوهنده با به کارگیری هدفمند فاوا.
-تامین تسهیلات و امکانات لازم به منظور دسترسی به شبکه‌های ارتباطی و اطلاعاتی برای تمام سطوح آموزش و پرورش کشور.
-تامین فضا و تجهیزات استاندارد کلیه مراکز وابسته به آموزش وپرورش بر اساس ضوابط و معیارهای فنی مبتنی بر فاوا.
-برقراری نظام سازمانی و مدیریت مبتنی بر فاوا به منظور تحقق اهداف سازمان یادگیرنده.

4- راهبردها

1-فرهنگ سازی و ایجاد زمینه مساعد برای به کارگیری فاوا در آموزش و پرورش

2-مهندسی مجدد نظام مدیریت و فرآیندهای سازمانی کلیه سطوح وزارت آموزش و پرورش مبتنی بر فاوا و تحول در برنامه ها و روش های آموزش منابع انسانی متناسب با آن.

3-استفاده از ظرفیت های علمی و پژوهشی کشور.

4-تحول در برنامه های آموزشی و درسی کلیه دوره های تحصیلی و برنامه های آموزشی معلمان با استفاده مناسب از فاوا

5-افزایش فرصت ها در جهت برون سپاری خدمات مرتبط با فاوا.

6-استاندارد سازی فضا و تجهیزات مرتبط با فاوا در آموزش و پرورش.

7-توسعه شبکه ملی مدارس

8-توسعه محتوای آموزشی الکترونیکی به زبان فارسی.

9-ایجادو توسعه فعالیت های آموزشی و پژوهشی شبکه ای

5- خط مشی ها

1-رعایت ضوابط تربیتی،آموزشی و اخلاقی در کلیه برنامه ریزی ها و فعالیت های مبتنی بر فاوا

2-تاکید بر آموزش نیروی انسانی در حوزه فاوا توسط مراکز واجد صلاحیت - اعم از دولتی و خصوصی- و ارزشیابی دوره های آموزشی توسط مراکز وابسته به آموزش و پرورش

3-ساماندهی تعاملات سازمانی در فرایند های اداری و آموزشی با بهره برداری از فاوا.

4-استفاده از ظرفیت های مخابراتی موجود کشور برای توسعه شبکه های اداری و آموزشی و اجتناب از تصدی گری در ایجاد ظرفیت های موازی

5-توسعه استفاده هدفمند از شبکه های علمی - آموزشی در سطوح ملی و جهانی.

6-حفظ حقوق مالکیت معنوی بر اساس قوانین مربوط

7-ایمنی و سلامت پایگا‌ه‌ها وامنیت شبکه‌های ارتباطی و اطلاعاتی.

8-رعایت استانداردها،ضوابط و معیارهای ساخت و تجهیز فضاهای آموزش و پرورش برای استفاده از فاوا.

9-رعایت اصول سازمان‌دهی و برنامه‌ریزی محتوای برنامه‌های درسی با بهره گیری متناسب از فاوا

10-توجه ویژه به امر تحقیق و پژوهش در آموزش و پرورش.

11-انطباق برنامه ها و سیاست های توسعه فاوا با اهداف تربیتی وآموزشی نظام آموزش و پرورش کشور و متقابلا متناسب سازی مقررات آموزشی با این سیاست ها و برنامه ها.

12-اولویت در تجهیز مراکز تربیت معلم و آموزش نیروی انسانی متناسب با استانداردهای فاوا..

13-اولویت در استفاده از زبان فارسی در محیط شبکه‌های آموزشی.

14-استفاده از روش های مناسب برای ترغیب وتحرک‌بخشی دانش‌آموزان ومعلمان درتولید محتوای الکترونیکی.

15-ترغیب بخش غیردولتی درارائه آموزش‌های الکترونیکی و تولید نرم افزارهای آموزشی و پرورشی متناسب باسیاست هاو مقررات مربوط.

6- الزامات
برای تحقق مفاد این سند ضرورت دارد وزارتخانه ها، سازمان ها و دیگر بخش های مرتبط، همکاری و هماهنگی های لازم را با وزارت آموزش و پرورش به عمل آورند. اهم الزامات عبارتند از:

1-دبیرخانه شورای عالی آموزش و پرورش مسئولیت پیگیری و نظارت بر اجرای دقیق و کامل مفاد این سند و آیین‌نامه های مرتبط با آن رابر عهده دارد.

2-وزارت آموزش و پرورش موظف است با همکاری سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور به طریق ممکن ساختار سازمانی مناسب فاوا را به منظور تحقق مفاد سند حاضر ایجاد نماید.

3-قوانین و مقررات مناسب برای استفاده از ظرفیت‌های بین بخشی و غیردولتی در توسعه فاوا توسط مراجع ذی ربط وضع گردد.

4-وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران مشارکت و همکاری لازم را در خصوص اجرای برنامه های فرهنگ سازی و اطلاع رسانی در چارچوب مفاد این سند با وزارت آموزش و پرورش به عمل آورند.

5-منابع، اعتبارات و تسهیلات لازم به منظور بر قراری ارتباط پر سرعت، دسترسی آسان و ارزان منابع انسانی (به ویژه معلمان) و فراگیران به تجهیزات، امکانات و شبکه های ارتباطی از سوی مراجع ذی ربط در اختیار وزارت آموزش و پرورش قرار گیرد.

6-منابع انسانی و مالی و امکانات مورد نیازبه منظور تجهیز مراکز آموزشی و پرورشی، پشتیبانی فنی، ایمنی و نگهداری تجهیزات و همچنین تولید محتوا با توجه به نیاز دوره‌های تحصیلی توسط مراجع ذی ربط در اختیار وزارت آموزش و پرورش قرار گیرد.

7-منابع لازم برای ساخت و بهینه‌سازی فضاهای آموزشی و پرورشی با استفاده از استانداردهای فاوا توسط مراجع ذی ربط در اختیار وزارت آموزش و پرورش قرار گیرد.

8-وزارت علوم، تحقیقات و فناوری برای اجرای برنامه های پیشنهادی آموزش و پرورش همکاری وهماهنگی های لازم را درامر استفاده ازظرفیت های علمی،تصویب برنامه های آموزشی فاوا و استفاده کارآمد ازآن دردوره های آموزشی تربیت معلم و تربیت دبیر، با وزارت آموزش و پرورش به عمل آورد.

9-تسهیلات ویژه به منظور استفاده از فاوا در اوقات خارج از ساعات کلاسی برای فراگیران، توسط سازمان ها و نهادهای کشور فراهم شود.

10-ضروری است به منظور برنامه ریزی و اجرای دوره های خاص برای معلمان و فراگیران، اختیارات، منابع و اعتبارات لازم از سوی سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور به آموزش و پرورش داده شود.

موضوع: سند توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش و پرورش در هفتصدو چهل وهفتمین جلسه شورای عالی آموزش و پرورش مورخ 1386/3/1 به تصویب رسید.

بهرام محمدیان
دبیر شورا
محمود فرشیدی
رئیس جلسه
11. به‌عبارت دیگر، هدف نهایی چشم‌انداز، معطوف به‏تبیین گزینش‌های راهبردی و جهات اصلی تحولات ساختاری نهادی و ارائه عرصه‌های انتخاب برای تدوین برنامه‌های میان مدت در مسیر حرکت به‌طرف جامعه آرمانی است‌.
2- به عبارت دیگر تدوین مجموعه مقررات و ملاک ها برای تصمیم گیری جهت رسیدن به هدف ها و انجام ماموریت ها در قالب راهبردهای انتخاب شده است.
3.“... و ضرورت استفاده بهینه از این فناوری‌ها در بهبود کیفیت آموزش و پرورش و تقویت مهارت دانش‌آموزان برای حضور فعال و اثر بخش در جامعه اطلاعاتی، وزارت آموزش وپرورش مکلف است با انجام مطالعات لازم و استفاده از تجربیات بین‌المللی (از جمله اسناد اجلاس جهانی جامعه اطلاعاتی wsis) نسبت به تجدید نظر در برنامه‌های آموزشی و پرورشی و فراهم آوردن زمینه به کارگیری فناوری اطلاعات و ارتباطات به عنوان بستری موثر در بهبود کیفیت آموزش و پرورش کشور...
4."...با رعایت اهداف و وظایف آموزش وپرورش و با توجه به شرایط فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی کشور...“
7

دریافت فایل پی‌دی‌اف