شماره پرونده: ه- ع/0101689 شماره دادنامه: 140109970906010836 تاریخ: 19/10/1401
شاکی: آقای امیر ارجمندی- آقای امیرحسین مهاجرنیا
طرف شکایت: دانشگاه اصفهان
موضوع شکایت و خواسته: ابطال ماده 5 و تبصره 2 از ماده 5 آییننامه و شیوه نامه اجرایی کاردانی و کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی مصوب دانشگاه اصفهان
شاکی دادخواستی به طرفیت دانشگاه اصفهان به خواسته ابطال ماده 5 و تبصره 2 از ماده 5 آییننامه و شیوه نامه اجرایی کاردانی و کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی مصوب دانشگاه اصفهان به دیوان عدالت اداری تقدیم کرده که به هیات عمومی ارجاع شده است متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر میباشد:
آییننامه و شیوه نامه اجرایی کاردانی و کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی مصوب دانشگاه اصفهان
ماده 5: آموزش رایگان برای هر دانشجو در هر دوره تحصیلی فقط برای یکبار امکان پذیر است.
تبصره 1 اجرایی: دانشجوی مشمول آموزش رایگان، در صورت حذف غیرموجه درس به تشخیص دانشگاه یا به دست نیاوردن نمره قبولی در هر درس، برای انتخاب مجدد درس یا درس جایگزین آن، موظف به پرداخت هزینه درس مطابق تعرفه مصوب هیات امنای دانشگاه است.
تبصره 2 اجرایی: نحوه اجرا و اخذ هزینه دروسی که دانشجو به دلیل حذف نیمسال با احتساب یا حذف اضطراری مجددا اخذ مینماید، بر عهده هیات امناء دانشگاه است.
دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت:
1.بر اساس قانون اساسی دریافت هرگونه وجه از مردم نیازمند مجوز قانونی است.
2.با توجه به بند ح ماده 20 قانون برنامه پنجم توسعه، هیات امنای دانشگاه اختیار دارد از ظرفیت مازاد بر سهمیه آموزش رایگان خود و یا ظرفیتهای جدیدی که ایجاد میکند بر اساس قیمت تمام شده یا توافقی یا بخش غیردولتی در مقاطع دانشجو بپذیرد. این موضوع، بیانگر این است که دانشگاه مجوز اخذ هزینه دروس را از دانشجویان روزانه ندارد.
در خصوص امکان تحصیل رایگان در هر مقطع برای یک بار، با توجه به این که هر شخص متعهد به انجام کار پس از اتمام تحصیل است و در صورت لغو درخواست لغو تعهد آموزش رایگان موظف به پرداخت هزینه است و همچنین با توجه به اصل سوم، ماده 5 موجب ایجاد تبعیضات بین قبول شدگان کنکور سراسری میشود.
خلاصه مدافعات طرف شکایت:
طرف شکایت در پاسخ لایحه ای ارسال ننموده است.
در خصوص ادعای مغایرت مصوبه با شرع، با توجه به عدم ادعای عدم مغایرت با موازین شرعی، نظریه شورای نگهبان سالب به انتفای موضوع است.
پرونده شماره ه- ع / 0101689 مبنی بر درخواست ابطال ماده (5) و تبصرههای (1) و (2) ذیل آن از آییننامه و شیوهنامه اجرایی آموزشی دورههای تحصیلی کاردانی/ کارشناسی/ کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی (ویژه دانشگاههای سطح 1 و 2 دولتی) مصوب سال 1397 دانشگاه اصفهان، در جلسه مورخ 11/10/1401 هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی مورد رسیدگی قرار گرفت و اعضاء به اتفاق آراء به شرح ذیل مبادرت به صدور رای نمودند:
رای هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
اولاً: براساس جزء (4) بند «ب» ماده (2) قانون اهداف، وظایف و تشکیلات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مصوب سال 1383، تعیین ضوابط، معیارها و استانداردهای علمی موسسات آموزش عالی و تحقیقاتی، رشتهها و مقاطع تحصیلی با رعایت اصول انعطاف، پویایی، رقابت و نوآوری علمی از ماموریتهای اصلی و در حدود اختیارات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در زمینه اداره امور دانشگاهها و موسسات آموزش عالی تحت پوشش وزارتخانه یادشده میباشد و در راستای ایفای ماموریتها و اختیارات فوق، آییننامه دورههای تحصیلی کاردانی/کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی (ویژه دانشگاههای سطح 1 و 2 دولتی) در جلسه شماره 889 مورخ 30/10/1396 به تصویب شورای عالی برنامهریزی آموزشی رسیده است و در همین راستا شیوهنامه مورد اعتراض نیز در جهت بیان جزئیات و چگونگی اجرای مفاد آییننامه فوقالذکر از سوی طرف شکایت مصوَّب شده است. ثانیاً: بر مبنای اصل سیام قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مقرر شده است که: «دولت موظف است... وسایل تحصیلات عالی را تا سر حد خودکفایی کشور به طور رایگان گسترش دهد.» و بر همین اساس، تحصیل شهروندان در مقاطع مختلف آموزش عالی برای یک مرتبه به صورت رایگان، هدف مندرج در اصل مزبور را محقق نموده و این امر که هر شخص میتواند در هر مقطع تحصیلی، بیش از یک بار از تسهیلات آموزش رایگان بهرهمند گردد، قابل استنتاج نیست. بنابراین ماده (5) مقرره مورد شکایت مغایرتی با قانون ندارد. ثالثاً: مطابق ماده (7) لایحه قانونی اصلاح مواد 7 و 8 قانون تامین وسایل و امکانات تحصیل اطفال و جوانان ایرانی مصوب سال 1358، تحصیل در دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی داخل کشور به صورت رایگان و در قبال تعهد خدمت برابر مدتی که از تحصیل رایگان استفاده کردهاند مورد حکم مقنن قرار گرفته و پرداخت شهریه در فرضی اعمال میشود که کسی مایل به تحصیل رایگان نباشد. بنا بر مراتب، اخذ وجه در قبال حذف غیرموجه درس یا به دست نیاوردن نمره قبولی در هر درس موجب انتفای حکم فوقالذکر قانونگذار نمیشود و در فرضی که مطابق تبصره (1) شیوهنامه مورد اعتراض دانشجو بدون عذر موجه درسی را حذف کند و نیز در درسی نمره لازم برای قبولی را کسب نکند، چون مطابق ماده (7) لایحه قانونی پیشگفته از تحصیل رایگان برخوردار شده و خود با حذف غیرموجه و عدم کسب نمره در برخورداری از تحصیل رایگان، طبق قاعده اقدام علیه خویش اقدام کرده است، بنابراین تبصره مورد اعتراض دامنه شمول حکم مقنن را محدود و مضیق نکرده و مغایر قانون نمیباشد. رابعاً: تعیین شهریه مفاداً از مصادیق امور مالی بوده و براساس بند «ب» ماده (20) قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران مصوب سال 1389 و ماده (1) قانون احکام دائمی برنامههای توسعه کشور مصوب سال 1395 که اختیارات هیات امنا در تصویب امور مالی، معاملاتی، اداری، استخدامی و تشکیلاتی بدون متابعت از قوانین و مقررات عمومی حاکم بر دستگاههای دولتی مورد پذیرش قانونگذار قرار گرفته و همچنین آرای متعدد صادره از هیات عمومی دیوان عدالت اداری از جمله دادنامههای 945 مورخ 28/09/1396، 2109 - 2108 مورخ 07/12/1397، 308 مورخ 07/03/1398 و 2623 مورخ 05/09/1398 در صلاحیت هیات امنای هر دانشگاه میباشد، فلذا تبصره (2) مصوبه معترض عنه نیز قابل ابطال نمیباشد.
بنا به مراتب فوق، ماده (5) و تبصرههای (1) و (2) ذیل آن از آییننامه و شیوهنامه اجرایی آموزشی دورههای تحصیلی کاردانی/ کارشناسی/ کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی (ویژه دانشگاههای سطح 1 و 2 دولتی) مصوب سال 1397 دانشگاه اصفهان در حدود اختیار مرجع صادرکننده آن بوده و مغایرتی با قوانین و مقررات نداشته و قابل ابطال نمیباشد. این رای به استناد بند «ب» ماده (84) قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ظرف مهلت بیست روز از تاریخ صدور از جانب رئیس محترم دیوان عدالت اداری یا 10 نفر از قضات محترم دیوان عدالت اداری قابل اعتراض است.
مهدی فرد محمدیان
رئیس هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
دیوان عدالت اداری