اثر حقوقی عدم ثبت نکاح دائم

تاریخ دادنامه قطعی: 1395/02/27
شماره دادنامه قطعی: ---

پیام: عدم ثبت ازدواج دائم، از نظر شرعی خدشه ای در عقد واقع شده وارد نمی کند و تنها مسئولیت کیفری عدم ثبت واقعه ازدواج دائم را به همراه دارد.

شماره پرونده: --- شماره دادنامه: --- شعبه: شعبه شانزدهم دیوان عالی کشور تاریخ: 1395/02/27 - 13 : 06 قاضی: عباسعلی علیزاده بایگی قاضی: محمد دیوسالار قاضی: عبدالعلی ناصح فورگ قاضی: سعید عالم

خلاصه جریان پرونده

خانم م. ف. به طرفیت ش. ب. و آرمان ب. و سایر ورثه مرحوم ع. ب. در محاکم خانواده اهواز با وکالت آقای ج. نفیسی وکیل پایه 1 دادگستری به خواسته اثبات رابطه ازدواج ببین مورث خواندگان و خودش مطرح نموده است در متن دادخواست وکیل خواهان با استناد به سند عادی مورخ 75/9/15 گفته است عقد نکاح دائم به صورت عادی منعقد نموده و تاکنون نسبت به ثبت واقعه نکاح به صورت رسمی اقدام ننموده لذا نظر به اینکه همسر موکله فوت نموده تقاضای صدور ثبت واقعه ازدواج در حق موکله را دارم پرونده به شعبه --- خانواده ارجاع شده است دادگاه وقت جهت رسیدگی تعیین نموده در جلسه مورخ 92/9/2 احد از خواندگان به نام پریا ب. حضور داشته سایرین حضور نداشته اند و اغلب اخطاریه های آنان عودت داده شده خواهان و وکیل او برخواسته مندرج در دادخواست و صدور حکم به ثبت واقعه نکاح عادی مورخ 75/9/15 تاکید نموده است. خوانده گفته است ادعای خواهان را قبول ندارم چون من در مورخ 75/9/15 بچه بودم واز تاریخ مزبور تا به حال خواهان را ندیده بودم تقاضای رد دعوی خواهان را دارم آدرس من اهواز نشانی گلستان خیابان اصفهان مجتمع پائیز طبقه اول واحد 1 میباشد. دادگاه چون اوراق اخطاریه خواندگان اعاده نشده است وقت نظارت تعیین تا پس از اعاده اوراق به نظر برسد در تاریخ 92/9/11 در وقت فوق العاده دادگاه دستور تعیین وقت مجدد و دعوت طرفین را صادر نموده است و مقرر نموده در اخطاریه خواهان و وکیل ایشان قید گردد شهود ذیل عقدنامه را با دلایل دیگری دارند همراه بیآورند در جلسه مورخ 92/12/25 وکیل خواهان و خواهان خانم م. ف. حضور داشته اند وکیل خواهان گفته است موکل با مرحوم در تاریخ 75/9/15 عقد زوجیت برقرار مینمایند و تاکنون نسبت به ثبت واقعه ازدواج به صورت رسمی و ثبتی اقدامی صورت نگرفته است چون همسر موکل فوت نموده صدور دستور ثبت واقعه ازدواج دارم تصویر سند ازدواج پیوست پرونده است اصل آن به رویت دادگاه رسیده است علاوه بر آن شهودی نیز تعرفه میگردد. تقاضای استماع شهادت شهود را دارم. ناپدر موکل شمسعلی می‌باشد در دادخواست به اشتباه ش. نوشته شده است دادگاه رضا ف. فرزند شمسعلی 59 ساله و صفر ف. نیا فرزند علی 60 ساله در اوراق 101 و 102 پرونده تحقیق نموده است که هر دو از وقوع ازدواج عادی بین م. ف. فرزند شمسعلی و ع. ب. فرزند علی عسگر با مهریه یک جلد کلام اله مجید و یک قطعه زمین 400 متری در ایذه پلاک --- و یک شماره 756069 صادره ایذه سی میلیون ریال نقدا که تحویل گرفته شهادت داده اند دادگاه پس از استماع اظهارات این دو نفر با بررسی اوراق پرونده و ختم دادرسی به شرح دادنامه --- در مورخ 92/12/25 با توجه به شهادت دو نفر گواه تعرفه شده و به استناد مواد 1257 و 1259 و 1260 و 1275 قانون مدنی حکم به اثبات رابطه زوجیت خواهان و مرحوم ع. ب. فرزند علی عسگر به شماره شناسنامه 275 صادر و اعلام مینماید و رای صادره غیابی و قابل واخواهی اعلام میگردد. از این رای آقای م. م. به وکالت از آقایان و خانم ها ش. آرمانی و اعظم - سیما- مینا و پ. شهرت همگی ب. واخواهی نموده است و گفته است عقدنامه عادی ابرازی جعلی است ارجاع امر به کارشناس تشخیص هویت استان خوزستان و رسیدگی به اصالت سند مورد درخواست است. شهودی برای شهادت حاضر در محکمه شهادت دهند که عقد مذکور عقد موقت یا متعه بوده و پس از فوت رابطه زوجیت قطع شده است درخواست استماع شهادت شهود دارم. دادخواست به شعبه صادر کننده رای غیابی ارجاع شده است دادگاه وقت جهت رسیدگی تعیین و طرفین واخواندگان و وکیل واخواه را دعوت نموده است. درجلسه مورخ 93/3/28 وکیل واخواهان گفته است اولا عقدنامه عادی ارائه شده جعلی است چرا که امضا ذیل عقدنامه امضا مرحوم نیست هم چنین در سطرهایی از سند ارائه شده که دو خطه شده کلماتی به عقدنامه اضافه شده که این کلمات معنی جمله را عوض می کند و سطرهایی از عقدنامه و کلمات اضافه شده ادعای جرح و تعدیل شهود دارم چرا که همگی از برادران خواهان می‌باشد سوما اینکه باید عاقد در جلسه حضور پیدا کنند رابعا شهودی وجود دارند که شهادت بدهند عقدنامه عقد موقت بوده است که تقاضای استماع شهادت شهود از محضر حضرتعالی استدعا می‌شود وکیل واخوانده گفته است عقدنامه ارائه شده که به امضا موکله و مرحوم ب. و شهود رسیده توسط عاقد روحانی انشاء و تحریر گردیده موکله به عقد نکاح دائم مرحوم درآمده لکن بدلیل اینکه مرحوم دارای همسر اول بوده به صورت رسمی ثبت نگردید و شهود تعرفه شده نیز در محضر دادگاه حاضر گردیده و شهادت ایشان نمودند اما در خصوص واخواهی واخواهان و وکیل محترم بیان می‌دارد که اظهارات ایشان در بند اول لایحه و بند دوم هم خوانی ندارد چرا که همکار محترم منکر واقعه عقد شده حال آنکه در بند دوم به نکاح اشاره نموده است در بیان جعل هم همکار محترم دچار تردید شده در جائی کل سند را جعل دانسته و در جای دیگر نسبت به امضا ادعای جعل کرده فقط بیان کرده که ذیل امضا خود اسم و فامیل می نوشتند حال آنکه در اینجا اسم و فامیل ذکر شده از طرف دیگر احدی از واخواهان که در جلسه حاضر است چندین بار به منزل موکله مراجعه نموده و از ایشان درخواست نموده که مبلغ دویست میلیون تومان بابت ارث پرداخت نماید در خصوص جرح شهود نیز احدی از خواندگان دعوی اصلی در جلسه دادگاه حاضر بوده و ادعائی نسبت به شهود نداشته ضمن آنکه رابطه فامیلی از موارد جرح شهود نیست و معمولا و عرفا دادگاه محترم مستحضر است وقایع اربعه از جمله نکاح معمولا در حضور فامیل و بستگان درجه اول واقع می‌شود لذا ضمن رد ادعاهای واخواهان تقاضای تایید حکم مورد استدعاست. لازم به ذکر است که موکله با توجه به گذشت 18 سال از عقد می خواهد نمود که عاقد و مکان آن را به دادگاه اعلام نماید وکیل واخواه در مورد دفاعیات وکیل واخوانده اظهار داشت اینجانب هم نسبت به امضا منتسب به مرحوم ب. ادعای جعل داشته و هم اعلام می دارم که در عقدنامه ارائه شده کلماتی به عقدنامه عادی اضافه شده که عقدنامه عادی را کاملا از لحاظ معنی و مفهوم تغییر میدهد که کارشناس باید نمونه امضائات مرحوم ع. ب. با امضای موجود را کارشناس و هم سند ارائه شده آیا کلمات و سطوری اضافه شده اند و به عبارتی دو خطه می‌باشد یا خیر؟ مضافا اینکه تقاضا دارد 2 روز مهلت به اینجانب ارائه گردد که طی آن امضائات مسلم الصدور مرحوم ب. به کارشناس ارائه گردد یا تحویل محکمه گردد وکیل واخوانده اظهار داشت اصل سند نکاحیه مورخ 75/9/15 تحویل دادگاه محترم گردید وکیل واخواهان در لایحه است اصل سندهای نکاحیه (سه فقره و یک فقره سند عادی و مبایعه نامه جهت تعلیق به کارشناس ارائه نموده که دادگاه به دفتر دستور ضم لایحه به پرونده و اسناد مربوط را صادر نموده است (برگ 142 پرونده) دادگاه قرار ارجاع امر به کارشناس و تعیین کارشناس برای بررسی اصل سند عادی و امضا ارائه شده توسط وکیل واخواه و استکتاب امضاءهای شهود و بررسی کلیه جوانب در مورد نوشته اصل سند عادی و امضا مرحوم ع. ب. و شهود ذیل مستدعی و اظهار نظر و نتیجه را اعلام دارند در برگ های 150 الی 153 پرونده نظریه کارشناس پس از استکتاب از شهود اعلام شده است و امضا منتسب به ع. ب. را با امضا منتسب به وی در اسناد تطبیق شده و نیز امضا شهود با امضا ذیل سند عادی منطبق دانسته و جز مندرجات عبارت 22 رجب/ 1417 در بالای گوشه سمت راست سند و عبارت عقد مبارک دائمی در تاریخ 75/9/15 خوانده شد) در ذیل سند مابقی تمام توسط شخص واحد تحریر یافته است وکیل خواهان درخواست ارجاع امر به هیات کارشناس را پس از تقدیم لایحه اعتراضیه نسبت به نظر کاشناس واحد نموده است دادگاه نیز قرار ارجاع امر به هیات کارشناسان را صادر نموده است که دادگاه پرداخت حق الزحمه هیات کارشناسان را به عهده واخواهان گذاشته است نظریه هیات سه نفره کارشناسان در اوراق 170 و 71 پرونده نیز بر انطباق و تشابه امضائات مرحوم ع. ب. در اسناد اراده شده با امضا موجود در عقدنامه و نیز امضائات استکتابی شهود با امضا شاهد رضا ف. و محمد رضا ف. نیز تشابه داشته است نسبت به این نظریه وکیل خانم ها ب. آقای س.ک.الف. محمد مطلق در خصوص جعل عبارت (عقد مبارک دائمی..) و تاریخ ( 22 رجب 1417 ) که هیات سه نفره اعلام نظر نکرده اند و موثر در نتیجه دعوی می‌باشد خواسته است نظریه تکمیلی هیات محترم اعلام شود دادگاه نیز نظریه تکمیلی هیات کارشناسان را خواستار شده است و آنان را جهت اخذ توضیح احضار نموده است در برگ های 193 و 194 پرونده نظریات سه نفر کارشناس که دو نفر آقایان محمد صالح صالح پور و منصور همتی به عنوان اکثریت و کارشناس سومی آقای شهریار شاکری یوسفی به عنوان اقلیت به طور جداگانه اعلام نظر نموده‌اند و پیرو نظریه قبلی مورخ 93/9/3 خود که در بند 1 در مورد امضا داماد موجود در عقدنامه با امضائات اسناد رسمی تشابهات و مطابقت اعلام نموده‌اند اعلام کرده اند عبارت دست نویش 22 رجب 1417 در صدر عقد مبارک دائمی در تاریخ 75/9/15 خوانده شد در ذیل سند (برابر نظر کارشناس بدوی) نسبت به سایر مندرجات دست نویس سند مورد ادعا دلاییل و شواهدی دلایل براختلاف رنگ جوهر قلم به دست نیامد (اکثریت) ونظر کارشناس اقلیت در اوراق 195 و 194 پرونده حاکی است که مندرجات عبارت های الحاقی به متن توسط کاتب دیگری الحاق شده است لیکن در جمع بندی های دلایل حاصله نتیجه گرفته میشود که تاریخ 75/9/15 درج شده در صدر و ذیل متن یکبرگ عقدنامه مزبور تاریخ واقعی تحریر و تنظیم آن سند می‌باشد و عقدنامه مذکور دارای اصالت است. این نظریه هیات 3 نفره به دستور دادگاه به اصحاب دعوی ابلاغ شده است وکیل واخواهان در لایحه ای نظریه تکمیلی هیات کارشناسان خط موید این امر دانسته که خواهان بدوی سابقا دارای عقد دائمی نبوده و چنین اعتقادی نداشته که بعدا این کلمات را اضافه نموده است لذا با توجه به پذیرش عقد موقت توسط موکلین درخواست اتخاذ تصمیم قانونی دارد وکیل خانم م. ف. در لایحه ای گفته است با توجه به سند عادی ارائه شده و اظهارات دو نفر از شهود که در هنگام عقد حاضر بوده اند و نسبت به موضوع شهادت داده اند و نظریه کارشناس واحد و هم کارشناسان سه نفره هیچگونه خدشه ای به سند وارد نیست ضمن اینکه در نظریه تکمیلی کارشناس اقلیت اقای شکری نیز گفته دستخط اخیر توسط خود عاقد تحریر شد و متن سند توسط کارمند عاقد تنظیم شد پس خود عاقد نیز دستخط مربوط به پدرش را تایید نمود. ضمن آنکه نوع عقد دائمی بود که درصدر آن اشاره شده و خدشه ای به آن وارد نیست تقاضای تایید دادنامه صادره و رد واخواهی واخواهان مورد استدعاست دادگاه در تاریخ 94/4/10 با بررسی اوراق و محتویات پرونده و اعلام ختم دادرسی به شرح دادنامه --- مورخ 94/4/10 در خصوص دادخواست واخواهان ش. ب. و آرمان ب. و سیما و مینا و اعظم و پ. همگی ب. فرزندان مرحوم ع. با وکالت آقایان م. م. و س.ک.الف. م.م. به طرفیت م. ف. فرزند شمسعلی با وکالت اقای ج. نفیسی نسبت به دادنامه --- صادره از شعبه --- دادگاه خانواده اهواز دادگاه با بررسی جمیع محتویات پرونده از جمله نظریه دو نفر از کارشناسان هیات که مصون از اعتراض باقی مانده است و نظر به اینکه واخواهان دلیلی بر مخدوش بودن دادنامه مذکور ارائه ننموده‌اند به استناد ماده 305 قانون آیین دادرسی مدنی با رد واخواهی به عمل آمده و بنا به استدلال و مستندات مذکور در رای واخواسته حکم به تایید دادنامه معترض عنه صادر و اعلام میگردد. از این رای آقای س.ک.الف. م.م. وکیل 6 نفر خانم ها و آقایان ب. محکوم علیهم دادنامه --- و 1764/92 صادره از شعبه --- خانواده تجدیدنظرخواهی نموده است و با توجه به ادعای خانم م. ف. که مستند به سند عادی ابرازی در پرونده مدعی وجود رابطه زوجیت دائم بین مورث تجدیدنظرخواهان و خودش بوده است و مندرجات این نوشته حاکی است عقد نکاحی به صورت مطلق ثبت و نگارش شده که نه قید دائمی و نه قید موقت در آن سند ذکر نشده است و اطلاق آن موجب اختلاف در نوع آن گردیده که رفع اختلاف به عهده دادگاه نهاده شده است دادگاه محترم نیز جهت فیصله دادن به ترافع مذکور ناگزیر از کشف قصد متعاقدین و تفسیر صحیح سندی عادی نکاحیه بوده که این امر نیز مستلزم توسل به ادله دیگر من جمله امارات است و همانطور که مستحضرید تا زمانی اماره و دلیل قانونی وجود دارد استناد به اصل خلاف موازین قانونی و فقهی است من جمله امارات قضایی قابل اعتنا نیز جعل و الحاق بعدی قید نکاح مبارک دائمی و 27 رجب... در صدر و ذیل سند می‌باشد چرا که اثر قصد طرفین و عاقد مجری صیغه انعقاد عقد دائمی بوده در همان حین نگارش قید را ذکر مینمودند و الحاق بعدی آن توسط فردی غیر از عاقد نیز صرفا جهت قلب واقعیت و تمتع از فواید آثار عقد دائمی است چرا که اگر ایشان بدنبال تمتع از فواید و تبعات عقد دائمی بود می توانست در زمان حیات آن مرحوم دعوای خویش را مطرح نماید تا وی نیز قدرت پاسخگویی و دفاع را داشته باشد. نه آنکه پس از فوت وی با دستکاری در سند نکاح اقامه دعوا نماید علی ایحال به نظر میرسد استناد محکمه محترم به اصل دائمی بودن نکاح و عدم توجه به دلایل و امارات مطروحه قویا محل ایراد بوده نقص دادنامه تجدیدنظرخواسته را استدعا دارد پرونده پس از تبادل لوایح به دفتر کل شعب تجدید استان خوزستان ارسال شده که به شعبه --- تجدیدنظر ارجاع گردیده است هیات شعبه مذکور در وقت فوق العاده با بررسی اوراق پرونده و ختم دادرسی به شرح دادنامه --- در تاریخ 94/8/20 ضمن مقدمه ای که از سیر دادرسی و رسیدگی های مرحله بدوی و رای غیابی و سپس واخواهی به عمل آمده از سوی شش نفر ورثه مرحوم ع. ب. و ارجاع امر بررسی اصالت عقدنامه عادی استنادی به کارشناس و نظریه کارشناس واحد و هیات کارشناسان که بر اصالت آن دلالت داشته و نیز تحقیق از شهود که در مرحله بدوی صورت گرفته با این استدلال که اختلاف در نوع نکاح واقع شده بوده است که استدلال به عمل آمده در رای بدوی که صحیحا و منطبق با محتویات پرونده و دلائل استنادی و موازین قانونی بوده و اعتراض موجهی که موجب نقض رای شود نسبت به آن به عمل نیامده است با رد اعتراض تجدیدنظرخواه مستندا به ماده 358 قانون آیین دادرسی مدنی دادنامه تجدیدنظرخواسته را عینا تایید و استوار مینماید. اکنون از این رای در فرجه قانونی بیست روزه از ناحیه وکیل دو نفر ورثه مرحوم ع. ب. خانم پ. (ناهید) و آقای ش. ب. فرجام خواهی به عمل آمده که هنگام شور لایحه وی با گزارش پرونده قرائت میشود. هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش آقای عبدالعلی ناصح عضو ممیز و ملاحظه اوراق پرونده و نظریه کتبی آقای محمد دیو سالار دادیار دیوان عالی کشور اجمالا مبنی بر تایید در خصوص دادنامه شماره --- فرجام خواسته مشاوره نموده چنین رای می دهد:

رای شعبه

با وصف اینکه فرجام خواهان نیز بر این امر که بین فرجام خوانده و مورث شان تا زمان فوت رابطه زوجیت برقرار بوده است اذعان داشته اند النهایه مدعی شده اند این رابطه مرحوم با فرجام خوانده ناشی از عقد انقطاعی بوده است نه عقد دائم و با توجه به الحاقاتی که در سند عادی نکاحیه ابرازی فرجام خوانده و دو عبارت در آن ظاهرا توسط عاقد و تنظیم کننده سایر مندرجات عقدنامه صورت گرفته است مندرجات آن را که دلالت بر صحت ادعای فرجام خوانده از جهت وجود رابطه زوجیت دائم بین او و مرحوم ع. ب. داشته است نیز قبول نداشته اند که با توجه به نظریه های کارشناسان در پرونده و اظهارات شهود و تحقیقات صورت گرفته توسط محاکم و اینکه در عقد انقطاعی تعیین مدت یکی از ارکان اساسی برای صحت عقد محسوب میشود و در مندرجات نوشته مذکور مدت و انقطاعی بودن عقد زوجیت تصریح نشده است و به علاوه اصل صحت در محل و در روابط بین زن و مرد مسلمان با توجه به اینکه خلاف این امر نه تنها ثابت شده بلکه دلایل و قراین موجود در پرونده مثبت این امر که زوجین مورد نظر سالها به عنوان زن و شوهر در کنار هم زیر یک سقف زندگی مشترک داشته النهایه با توجه به اینکه زوج همسر اول داشته است و این اقدام او در ازدواج دائم با زن دیگر مورد ایراد و اشکال در بین همسر و فرزندان دیگر او بوده است اقدام به ثبت عقد خویش با فرجام خوانده ننموده است که این اقدام موجب خدشه از نظر شرعی در عقد نبوده و تنها مسئولیت کیفری عدم ثبت واقعه ازدواج دائم داشته است لذا فرجام خواهی به عمل آمده وارد نیست با توجه به اینکه رسیدگی های صورت گرفته در پرونده با رعایت اصول و قواعد دادرسی بوده رای فرجام خواسته تایید و ابرام میگردد.

شعبه --- دیوانعالی کشوررئیس: عبدالعلی ناصح مستشار: عباسعلی علیزاده عضو معاون: سعید عالم