شماره پرونده: ه- ع/0002497 شماره دادنامه: 140109970906000002 تاریخ: 08/01/1401
شاکی: آقای یاسین حمیدی
طرف شکایت: 1- وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی 2- سازمان تامین اجتماعی
موضوع شکایت و خواسته: 1- ابطال ماده 56 بخشنامه شماره 19 امور فنی بیمه شدگان به شماره 10596/93/1000 مورخ 28/10/1393 سازمان تامین اجتماعی 2- ابطال ماده 29 بخشنامه شماره 14 مشترک فنی و درآمد به شماره 4221/94/1000 مورخ 29/4/1394 سازمان تامین اجتماعی
شاکی دادخواستی به طرفیت وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و سازمان تامین اجتماعی به خواسته ابطال ماده 56 بخشنامه شماره 19 امور فنی بیمه شدگان به شماره 10596/93/1000 مورخ 28/10/1393 سازمان تامین اجتماعی و ابطال ماده 29 بخشنامه شماره 14 مشترک فنی و درآمد به شماره 4221/94/1000 مورخ 29/4/1394 سازمان تامین اجتماعی تقدیم کرده که به هیات عمومی ارجاع شده است. متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر میباشد:
متن ماده 56 بخشنامه شماره 19 امور فنی بیمه شدگان به شماره 10596/93/1000 مورخ 28/10/1393 سازمان تامین اجتماعی:
چنانچه شوهر یا فرزند ذکور یا پدر و یا مادر بیمه شده متوفی، به دلیل عدم احراز شرایط سنی مقرر در مواد 81 و 82 قانون تامین اجتماعی و بواسطه ابتلاء به بیماری یا داشتن عارضه، متقاضی معرفی به کمیسیون پزشکی باشند لازم است پس از اطمینان از عدم اشتغال و سابقه بیمه پردازی، مدارک مشروحه ذیل به ترتیب اخذ و سپس به کمیسیون پزشکی معرفی گردند.
الف) اخذ درخواست
ب) گزارش بازرسی کفالت شعبه مبنی بر تایید تامین معاش توسط بیمه شده اصلی در زمان حیات
ج) نظریه پزشک معالح مبین ابتلاء به بیماری در مقطع زمانی حیات بیمه شده باشد.
د) ارائه مدارک و مستندات درمانی مبنی بر وقوع عارضه یا ابتلاء به بیماری در مقطع زمانی حیات بیمه شده
ه) تکمیل فرمهای از کارافتادگی
توجه 1: چنانچه افراد یاد شده (مدعی کفالت) دارای سابقه پرداخت حق بیمه باشند ضرورت دارد حسب ضوابط مقرر در خصوص معرفی بیمه شده اصلی به کمیسیون پزشکی، وضعیت آنان بررسی و در صورت عدم احراز شرایط قانونی مراتب به متقاضی اعلام و سپس درخواست کفالت و معرفی وی به کمیسیون پزشکی مورد رسیدگی قرار گیرد.
توجه 2: چنانچه بیمه شده اصلی به هر دلیلی از تقاضای کفالت اعضاء خانواده جهت معرفی به کمیسیون پزشکی امتناع ورزد، واحد اجرایی حسب حکم صادره از مرجع قضایی نسبت به معرفی بیمه شده به کمیسیون پزشکی اقدام خواهد نمود.
بخش پنجم: شرایط معرفی بیمه شده به کمیسیون پزشکی تجدیدنظر:
نظر به اینکه معرفی بیمه شده به کمیسیون پزشکی تجدیدنظر مستلزم ابلاغ رای کمیسیون پزشکی بدوی و اعتراض به آن میباشد بنابراین ابتدا مهمترین نکات مربوط به ابلاغ و اعتراض و سپس چگونگی معرفی بیمه شده به کمیسیون تجدیدنظر در پی خواهد آمد.
متن ماده 29 بخشنامه شماره 14 مشترک فنی و درآمد به شماره 4221/94/1000 مورخ 29/4/1394 سازمان تامین اجتماعی:
فرزندان ذکور:
به استناد بند 3 ماده 48 قانون حمایت از خانواده مصوب 1391 مجلس شورای اسلامی، فرزندان ذکور کلیه بیمه شدگان و مستمری بگیران در صورت احراز هر یک از شرایط ذیل از تاریخ لازم الاجرا شدن قانون مذکور (7/2/1392) استحقاق دریافت حمایتهای قانونی را خواهند داشت:
تا سن بیست سالگی (19 سال تمام) یا پس از آن منحصراً در صورتی که به تحصیلات دانشگاهی اشتغال داشته باشند.
تذکر: گواهی های اشتغال به تحصیل صادره از سوی حوزه های علمیه که همطراز با تحصیلات دانشگاهی محسوب و صادر میشود میتواند ملاک عمل در ارائه خدمات درمانی فرزندان قرار گیرد.
چنانچه معلول از کارافتاده نیازمند باشند. در این قبیل موارد (به دلیل عدم احراز شرط سنی مقرر فرزند ذکور) واحدهای اجرایی میبایست ضمن اخذ تعهد نامه مربوطه مطابق "فرم های پیوست شماره 4 و 1/4 " قبل از معرفی ایشان به کمیسیون پزشکی، با اعزام بازرس فنی به محل سکونت و توجه به مفاد این بخشنامه بدواً پیرامون وضعیت شغلی، مالی، نحوه تامین هزینه زندگی و همچنین اطمینان از عدم بیمه پردازی وی در مقطع زمانی مورد نظر (زمان ارائه درخواست بیمه شده/مستمری بگیر اصلی و یا فوت آنان) بررسی لازم و همه جانبه معمول نمایند، تا در صورت تایید تحت تکفل بودن فرزند توسط شعبه ذیربط، نسبت به معرفی فرد ذینفع به کمیسیون پزشکی حسب ضوابط مقرر اقدام شود.
بدیهی است چنانچه افراد ذکور بیمه شدگان در مقاطع زمانی مورد نظر دارای سابقه پرداخت حق بیمه باشند ضرورت دارد حسب ضوابط مقرر بدواً در خصوص معرفی این قبیل افراد به عنوان بیمه شده اصلی به کمیسیون پزشکی، وضعیت آنان بررسی و در صورت عدم احراز شرایط قانونی مراتب به متقاضی اعلام و سپس درخواست کفالت و معرفی وی به کمیسیون پزشکی به عنوان افراد تبعی مورد رسیدگی قرار گیرد.
تذکر1: در صورت ترک تحصیل موقت، استفاده از مزایای مذکور متوقف و با اشتغال مجدد به تحصیل برخورداری از مزایای مورد بحث منحصراً در مدت اشتغال به تحصیل و حصول شرایط بلامانع میباشد.
تذکر 2: در خصوص گواهی های تحصیلی ارائه شده ضرورت دارد واحدهای اجرایی در مواردی که فرزندان در سنین بالا مبادرت به ارائه گواهی تحصیلی می نمایند با دقت مدارک مربوطه را مورد کنترل و رسیدگی قرار داده و به نحو مقتضی منجمله استعلام از موسسات مربوطه از اشتغال به تحصیل اطمینان حاصل نمایند.
تذکر مهم: با عنایت به اینکه بازماندگان بیمه شدگان متوفی در صورتی استحقاق دریافت مستمری مربوطه را خواهند داشت که در زمان فوت بیمه شده حائز شرایط مقرر قانونی باشند لذا آن دسته از فرزندان ذکور که به دلایلی نظیر رسیدن به سن خروج از تکفل (19 سال تمام) و عدم اشتغال به تحصیل در زمان حیات بیمه شده تحت تکفل وی قرار نداشته و پس از فوت به لحاظ اشتغال به تحصیل و یا از کارافتادگی درخواست ورود به ردیف بازماندگان را جهت دریافت مستمری دارند لازم است موارد ذیل مد نظر قرار گیرد:
الف- در خصوص آن دسته از فرزندان ذکور که پس از فوت بیمه شده/ مستمری بگیر با ادعای ازکارافتادگی، متقاضی بهره مندی از مزایای مستمری مربوطه میباشند، میبایست موضوع از کارافتادگی کلی، تحت تکفل بودن و همچنین تامین مخارج آنان قبل از فوت توسط بیمه شده/ مستمری بگیر اصلی محرز گردد. (ارائه گواهی پزشک معالج و تاریخ مدارک و مستندات درمانی متقاضی باید ناظر بر نوع بیماری در زمان حیات بیمه شده/مستمری بگیر اصلی باشد)بنابراین افراد موصوف صرفاً در صورتی محق به دریافت مستمری بازماندگان خواهند بود که کمیسیون های پزشکی موضوع ماده 91 قانون، زمان از کارافتادگی کلی آنان را قبل از فوت بیمه شده/ مستمری بگیر تشخیص دهند. در این قبیل موارد رعایت شرط سنی در زمان فوت بیمه شده (حین الفوت) موضوعیت نخواهد داشت.
ب- آن عده از فرزندان ذکور که در زمان فوت بیمه شده/مستمری بگیر، سن آنها بیش از حد نصاب مقرر در قانون بوده و در هنگام فوت بیمه شده مشغول به تحصیل نبوده و پس از آن مجدداً مشغول به تحصیل گردند با توجه به اینکه در زمان فوت بیمه شده حائز شرایط نبوده اند، استحقاق دریافت مستمری بازماندگان را نخواهند داشت، لیکن ایجاد وقفه تحصیلی برای فرزندانی که حین الفوت بیمه شده با احراز شرایط قانونی در ردیف مستمری بگیران واجد شرایط قرار گرفته اند، مانع از دریافت مستمری آنان در طول دوره تحصیل مجدد در صورت احراز سایر شرایط قانونی نخواهد بود.
دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت:
اینجانب یاسین حمیدی به جهت بیماری که از دوران کودکی با آن درگیر بودند نهایتاً در سن 30 سالگی و در حین کار دچار شکستگی از ناحیه مچ دست چپ شدم که پس از مراجعه به پزشک مشخص میگردد از ناحیه مچ هر دو دست از کار افتاده کلی شدهام، پس از آن اینجانب از انجام هرگونه فعالیت شغلی و کاری با توجه به اینکه کارگر ساده ساختمانی بودهام معذور و ناتوان شدم و هزینه زندگی خود و خانواده از مستمری بازنشستگی مرحوم پدرم که توسط مادر اینجانب دریافت میشود تامین شد. از این رو به اداره تامین اجتماعی شهرستان ملاثانی مراجعه نمودم تا تحت تکفل مادرم قرار بگیرم و بتوانم از مستمری مرحوم پدرم به صورت قانونی بهره مند شوم و تقاضای ارجاع امر به کمیسیون پزشکی را دادم در پاسخ مسئولان سازمان تامین اجتماعی شهرستان ملاثانی به اینجانب اعلام نمودند که من از دو جهت مشمول بیمه مرحوم پدرم قرار نمیگیرم: 1- عدم حدوث از کار افتادگی در زمان حیات مرحوم پدرم(مستمر بگیر)2- وجود سابقه پرداخت بیمه توسط اینجانب به مدت کمتر از شش سال بدین معنا که حتی اگر من امکان استفاده از مستمری مرحوم پدرم را نیز داشتم به واسطه آن که سابقه بیمه کمی داشته ام، میبایست در ابتدا اقدام به ارائه درخواست از کار افتادگی از ناحیه سابقه بیمه خودم را بنمایم.
مواد معترض عنه خلاف قوانین بالادستی علی الخصوص بند 2 از ماده 81 قانون تامین اجتماعی بوده چراکه در ماده 81 قانون مذکور شرایطی از قبیل حدوث از کار افتادگی در زمان حیات بیمه شده اصلی و یا ایجاد محدودیت و محرومیت در صورت وجود سابقه پرداخت بیمه توسط متقاضی پیشبینی نگردیده و مقررات فوق فراقانونی و در حقیقت قانونگذاری جدید محسوب میشود که موجب تضییع حقوق اینجانب که طبق قانون به وجود آمده را فراهم آورده است، لذا براساس اصل 138 قانون اساسی که مقرر میدارد مفاد مقررات نباید با متن و روح قوانین مخالف باشند و مضافاً مستند به مواد 1 تا 10 قانون مدنی به جهت اینکه تشریفات قانونی در تصویب مقررات معترض عنه رعایت نگردیده است و مستند به اصول 170 و 173 قانون اساسی ابطال مواد معترض عنه که خلاف حقوق مکتسبه اینجانب میباشد را تقاضا دارم.
در پاسخ به شکایت مذکور، مدیر کل امور حقوقی و قوانین سازمان تامین اجتماعی به موجب لایحه شماره 7098/1400/7100 مورخ 25/10/1400 به طور خلاصه توضیح داده اند که:
1- شکایت مشابهی با خواسته مطروحه قبلا در هیات عمومی دیوان عدالت اداری مطرح و در نهایت پس از رسیدگی طی دادنامه شماره 817 مورخ 9/11/1391 اقدامات سازمان را مورد تایید قرار داده است. بنابراین موضوع از اعتبار قضیه محکوم بها برخوردار است و مطابق ماده 85 قانون دیوان عدالت اداری موجبی جهت رسیدگی مجدد آن وجود ندارد، لذا از این حیث خواسته شاکی قابل رد میباشد.
2- نظر به اینکه ابطال بند 29 بخشنامه شماره 4221/94/1000 مورخ 29/4/1394 مشترک فنی و درآمد سازمان تامین اجتماعی در هیات عمومی دیوان عدالت اداری مطرح و در نهایت هیات تخصصی کار، بیمه و تامین اجتماعی دیوان عدالت اداری طی دادنامه شماره 9809970904010170 مورخ 7/12/1398 اقدامات سازمان را مورد تایید قرار داده است و حسب دادنامه مذکور بند 29 بخشنامه مذکور در راستای حکم مقرر در بند 3 ماده 48 قانون حمایت از خانواده مصوب 1391 صادر شده است، لذا مغایرتی با قانون نداشته و خارج از حدود صلاحیت مرجع مذکور نمیباشد، لذا حکم به رد شکایت صادر شده است. بنابراین موضوع از اعتبار قضیه محکوم بها برخوردار بوده و مطابق ماده 85 قانون دیوان عدالت اداری موجبی جهت رسیدگی مجدد آن وجود ندارد، لذا از این حیث خواسته شاکی قابل رد میباشد.
3- براساس ماده 81 قانون تامین اجتماعی، شرایط استحقاق بازماندگان واجد شرایط متوفی (بیمه شده مرد) که استحقاق دریافت مستمری را خواهند داشت را بیان نموده و ماده 82 قانون تامین اجتماعی، شرایط استحقاق بازماندگان بیمه شده آن را که استحقاق دریافت مستمری را خواهند داشت، مقرر نموده است و نیز در بند 3 ماده 48 قانون حمایت خانواده مقرر گردیده، فرزندان اناث در صورت نداشتن شغل یا شوهر و فرزندان ذکور تا سن 20 سالگی و بعد از آن منحصرا در صورتی که معلول از کار افتاده نیازمند باشند یا اشتغال به تحصیلات دانشگاهی داشته باشند حسب مورد از کمک هزینه اولاد، بیمه و مستمری بازماندگان با حقوق وظیفه والدین خود برخوردار می گردند. بنابراین وفق مواد یاد شده، فرزندان ذکور در صورت احراز شرایط ذیل میتوانند تحت کفالت بیمه شده اصلی قرار گیرند.
الف) تا سن 20 سالگی (19 ساله تمام) یا پس از آن منحصرا در صورتی که به تحصیلات دانشگاهی اشتغال داشته باشند.
ب) چنانچه معلول از کار افتاده، نیازمند باشند.
بدین منظور بخشنامه شماره 4221/94/ 1000 مورخ 29/4/1394 براساس قوانین مورد اشاره تنظیم شده است و خواسته شاکی در خصوص ابطال بند 29 بخشنامه مزبور ناظر بر رعایت شرایط فوق برای فرزندان ذکور کلیه بیمه شدگان و مستمری بگیران میباشد.
مطابق منطوق صریح بند 3 ماده 48 قانون حمایت از خانواده و اینکه قانونگذار براساس بند یاد شده حمایت های مقرر در صندوق های بیمه ای برای فرزند ذکور در نظر گرفته که شامل کمک هزینه اولاد، بیمه و مستمری بازماندگان با حقوق وظیفه والدین میباشد، لذا قانون موصوف به صورت جامع بوده و کلیه مراحل مختلف از جمله بیمه فرزندان ذکور را نیز تحت پوشش قرار داده که فرزندان ذکور در مراحل مختلف بتوانند از بیمه درمانی که از اهمیت ویژه ای برخوردار است نیز بهره مند شوند. با عنایت به اینکه اکنون قانون حمایت خانواده مصوب 1/12/1391 که موخر بر قانون اصلاح سن فرزندان ذکور مشمولین میباشد و بنا به تصریح به عمل آمده در بند 3 ماده 48 قانون حمایت خانواده سن فرزندان ذکور برای بهره مندی از حمایت های مقرر قانونی، تا 20 سالگی بوده و بعد از آن منحصرا در صورتی که معلول از کار افتاده نیازمند باشند یا اشتغال به تحصیلات دانشگاهی داشته باشند حسب مورد از کمک هزینه اولاد، بیمه و مستمری بازماندگان یا حقوق وظیفه والدین خود برخوردار می گردند.
4- ماده 56 بخشنامه 1057/97/1000 مورخ 28/10/1393 این مجوز را برای فرزندان ذکور بیمه شده متوفی صادر کرده است که چنانچه در زمان حیات بیمه شده اصلی علیرغم داشتن بیماری قادر به ارائه درخواست نبوده اند بتوانند در کمیسیون پزشکی شرکت نمایند و همچنین در تذکر 1 بند 56 بخشنامه معترض غنه نیز در جهت رفاه حال متقاضیان مقرر شده است چنانچه فرزند ذکور خود راسا به واسطه اشتغال به کار مشمول قانون تامین اجتماعی گردیده و دارای سابقه پرداخت حق بیمه میباشند، بتوانند از مزایای بیمه خود بهره مند گردیده و در غیر این صورت بتواند تحت تکفل پدر قرار گیرد.
علی ایحال نامبرده در حال حاضر دارای 38 سال سن بوده و پدر ایشان (بیمه شده اصلی) در تاریخ 7/4/1396 فوت نموده و متقاضی استفاده از کفالت پدر میباشند. در حالی که نامبرده از سال 1389 لغایت 1398 خود راسا به عنوان کارگر ساختمانی مشمول قانون تامین اجتماعی قرار گرفته و طبق معاینات اولیه قبل از اشتغال توسط پزشک معتمد از کارافتاده نبوده و قادر به کار بوده اند و هیچ گونه نیازمندی و وابستگی اقتصادی به بیمه شده اصلی در زمان حیات هم نداشته اند، لذا نامبرده به عنوان فرزند از شمول مقررات قانون تامین اجتماعی خارج گردیده است. مضافا اینکه موضوع مطروحه قبلا طی دادنامه شماره 817 مورخ 9/11/1391 مبنی بر اینکه «مطابق حکم مقرر در مواد 58 و 81 و 82 قانون تامین اجتماعی چنانچه فرزند بیمه شده متوفی به علت بیماری یا نقص عضو قادر به کار نباشد، مستحق دریافت مستمری متوفی خواهند بود. همچنین اولاد ذکور بیمه شده اصلی پس از رسیدن به سن مقرر در قانون (در صورت عدم اشتغال به تحصیل و یا ازکار افتادگی) و همینطور در صورت ازدواج و با اشتغال به کار فرزندان اناث از شمول قانون تامین اجتماعی خارج میشود و امکان برخورداری از مزایای قانون مزبور را ندارد، اقدامات سازمان مورد تایید قرار گرفته و بخشنامه مربوط مغایر قانون و قابل ابطال تشخیص نگردیده است، با عنایت به مراتب فوق و اینکه بخشنامه های معترض عنه منطبق با بند 3 ماده 48 قانون حمایت خانواده مصوب 1391 مجلس شورای اسلامی و قانون مقررات تامین اجتماعی تنظیم و به مرحله اجرا درآمده است و ادعای شاکی در این خصوص بی دلیل میباشد.
در خصوص ادعای مغایرت مصوبه با شرع، ادعای مغایرت با شرع مطرح نگردیده است.
پرونده شماره ه- ع/0002497 مبنی بردرخواست ابطال 1- ابطال ماده 56 بخشنامه شماره 19 امور فنی بیمه شدگان به شماره 10596/93/1000 مورخ 28/10/1393 سازمان تامین اجتماعی 2- ابطال ماده 29 بخشنامه شماره 14 مشترک فنی و درآمد به شماره 4221/94/1000 مورخ 29/4/1394 سازمان تامین اجتماعی در جلسه مورخ 22/12/1400 هیات تخصصی کار، بیمه و تامین اجتماعی مورد رسیدگی قرارگرفت و اعضا به اتفاق به شرح ذیل اعلام نظر نمودند:
رای هیات تخصصی کار، بیمه و تامین اجتماعی:
اولا براساس بند 3 ماده 48 قانون حمایت خانواده مصوب 1/12/1391 «فرزندان اناث در صورت نداشتن شغل یا شوهر و فرزندان ذکور تا سن بیست سالگی و بعد از آن منحصراً در صورتی که معلول از کار افتاده نیازمند باشند یا اشتغال به تحصیلات دانشگاهی داشته باشند حسب مورد از کمک هزینه اولاد، بیمه و مستمری بازماندگان یا حقوق وظیفه والدین خود برخوردار می گردند.»، لذا اصل بر این است که مستمری بازماندگان تا سن بیست سالگی به فرزندان ذکور پرداخت میگردد و بعد از آن قطع میگردد مگر در موارد معلولیت یا اشتغال به تحصیل فرزندان ذکور.
ثانیا مستفاد از مواد 58، 72، 81 و 82 قانون تامین اجتماعی مصوب 1354 همراه با اصلاحات و الحاقات بعدی، برخورداری از حمایت هایی که به تبع بیمه شده اصلی صورت میگیرد (مانند مستمری بازماندگان، مستمری از کارافتادگی، خدمات پزشکی و غیره) علاوه بر نیازمند بودن افرادی که از این حمایت ها برخوردار می گردند با تحت تکفل بیمه شده اصلی بودن این افراد نیز ملازمه دارد. به عبارتی تنها افرادی میتوانند از حمایت های مذکور برخوردار گردند که علاوه بر نیازمند بودن، تحت تکفل و سرپرستی بیمه شده اصلی نیز باشند.
بنابه مراتب مذکور ماده 56 بخشنامه شماره 19 امور فنی بیمه شدگان به شماره 10596/93/1000 مورخ 28/10/1393 سازمان تامین اجتماعی و ماده 29 بخشنامه شماره 14 مشترک فنی و درآمد به شماره 4221/94/1000 مورخ 29/4/1394 سازمان تامین اجتماعی که جهت برخورداری افراد از مستمری بازماندگان، احراز شرایط نیازمند بودن و تحت تکفل بیمه شده اصلی بودن متقاضیان را لازم دانسته، مغایرتی با قوانین و مقررات مذکور نداشته و خارج از حدود اختیارات مقام صادر کننده آن تشخیص نگردیده و قابل ابطال نمیباشند. این رای به استناد بند (ب) ماده 84 قانون مذکور ظرف مهلت بیست روز از تاریخ صدور از جانب رییس محترم دیوان عدالت اداری یا 10 نفر از قضات محترم دیوان عدالت اداری قابل اعتراض است.
محمد جواد انصاری
رئیس هیات تخصصی کار، بیمه و تامین اجتماعی
دیوان عدالت اداری