بسمه تعالی
هیات تخصصی اداری و امور عمومی
شماره پرونده: ه ت/ 0300225 شماره دادنامه سیلور: 140431390001741356 تاریخ:1404/07/14
شاکی: آقای سیدسعید موسوی به وکالت از سیدحمیدرضا موسوی.
طرف شکایت: پلیس راهنمایی و رانندگی جمهوری اسلامی ایران.
موضوع شکایت و خواسته: ابطال دستورالعمل شماره 0101002690 مورخ 1401/01/17 و دستورالعمل شماره 98218413 پلیس راهنمایی و رانندگی مورخ 1398/11/02
متن مقرره مورد شکایت:
دستورالعمل شماره 98218413 پلیس راهنمایی و رانندگی مورخ 1398/11/02
پیرو دستورالعمل شماره 71120-1-1208-4/13 تاریخ 1391/12/15، با توجه به اینکه برابر بند (ب) ماده یک مصوبه شماره 73671/ت50243ه مورخ 1395/06/17 هیات وزیران (آیین‌نامه شناسایی و صیانت از وسیله های نقلیه تاریخی) در تعریف وسیله نقلیه قدیمی عنوان شده «وسیله نقلیه ای که بیش از سی سال از تولید آن گذاشته باشد و از لحاظ طراحی و مهندسی ساخت بی نظیر باشد» دستور فرمایید متن مذکور را جایگزین تعریف خودروهای قدیمی (فصل اول بند ت ردیف یک) دستور العمل فوق الذکر نموده و ضمن رعایت مفاد بخشنامه شماره 97338636 تاریخ 1397/12/04، مراتب به کلیه واحدهای شماره گذاری زیر مجموعه ابلاغ و بر حسن اجرای آن نظارت نمایند.
دستورالعمل شماره 0101002690 مورخ 1401/01/17 پلیس راهنمایی و رانندگی مورخ 1401/01/17
پیرو دستورالعمل شماره 71120-1-1208-4/13 تاریخ 1391/12/15 (تعویض پلاک خودروهای تاریخی) و شماره 0007008821 مورخ 1400/07/21 و شماره 98218413 مورخ 1398/11/02، در اجرای ماده 10 آیین‌نامه اجرایی ماده 8 قانون هوای پاک و مستند به مصوبه شماره 73671/ت50243ه مورخ 1395/06/17 هیات وزیران (آیین‌نامه شناسایی و صیانت از وسیله های نقلیه تاریخی) و بند 4 مصوبات جلسه شماره 139 مورخ 1400/12/11 دبیرخانه کارگروه شناسایی و صیانت از خودروهای تاریخی، بدین وسیله فهرست تعداد 101 عنوان و تیپ خودروهای سواری و وانت پلاک قدیمی که بیش از سی سال از تولید آن گذشته باشد به پیوست ارسال می‌گردد. دستور فرمایید در صورت مراجعه مالکان وسیله نقلیه ذکر شده به منظور بررسی و امکان دریافت پلاک تاریخی نامبردگان به سازمان میراث فرهنگی و گردشگری و صنایع دستی استان مربوطه هدایت تا از آن طریق نسبت به ارسال مدارک به دبیرخانه شناسایی و صیانت از خودروهای تاریخی اقدام نمایند.
دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت:
احتراما به وکالت از آقای سید حمید رضا موسوی به استحضار عالی می رساند: موکل مالک یک دستگاه سواری بنز 180 مدل 1953 به شماره انتظامی 29658 تهران الف می‌باشد. به منظور انتقال سند خودرو مذکور موکل در شعبه 114 شورای حل اختلاف همدان طرح دعوی نموده که در نهایت رای له موکل صادر می‌گردد. به منظور اجرای دادنامه و به موجب نامه شماره 140228990012123622 مورخ 1402/11/02 به مرکز تعویض پلاک مراجعه اما متاسفانه مرکز تعویض پلاک موضوع را به پلیس راهنمایی رانندگی ارجاع می نماید. پلیس راهنمایی رانندگی نیز از اجرای دستور دادگاه استنکاف نموده و در نهایت با استناد به دو دستورالعمل موضوع شکایت به شورای حل اختلاف اعلام می‌دارد خودرو فوق الذکر قابلیت تعویض پلاک را ندارد. حال از آنجا که هر دو دستورالعمل مغایر با حقوق مالکانه اشخاص و همچنین مغایر با قانون هوای پاک ماده 8 با موضوع شناسایی و صیانت از وسایل نقلیه تاریخی می‌باشد (علی رغم نامه صادره از پلیس راهنمایی رانندگی عنوان شده دستورالعمل در راستای ماده مذکور می‌باشد) از محضر رسیدگی و صدور رای به شرح ستون موضوع شکایت را استدعا دارد.
پاسخ طرف شکایت:
الف: شاکی پرونده درخواست ابطال مکاتبه شماره 98218413 مورخ 1398/11/02 صادره از معاونت فنی مهندسی و خدمات ترافیک پلیس راهور فراجا نموده این در حالی است مکاتبه مذکور این پلیس پیرو مصوبه شماره 73671ت050243 ه مورخ 1395/06/17 هیات وزیران بوده و صرفاً آنچه که در این مصوبه به عنوان تعریف وسیله نقلیه قدیمی عنوان شده را به شرح زیر اعلام نموده است. وسیله نقلیه ای که بیش از سی سال از تولید آن گذشته باشد و از لحاظ طراحی و مهندسی ساخت بی نظیر باشد را برای اجرا ابلاغ گردیده است بنابراین هیچ مطلبی راساً از جانب این پلیس ابلاغ نشده و دلیلی برای ابطال این دستورالعمل وجود ندارد.
ب: در بخش دیگری شاکی پرونده درخواست ابطال مکاتبه شماره 101002690 0 مورخ 1401/01/17 صادره از معاونت فنی مهندسی و خدمات ترافیک پلیس راهور فراجا را داشته، این در حالی است مکاتبه پیش گفته پیرو مصوبه شماره 73671ت050243 مورخ 1395/06/17 هیات وزیران و بند 4 مصوبات جلسه شماره 139 مورخ 1400/12/11 دبیرخانه کارگروه شناسایی و صیانت از وسیله های نقلیه تاریخی مبنی بر اعلام فهرست تعداد 101 عنوان و تیپ خودروهای سواری و وانت پلاک قدیمی که بیش از سی سال از تولید آن گذشته باشد و نحوه اقدام برای دریافت پلاک تاریخی و معرفی به سازمان میراث فرهنگی و گردشکری و صنایع دستی را تشریح نموده است. برابر ماده 2 تصویب نامه هیات وزیران به شماره 73671٫ت050243 مورخ 1395/06/17 آیین‌نامه شناسایی و صیانت از وسیله های نقلیه تاریخی کارگروهی با حضور نمایندگان وزارت میراث فرهنگی. صنایع دستی و گردشگری وزارت صنعت، معدن و تجارت، سازمان حفاظت محیط زیست، وزارت ورزش و جوانان فدراسیون موتور سواری و اتومبیلرانی فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران معاونت فنی مهندسی و کانون جهانگردی و اتومبیلرانی جمهوری اسلامی ایران به منظور شناسایی مصادیق وسیله های نقلیه تاریخی و اتخاذ تدابیر هماهنگ برای حفظ و صیانت از آنها تشکیل و متولی آن وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی وگردشگری می‌باشد که این متن عیناً با تغییر جزیی در ماده 2 تصویب نامه هیات وزیران به شماره 186049ه مورخ 1402/10/13 تکرار شده است. برابر بند دوم دستورالعمل شماره 71120 مورخ 1391/08/17 آیین‌نامه شناسایی و صیانت از وسیله های نقلیه تاریخی مصوب سال 1391 نیز « فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران موظف است با ارایه معرفی نامه دبیرخانه کارگروه شناسایی و صیانت از خودروهای تاریخی وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری پس از احراز اصالت و مالکیت برای وسیله های نقلیه تاریخی شناسنامه مالکیت و پلاک تاریخی را صادر نماید که این عبارت عیناً در دستورالعمل آیین‌نامه شناسایی و صیانت از وسیله های نقلیه تاریخی شماره تاریخ 1403 نیز تکرار شده است. بنابراین برابر مصوبات هیات وزیران متولی شناسایی و صیانت از وسیله های نقلیه تاریخی وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری دبیرخانه کارگروه شناسایی و صیانت از خودروهای تاریخی بوده و همان متن مقرر در مصوبات دولت در دستور العمل های این پلیس تکرار شده است.
در مورد ادعای شاکی مبنی بر این که مکاتبه شماره 98218413 مورخ 1398/11/02 و مکاتبه شماره 0101002690 مورخ 1401/01/17 صادره از معاونت فنی مهندسی و خدمات ترافیک پلیس راهور فراجا به علت ابطال آیین‌نامه اجرایی ماده 8 قانون هوای پاک قابلیت اجرا ندارد نیز بر خلاف واقع است زیرا اولاً: در مکاتبه شماره 98218413 مورخ 1398/11/02 اصلاً اشاره ای به آیین‌نامه اجرایی ماده 8 قانون هوای پاک نشده است در ثانی: در مکاتبه شماره 0101002690 مورخ 1401/01/17 نیز منظور آیین‌نامه اجرایی ماده 8 قانون هوای پاک به شماره 27979ت58294 ه مورخ 1400/03/12 بوده که جایگزین آیین‌نامه ابطال شده قبلی گردید با این توضیح که با ابطال آیین‌نامه اجرایی ماده 8 قانون هوای پاک مصوب سال (1396) درباره سن فرسودگی در هیات عمومی دیوان عدالت اداری آیین‌نامه اجرایی جدید ماده 8 قانون هوای پاک با شماره 27979ت58294 ه مورخ 1400/03/12 تصویب و «سن مرز فرسودگی» به جای «سن فرسودگی» جایگزین آیین‌نامه اجرایی قبلی مصوب سال (1396) برای وسایل نقلیه فرسوده گردید با این توضیح که در مقرره اخیر با قرار گرفتن وسیله نقلیه در سن مرز فرسودگی تعداد دفعات ضروری برای اخذ معاینه فنی تغییر می نماید. البته متعاقباً در سال 1402 ماده 10 قانون ساماندهی صنعت خودرو نیز محدودیت هایی را برای تردد خودروهای فرسوده ایجاد کرده و برابر تبصره 2 ماده 4 آیین‌نامه اجرایی ماده 10 همان قانون دارندگان خودروهایی که علی رغم شرایط لازم اعطای تسهیلات توسط سامانه جامع، نسبت به خروج خودروی فرسوده خود از ناوگان حمل و نقل اقدام نکنند پس از اعلام توسط وزارت صنعت، معدن و تجارت به پلیس راهور فراجا با ممنوعیت تردد و سایر محدودیت های موضوع ماده 8 قانون هوای پاک مصوب سال 1396 مواجه می‌شوند. برابر ردیف 1-1 ماده 2 آیین‌نامه مارالذکر سن فرسودگی وسایل نقلیه موتوری (سواری) حداکثر 25 سال می‌باشد در حالی وسیله نقلیه مورد ادعای شاکی حدوداً 61 سال مدل 1953 میلادی می‌باشد.
برابر مواد 6 قانون هوای پاک و ماده 43 آیین‌نامه راهنمایی و رانندگی داشتن گواهی معاینه فنی معتبر برای تمام وسایل نقلیه الزامی و تنها در برخی موارد از جمله خودروهای شخصی با عمر کمتر از 4 سال (شخصی و عمومی کمتر از 1 سال مشمول معافیت هستند بنابراین با ابطال آیین‌نامه اجرایی ماده 8 قانون هوای پاک مصوب سال 1396 تغییری در فرآیند اخذ یا عدم اخذ معاینه فنی برای وسایل نقلیه ای که به سن مرز فرسودگی می رسند ایجاد نشده است.
برابر ماده 8 قانون هوای پاک تمامی اشخاص حقیقی و حقوقی مالک وسایل نقلیه موتوری اعم از سبک، نیمه سنگین، سنگین، موتور سیکلت مکلفند وسایل نقلیه خود را پس از رسیدن به سن فرسودگی از رده خارج کنند و مسیولیت خود را از این جهت نزد یکی از موسسات بیمه داخلی تحت نظارت بیمه مرکزی بیمه کنند، حمل بار و مسافر، صدور گواهی معاینه فنی، تخصیص بیمه شخص ثالث، خرید و فروش نقل و انتقال و تردد وسایل نقلیه موتوری فرسوده ممنوع می‌باشد. پلیس راهنمایی و رانندگی فراجا خودروهای فرسوده را به ازای هر روز تردد با عنوان ورود و تردد وسایل نقلیه غیر مجاز در معابر، محدوده ها و مناطقی که ممنوع اعلام شده است جریمه می کند.
برابر تبصره 2 ماده 2 آیین‌نامه راهنمایی و رانندگی اخذ تاییدیه زیست محیطی و استانداردهای مربوط برای شماره گذاری وسایل نقلیه ضروری است.
برابر مواد 41، 42، 43 و 44 به خصوص ماده 45 قانون بیمه اجباری شخص ثالث ارایه هر گونه خدمات به وسایل نقلیه فاقد بیمه نامه و رفع توقیف از آنها توسط راهنمایی و رانندگی دفاتر اسناد رسمی و سازمان ها و نهادهای مرتبط با امر حمل و نقل از قبیل تعویض پلاک وسیله نقلیه، تنظیم اسناد رسمی معاملات وسایل مذکور ممنوع می‌باشد.
در نهایت نیز موضوع اجراییه شماره 140228990012123622 مورخ 1402/11/02 مورد استناد از سوی ایشان، ناشی از عدم ایفای تعهدات قراردادی شخص دیگری آقای نوراله قدسی بوده و ارتباطی به الزام این پلیس مبنی بر تعویض خودروی مورد ایشان نداشته است که در هر صورت بایستی مقدمات تعویض پلاک مانند داشتن بیمه نامه و معاینه فنی رعایت گردد. بنابراین شاکی دلیلی که نشان دهد دستورالعمل های مورد شکایت مغایر با قانون صادر شده است را ارایه ننموده است و خودرو شاکی برای دریافت پلاک تاریخی مستلزم رعایت آیین‌نامه شناسایی و وارد شده، قانون هوای پاک، آیین‌نامه اجرایی ماده 10 قانون ساماندهی صنعت خودرو و آیین‌نامه صیانت از خودروهای تاریخی و برای دریافت پلاک ملی مستلزم رعایت قانون بیمه اجباری خسارات راهنمایی و رانندگی است. با عنایت به مراتب فوق رد دعوای مطروحه نسبت به این پلیس مورد تقاضا می‌باشد.
رای هیات تخصصی اداری و امور عمومی دیوان عدالت اداری
هیات وزیران به استناد اصل یکصد و سی و هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، آیین‌نامه شناسایی و صیانت از وسیله های نقلیه تاریخی موضوع تصویب نامه شماره 73671/ت50343ه مورخ 1395/06/17 را تصویب کرد؛ بر اساس ماده 4 آیین‌نامه یاد شده، نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران موظف است برای وسیله های نقلیه تاریخی شناسنامه مالکیت و پلاک تاریخی را طراحی و صادر نماید. با عنایت به اینکه به موجب بند (1) ماده 12 قانون دیوان عدالت اداری اصلاحی سال 1402رسیدگی به شکایات، تظلّمات و اعتراضات اشخاص حقیقی یا حقوقی از آیین‌نامه‌ها و سایر نظامات و مقررات دولتی و شهرداری‌ها و موسسات عمومی غیردولتی در مواردی که مقررات مذکور به علت مغایرت با شرع یا قانون و یا عدم صلاحیت مرجع مربوط یا تجاوز یا سوءاستفاده از اختیارات یا تخلف در اجرای قوانین و مقررات یا خودداری از انجام وظایفی که موجب تضییع حقوق اشخاص میشود از جمله حدود صلاحیت و وظایف هیات عمومی دیوان عدالت اداری است؛ بنا به مراتب مذکور و فارغ از اینکه بر اساس ماده 10 آیین‌نامه شناسایی و صیانت از وسیله های نقلیه تاریخی مصوب 1402/10/13 هیات وزیران تصویب نامه شماره 73671/ت50343ه مورخ 1395/06/17 و تصمیم نامه شماره 44398/27001 مورخ 1389/02/08 لغو می‌شوند با این حال نظر به اینکه مقرره مورد شکایت در راستای آیین‌نامه شناسایی و صیانت از وسیله های نقلیه تاریخی موضوع تصویب نامه شماره 73671/ت50343ه مورخ 1395/06/17 به عنوان آیین‌نامه و قاعده حاکم به تصویب رسیده است بنابراین هیات تخصصی اداری و امور عمومی دیوان عدالت اداری با اتفاق آراء معتقد است دستورالعمل شماره 0101002690 مورخ 1401/01/17 و دستورالعمل شماره 98218413 مورخ 1398/11/02 پلیس راهنمایی و رانندگی خارج از حدود اختیار و صلاحیت قانونی مرجع واضع نیست و مغایرتی نیز با قانون ندارد در نتیجه و مستنداً به بند «ب» ماده 84 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی 10/2/1402) رای به رد شکایت صادر میشود؛ این رای ظرف بیست روز از تاریخ صدور، از سوی رییس ارزشمند یا ده نفر از قضات گرانقدر دیوان عدالت اداری قابل اعتراض است. بر اساس ماده 93 قانون یاد شده آرای هیات‌های تخصصی و هیات عمومی در ابطال و عدم ابطال مصوبات موضوع بند (1) ماده (12) این قانون، در رسیدگی و تصمیم گیری مراجع قضایی و اداری، معتبر و ملاک عمل است.
دکتر زین العابدین تقوی
رییس هیات تخصصی اداری و امور عمومی