مفهوم الزامی بودن حضور وکیل در جلسه رسیدگی به جرایم مواد مخدر

تاریخ دادنامه قطعی: 1395/02/29
شماره دادنامه قطعی: ---

پیام: در جرایم مواد مخدر، الزامی بودن حضور وکیل در جلسه رسیدگی به معنای ضرورت حضور وی در حداقل یکی از جلسات بوده و حضور وی در تمام جلسات ضرورتی ندارد.

آقای م.س. 24 ساله دارای سابقه کیفری به اتهامات 1 - مخفی کردن 860 گرم هروئین 2 - نگهداری 95 گرم گراس 3 - استعمال گراس تحت تعقیب قرار گرفته است بدین توضیح که مامورین پس از اطلاع از یک مورد درگیری خانوادگی به محل مراجعه و مطلع می ‌گردند متهم پسر خانواده ‌ای است که پدرش فوت نموده و به جهت اعتیاد به مواد مخدر موجب آزار مادر و خواهرانش گردیده و ممکن است در منزل مواد مخدر باشد. با هماهنگی قاضی کشیک و رضایت ساکنین منزل، به بازرسی از منزل پرداخته و 880 گرم مواد مخدر با لفافه در 9 بسته از نوع هروئین را که در داخل یک گونی برنجی مخفی شده بود از زیر جاکفشی حیاط جلو منزل کشف و مقدار تقریبی 100 گرم گراس را که توسط خانواده متهم تحویل گردیده صورت‌جلسه می‌ نمایند. در پی کشف مواد فوق مجددا با کسب خبر مبنی بر حضور متهم در منزل، وارد منزل شده و وی را دستگیر می‌ نمایند (صفحات 1 و 3 ) از متهم پس از دستگیری تحقیق به عمل آمده وی اظهار نموده «مواد مخدر کشف‌ شده از نوع هروئین متعلق به شخصی به هویت ح.د. می‌ باشد که حدود سه روز قبل با موتورسیکلت به درب منزل ما مراجعه و مواد مخدر فوق را تحویل من داده و گفت تا چند روز پیش شما باشد بعد تحویل می ‌گیرم که من هم تحویل گرفتم و آن را داخل کلمن و در حیاط مخفی کردم و بابت این کار فعلا 20 هزار تومان گرفته‌ ام ولی صد گرم گراس مربوط به خودم می‌ باشد که مصرف می‌ کنم»; (ص 4 ) پرونده تحویل پلیس مبارزه با مواد مخدرگردیده و مجددا در مرجع مذکور از وی تحقیق شده و نامبرده همان مطالب را با قدری اختلاف تکرار کرده است. صورت‌جلسه توزین مواد ضم پرونده شده و نتیجه آزمایشگاه که ماهیت ماده مکشوفه را هروئین با این بیان «نمونه مذکور دارای ماده مخدر هروئین می‌ باشد»; اعلام نموده ضم پرونده شده است.(صفحات 8 و 30 ) پرونده به دادسرا ارسال و قاضی کشیک از متهم تحقیق نموده است متهم نزد بازپرس کشیک اظهار نموده «گراس کشف شده در منزل متعلق به من است... در مورد هروئین کشف شده باید بگویم که متعلق به من نیست و مال یک نفر به اسم ح.د. می‌ باشد حدود یک هفته قبل با موتورسیکلت مواد را آورد درب خانه پدری و تحویل من داد و به من گفت که این هروئین را برای من نگه‌داری کن اگر فروختم پنجاه هزار تومان به تو می‌ دهم به من گفت که این هروئین‌ ها فاسد و خراب است به من گفت اگر بار جدید برای من آوردند این جنس‌ها را که خراب است قاطی بار جدید می‌کنم و می‌ فروشم»;. وی پس از تفهیم اتهام توسط بازپرس اظهار نموده «استعمال گراس و نگهداری 95 گرم گراس را قبول دارم، قبول دارم که مقدار 860 گرم ماده مخدر هروئین را در پشت حیاط منزل پدری مخفی کردم ولی این مواد مال من نبود و فقط برای چند روز قرار بود آن را مخفی کنم»;(ص 15 و 16 ) جهت دستگیری آقای ح.د. به دادستان عمومی و انقلاب شهرستان... اعطای نیابت گردیده که پس از پیگیری توسط پلیس مبارزه با مواد مخدر شهرستان مذکور اعلام گردیده که متهم به همراه خانواده یک هفته است که منزل را ترک و از روستای محل سکونت متهم رفته‌ اند.(ص 42 ) سابقه متهم اخذ شده که حکایت از داشتن سه فقره سابقه که دو فقره آن در خصوص نگهداری تریاک بوده دارد(ص 19 ) متهم در جلسه اخذ آخرین دفاع توسط بازپرس نیز همان اظهارات قبل خود را تکرار کرده است و دادسرا با صدور قرار مجرمیت برای متهم به اتهامات مذکور و برای فردی به نام ح.د. به اتهام حمل 860 گرم هروئین با صدور کیفرخواست پرونده را به دادگاه ارسال کرده است(ص 46 ) در این مرحله متهم آقای ر.ک. را به وکالت از خود برگزیده و پیش از آن دادرس دادگاه طی شرحی از کانون وکلای دادگستری... درخواست تعیین وکیل تسخیری برای هر دو متهم کرده است که کانون مذکور خانم م.ر. را به عنوان وکیل تسخیری آقای م.س. و آقای و.ک. را به عنوان وکیل تسخیری آقای ح.د. معرفی کرده است(صفحات 47 و 50 ) دادگاه در تاریخ 82/11/27 با حضور نماینده دادستان و وکلای متهمین (بدون حضور متهمین) تشکیل جلسه داده و دادگاه اتهام مندرج در کیفرخواست را به وکلای متهمین تفهیم و از آنان دفاع و اخذ آخرین دفاع نموده و با اعلام ختم رسیدگی با توجه به گزارش مرجع انتظامی صورت‌جلسه کشف و توزین مواد مخدر، احراز و اثبات ماده مخدر مکشوفه از نوع هروئین، اتهام انتسابی به م.س. را محرز و مسلم دانسته و به استناد بند 2 ماده 5 و بند 6 ماده 8 و رعایت مواد 38 و 19 قانون مبارزه بامواد مخدر مشارالیه را به پرداخت 7 میلیون ریال جریمه نقدی و 30 ضربه شلاق بابت نگهداری 95 گرم گراس دو میلیون ریال جریمه نقدی و 20 ضربه شلاق بابت استعمال گراس و اعدام بابت مخفی کردن 8600 گرم هروئین محکوم و به جهت این که مشارالیه برای بار اول مرتکب بزه مذکور شده و موفق به فروش و توزیع نگردیده و سابقه کیفری موثردر این خصوص ندارد با رعایت ماده 38 پیشنهاد تبدیل مجازات اعدام به حبس ابد از باب تخفیف به کمیسیون عفو و متهم دیگر را تبرئه کرده است. پرونده در اجرای ماده 32 قانون مذکور به دادستانی کل کشور ارسال گردیده و دادستان کل کشور به شرح رای شماره --- /3335 - 93/12/17 به جهت عدم حضور متهم درجلسه رسیدگی و اخذ دفاع و آخرین دفاع از وی، رای را نقض و رسیدگی مجدد پرونده را به دادگاه صادرکننده رای محول کرده است. پس از اعاه پرونده به دادگاه، دادگاه دستور تعیین وقت و احضار متهم و وکیل مدافع وی و دعوت نماینده دادستان را صادر کرده لکن علیرغم حضور وکیل متهم صرفا با حضور متهم و نماینده دادستان در تاریخ 94/2/15 اقدام به رسیدگی پرونده و تفهیم اتهام به متهم نموده و متهم در دفاع از خود همان مطالب قبلی که در دادسرا اظهار نموده را تکرار کرده است و دادگاه با اخذ آخرین دفاع و اعلام ختم رسیدگی مطابق دادنامه قبلی انشاء رای کرده و سپس پرونده را جهت اعمال ماده 32 قانون اصلاح قانون مبارزه با مواد مخدر به دادستانی کل کشور ارسال کرده که پس از لازم‌ الاجراء شدن قانون آیین دادرسی کیفری به دادگاه اعاده شده و دادرس دادگاه دستور ابلاغ دادنامه را صادر نموده است. تاریخ و نحوه ابلاغ دادنامه به متهم و وکیل مدافع وی در پرونده منعکس نگردیده لکن وکیل متهم طی لایحه‌ای که بیشتر جنبه درخواست تخفیف مجازات موکلش دارد و هنگام شور بررسی خواهد شد نسبت به رای دادگاه معترض شده است. پرونده به دفتر دیوان عالی کشور ارسال و به این شعبه ارجاع گردیده است. هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش آقای علی علیا عضو ممیز واوراق پرونده و نظریه کتبی آقای دادیار دیوان عالی کشور اجمالا مبنی بر نقض دادنامه در خصوص اعدام و سایر قسمت‌های پرونده قابل طرح در دیوان عالی کشور نمی‌ باشد، در خصوص دادنامه تجدیدنظرخواسته مشاوره نموده چنین رای می‌ دهد:

ضمن تلقی اعتراض آقای ر.ک. به وکالت از سوی آقای م.س. نسبت به بخشی از دادنامه شماره --- - 94/2/17 صادره از شعبه دادگاه انقلاب شهرستان... که دلالت بر محکومیت نامبرده به اعدام به جهت مخفی کردن 860 گرم ماده مخدر هروئین دارد به عنوان فرجام خواهی نظر به این که وکیل مدافع در جلسه رسیدگی مورخ 94/2/15 حضور نداشته هرچند از مفاد ماده 22 آیین‌نامه اجرایی قانون مبارزه با مواد مخدر الزامی بودن حضور وکیل در حداقل یک جلسه استنباط می‌گردد و بدین ترتیب حضور وی در تمام جلسات ضروری به نظر نمی رسد، لکن به لحاظ نقض دادنامه صادره توسط دادستان محترم کل کشور و محول نمودن رسیدگی مجدد پرونده به دادگاه، جلسه مذکور تنها جلسه دادرسی محسوب شده و حضور وکیل در آن جلسه الزامی بوده است و از طرفی مادتین 348 و 350 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 و اصلاحیه بعدی آن نیز صریحا بر این امر نظارت دارد. بنابراین رای دادگاه به جهت عدم رعایت تشریفات قانونی قابلیت ابرام نداشته و مستندا به بند 4 شق «ب»; ماده 469 قانون مارالبیان ضمن نقض قسمت مذکور دادنامه فرجام خواسته رسیدگی مجدد آن را به شعبه هم عرض دادگاه صادرکننده رای محول می‌سازد تا با رعایت ماده 297 قانون موصوف تشکیل جلسه داده و رسیدگی نمایند. ضمنا قبل از رسیدگی از آزمایشگاه آگاهی راجع به ماهیت مواد مکشوفه استعلام به عمل آید زیرا در پاسخ قبلی قید شده که «نمونه مذکور دارای ماده مخدر هروئین می‌باشد»; که این نظر دارای ابهام است زیرا بین دو عنوان «نمونه هروئین است»; و «نمونه دارای هروئین است»; تفاوت آشکار وجود دارد و در خصوص قسمت دیگر دادنامه که دلالت برمحکومیت نامبرده به پرداخت جزای نقدی و شلاق از حیث نگهداری 95 گرم گراس و استعمال آن دارد با توجه به قطعیت رای در زمان صدور مستندا به رای وحدت رویه شماره 745 - 94/8/26 هیات عمومی دیوان عالی کشور فاقد قابلیت طرح در دیوان عالی کشور است.

شعبه چهل وششم دیوان عالی کشور- رئیس و عضو معاون

علی علیادکترعلی اصغر جمالو