شماره پرونده: ه- ع/0001779 - 0003417- 0002311 - 0002234- 0002233 - 0002105 - 0002104
- 0002110 -0001930-0001929-0001928- 0001926- 0001925 - 0001924 - 0001900 - 0001898- 0001897- 0001895 - 0001894 - 0001892 - 0001891 - 0001890 - 0001831 - 0001827 - 0001783 - 0003004 - 0002670 - 0002486- 0002082- 0001780- 0001882- 0002083
شماره دادنامه:230- 140109970906000261 تاریخ: 01/05/1401
شاکیان: آقای فرهاد تیمورزاده -مصطفی همتیان چهاردهی- جواد فصیحی رامندی - مهرداد دلیری - مریم نوحی اسکوئی - صادق بزی - محمد مجیدی - بهنیا احمدی هلیلی - مهرداد دلیری - سعید حسنی گلسفیدحسین شیرازی - توحید خلیلی بی صفر - علیرضا بنانی - مجید معمارزاده زواره - سینا ایمان زاده - سیدمجتبی احمدی - ارسلان اکبری - نوید پوری - وحید بانه ای - محمدجواد خیری - سیدعلیرضا جلائی - فرشاد شایقی - اشکان مرادی قرخلو - پارسا سلیمی - نیما نجفی - مهدی نجفی- محمد حیدری صوفلو - علی ذاکری نژاد - آران نیک پی- آرمان معقول- جواد فصیحی رامندی- مهرداد سیدی- افشار ابوالحسنی کولانی جدید
طرف شکایت: مرکز سنجش آموزش پزشکی کشور (وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی)
موضوع شکایت و خواسته: ابطال مواد 3، 5 و 6 اطلاعیه شماره 13 چهل و نهمین دوره دستیاری پزشکی
شاکیان دادخواستی به طرفیت مرکز سنجش آموزش پزشکی کشور (وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی) به خواسته ابطال مواد 3، 5 و 6 اطلاعیه شماره 13 چهل و نهمین دوره دستیاری پزشکی به دیوان عدالت اداری تقدیم کرده که به هیات عمومی ارجاع شده است متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر میباشد:
اطلاعیه شماره 13 چهل و نهمین دوره دستیاری پزشکی
3- طرح خدمات نیروی انسانی خود را تا تاریخ 31/6/1401 به پایان برسانند.
5- داوطلبان فارغ التحصیل که حداکثر سه ماه بعد از فراغت از تحصیل خدمات قانونی خود را در مناطق با ضریب محرومیت چهارپنجم و محرومتر شروع و تا زمان شروع دوره دستیاری تداوم یابد.
6- فارغ التحصیلان در حال خدمت نظام وظیفه که خدمات نظام وظیفه خود را تا پایان شهریور 1401 به پایان برسانند.
دلایل شاکیان برای ابطال مقرره مورد شکایت:
1- به استناد شرح وظایف مرکز سنجش آموزش پزشکی کشور مصوبات مورد اعتراض از حیطه وظایف و اختیارات مرکز، خارج است. سیاق وظایف ذکر شده حاکی از این است که به جز سیاستگذاری و تعیین خط مشی کلی برگزاری آزمون و مسئولیت اجرایی و اطلاع رسانی و پژوهشی حول محور آزمون اختیار و تعیین محدودیت ها، شاخص ها و خصوصیات داوطلبان به مرکز سنجش داده نشده است.
2- اصل حقوقی و اخلاقی پیش پینی پذیری با این مصوبات نادیده گرفته شده و به یک باره برنامه ریزی بعضاً چند ساله و آرامش آنان و خانوده شان در اثر این تغییر شرایط غافلگیرانه و نا به هنگام که خارج از حدود اختیارات مرجع مصوب میباشد از بین رفته است.
3- حق مکتسبه و انتظارات مشروع و بدیهی بر رویه سال های پیشین با این دخالت نا به جا و خارج از حدود اختیارات این مرکز نادیده گرفته شده است. بسیاری از پزشک- سربازها و پزشکان مشمول طرح زمان فارغ التحصیلی و ارائه پایان نامه و مرخصی های تحصیلی خود را با توجه به امکان و اجازه ناشی از رویه های مرسوم و معمول شرکت در آزمون، تنظیم کرده اند. برنامه های متفاوت زندگی خود را بر پایه امکان سنجی مترتب بر مقررات معمول گذشته چیده اند.
4- در نظام جمهوری اسلامی همراه تحصیل علم و دانش مقدم بر خدمت وظیفه اجباری بوده است و در صورتی که فرد تکالیف خود در ثبت نام برای اعزام به طرح مناطق محروم یا خدمت وظیفه اجباری انجام داده باشد از مزایای شرکت در آزمون های سراسری بهره مند میشود. و در واقع بند 1 اصل 43 که آموزش و پرورش را به عنوان نیاز اساسی مردم ارج نهاده و جزء حقوق آنان محسوب کرده، محقق میشود.
5- این مصوبات نه تنها با بند 9 اصل سوم قانون اساسی که می گوید: "رفع تبعیضات ناروا و ایجاد امکانات عادلانه برای همه، در تمام زمینه های مادی و معنوی" در تعارض است، بلکه بند 4 اصل سوم را نیز که تکلیف ایجاد محیط مساعد برای رشد فضایل اخلاقی را بر دوش دولت می گذارد را نیز با بی اعتباری به بند 6 همین اصل که می گوید "محو هرگونه استبداد، خودکامگی و انحصارطلبی" جزء وظایف دولت است، مخدوش میسازد.
دلیل صدور دستور موقت: بدیهی است شرکت در آزمون مهم زندگی حرفه ای داوطلبان نقش بی دلیلی در تعیین سرنوشت شغلی، اجتماعی و حتی خانوادگی آنان دارد. و هرگونه تغییر در شرایط آن به ویژه وقتی خارج از حدود اختیارات مرجع مصوب باشد ضرر و زیان غیرقابل جبران یا متعسر از جبران وارد خواهد کرد.
در پاسخ به شکایت مذکور، سرپرست اداره کل حقوقی و تنظیم مقررات به موجب لایحه شماره 1611/107 مورخ 3/8/1400 به طور خلاصه توضیح داده است که:
ایرادهای شکلی وارده بر دادخواست مطروحه
اولاً: دادخواست یاد شده در تاریخ 3/5/1400 در دیوان عدالت اداری ثبت شده و در تاریخ 27/6/1400 به این وزارتخانه ابلاغ شده است، درحالی که اطلاعیه مورد اعتراض شاکی در تاریخ 2/5/1400 اصلاح شده است. بنابراین در زمان تقدیم دادخواست اطلاعیه مورد اعتراض (ضمیمه دادخواست شاکی) وجود نداشته و اطلاعیه اصلاح شده در سایت مرکز سنجش آموزش پزشکی قابل دسترسی و مشاهده بوده است. بر این اساس و با توجه به اینکه اطلاعیه مورد اعتراض شاکی قبل از تقدیم دادخواست اصلاح گردیده بود و این موضوع قابل مشاهده در سایت مرکز سنجش آموزش پزشکی نیز بوده، برای این وزارتخانه مشخص نمیباشد از چه جهت شاکی نسبت به طرح شکایت دائر بر ابطال اطلاعیه سابق اقدام نموده است که بر این اساس صدور رای به رد شکایت مطروحه مورد تقاضا است. شایان ذکر است در بخشنامه شماره 13 اصلاح شده مورخ 2/5/1400 هیچ مقرره و ضابطه ای در خصوص وضعیت نظام وظیفه متقاضیان شرکت در آزمون دستیاری درج نشده است.
همچنین شایان ذکر است قانونگذار در سال 1384 نیز وفق قانون تسهیل ازدواج جوانان مقرر نموده دانشجویان متاهل رشته های پزشکی مجازند قبل از انجام خدمت سربازی و طرح خدمت نیروی انسانی در آزمون دوره های تخصصی شرکت کنند." بر این اساس به موجب قانون مذکور صرفاً دانشجویان متاهل رشته پزشکی (افرادی که در زمان دانشجویی متاهل هستند) مجازند قبل از شروع خدمات موضوع قانون خدمت پزشکان و پیراپزشکان (که زمان آغاز آن در 24 ماه اول فراغت از تحصیل آنان است) یا شروع خدمت سربازی پس از فراغت، یک بار در آزمون دستیاری شرکت نمایند و در صورت قبولی ادامه تحصیل دهند.
بنابراین اطلاعیه شماره 13 مرکز سنجش آموزش پزشکی مورخ 2/5/1400 صرفاً اعلام مجدد قوانین و ضوابط فوق الذکر برای تاکید و یادآوری به متقاضیان آزمون دستیاری بوده و هیچ مقرره و ضابطه جدیدی در اطلاعیه یاد شده درج نگردیده است. به موجب اطلاعیه مذکور مقرر گردیده است:
"داوطلبان در صورتی میتوانند در آزمون شرکت کنند که دارای یکی از شرایط زیر باشند:
1- طرح خدمت نیروی انسانی خود را به پایان رسانده باشند. (با توجه به مفاد ماده 1 قانون خدمت پزشکان و پیراپزشکان و در راستای اجرای قانون)
2- از طرح خدمات نیروی انسانی بر اساس قوانین معاف باشند. (با توجه به مفاد مواد 2 و 12 قانون خدمت پزشکان و پیراپزشکان)
3- طرح خدمات نیروی انسانی خود را تا تاریخ 31/6/1401 به پایان برسانند. (با توجه به مفاد ماده 1 قانون خدمت پزشکان و پیراپزشکان و در راستای اجرای قانون)
4- مشمول استریت (مستقیم) استعداد درخشان رتبه های برتر یا تاهل باشند. (با توجه به تصمیمات کمیسیون مواد 2 و 3 آییننامه اجرایی قانون خدمت پزشکان و پیراپزشکان و قانون تسهیل ازدواج جوانان)
5- داوطلبان فارغ التحصیل که حداقل سه ماه بعد از فراغت از تحصیل خدمات قانونی خود را در مناطق با ضریب محرومیت چهارپنجم و محرومتر شروع نموده و تا زمان شروع دوره دستیاری تداوم یابد. (با توجه به تصمیم کمیسیون موضوع مواد 2 و 3 آییننامه اجرایی قانون خدمت پزشکان و پیراپزشکان)
نظریه تهیه کننده گزارش:
در خصوص ادعای طرف شکایت مبنی بر منتفی شدن مصوبه مورد اعتراض به جهت اصلاحیه مورخ 2/5/1400، علاوه بر اینکه اصلاحیه استنادی، منحصر در موضوع بند 6 مصوبه معترض عنه، یعنی خدمت وظیفه عمومی داوطلبین میباشد و بندهای 3 و 5 مصوبه مورد شکایت را شامل نمی شود، بر اساس مصوبه 3152/505/د مورخ 23/8/1400 طرف شکایت، اعتبار مصوبه مورد اعتراض کماکان به قوت خویش باقی است و صرفاً اجرای آن تا دوره آتی آزمون دستیاری معوق گردیده است لذا ایراد شکلی مطروحه موجه و موثر نمیباشد.
اما در ماهیت امر، لازم به توضیح است که دوره دستیاری تخصصی وفق ماده 1 آییننامه دوره دستیاری پزشکی و تبصره 1 ماده 33 قانون خدمت وظیفه عمومی، یکی از مقاطع تحصیلی است بنابراین مقررات عمومی حاکم بر سایر مقاطع تحصیلی عالی بر مقطع تخصصی دوره دستیاری نیز حاکمیت دارد لذا:
اولاً: به موجب اصل سی ام قانون اساسی و ماده 1 قانون تامین وسائل و امکانات تحصیل اطفال و جوانان ایرانی، تحصیل در تمام مقاطع تحصیلی برای عموم افراد ایرانی حق است و هرگونه ممانعت دائم و موقت از آن برابر قسمت اخیر ماده 1 قانون فوق الذکر، مستلزم مجوز قانونی است و در تفسیر منع مصرح قانونی میبایست به قدر متیقن اکتفا شود.
ثانیاً: راجع به بند 6 مصوبه مورد اعتراض، همانگونه که مستحضرید، ضوابط خدمت وظیفه عمومی، اعم از شرایط شروع و خاتمه و معافیت موقت و دائم و ترخیص حین آن، تابع قانون خدمت وظیفه عمومی است که حسب ماده 31 آن قانون به صراحت مقرر شده است که تا زمان ادامه تحصیل دانشجویان، از اعزام به خدمت دوره ضرورت معاف خواهند بود و برابر تبصره 2 ماده 35 قانون ذکر شده، پرسنل مشغول به خدمت وظیفه، در صورت قبولی در آزمون و یا پذیرش، جهت ادامه تحصیل در مقاطع کارشناسی و بالاتر ترخیص خواهند شد بنابراین الزام مقرر در مصوبه مورد اعتراض دایر بر ضرورت خاتمه خدمت وظیفه عمومی، مغایر با مواد قانونی فوق الذکر میباشد و در این قسمت به ابطال مصوبه اظهار عقیده میگردد.
ثالثاً: در رابطه با بند 3 مصوبه معترض عنه، اگرچه در ماده 1 قانون خدمت پزشکان و پیراپزشکان به عبارت خدمت حداکثر 24 ماه اول پس از فراغت تحصیل اشاره شده است و این عبارت مستند موجه جهت وضع مصوبه منع ادامه تحصیل داوطلبین دوره دستیاری نمیباشد چرا که فراغت از تحصیل با اتمام دوره پزشکی عمومی حاصل نمی شود و در صورت پذیرش داوطلب در دوره دستیاری و استمرار تحصیل، مشارالیه کماکان مشغول به تحصیل تلقی میگردد و فارغ التحصیل محسوب نمی شود، مع الوصف در مقام احراز مراد قانونگذار، علیرغم اینکه قانون تسهیل ازدواج جوانان به جهت عدم وضع و تصویب آییننامه اجرایی آن، تا کنون لازم الاجرا نشده است معهذا جواز قانونگذار به دانشجویان متاهل جهت شرکت در آزمون دستیاری قبل از انجام تعهد خدمت، تعبیر به عدم جواز سایر داوطلبین میگردد لذا این بخش از مصوبه معترض عنه، موافق با مراد قانونگذار است و به رد شکایت اظهارنظر میشود.
رابعاً: راجع به بند 5 مصوبه مورد شکایت باالتفات به عدم ممانعت از تحصیل افراد مشمول و تعیین ضوابط شرکت ایشان وفق مواد 2 و 3 آییننامه اجرایی قانون خدمت پزشکان و پیراپزشکان، به جهت عدم مغایرت قانونی، عقیده به رد شکایت دارم.
تهیه کننده گزارش:
مهدی فرد محمدیان
پرونده شماره ه- ع / 0001779 به همراه 31 پرونده لف شده دیگر مبنی بر درخواست ابطال بندهای (3)، (5) و (6) اطلاعیه شماره 13 چهل و نهمین دوره آزمون پذیرش دستیار تخصصی پزشکی، در جلسه مورخ 29/03/1401 هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی مورد رسیدگی قرار گرفت و بندهای (3) و (5) اطلاعیه مورد شکایت به اتفاق آراء قابل ابطال تشخیص نشد و راجع به بند (6)، اعضاء به شرح ذیل اعلام نظر نمودند:
نظریه هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
نظریه اکثریت اعضای هیات تخصصی: اکثریت 9 نفر از 10 نفر اعضای حاضر در جلسه بر این عقیده بودند:
اولاً: بر مبنای بند سوم اصل سوم و اصل سیام قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، تحصیل حقی است بنیادین برای عموم شهروندان و منع آن بر مبنای قسمت اخیر ماده (1) قانون تامین وسایل و امکانات تحصیل اطفال و جوانان ایرانی مصوب سال 1353 جز با مجوز قانونی امکان پذیر نیست. ثانیاً: بر پایه ماده (1) آییننامه دوره دستیاری تخصصی پزشکی، دوره دستیاری رشتههای تخصصی بالینی یکی از مقاطع تحصیلات عالی دانشگاهی است و بر همین اساس قواعد مربوط به خدمت وظیفه عمومی، حاکم بر سایر مقاطع تحصیلی بر دوره دستیاری تخصصی پزشکی نیز حاکمیت دارد. ثالثاً: به صراحت ماده (31) قانون خدمت وظیفه عمومی اصلاحی سال 1390، دانشجویان تا زمان ادامه تحصیل از اعزام به خدمت دوره ضرورت معاف خواهند بود و برابر تبصره (2) ماده (35) قانون پیشگفته نیز: «ترخیص کارکنان وظیفه بدون غیبت اولیه در حین خدمت جهت ادامه تحصیل در مقاطع کارشناسی و بالاتر... بلامانع است». از این رو الزام مقرر در بند (6) اطلاعیه شماره 13 چهل و نهمین دوره آزمون پذیرش دستیار تخصصی پزشکی دائر بر ضرورت خاتمه خدمت وظیفه عمومیِ متقاضیانِ شرکت در آزمون دستیاری تخصصی پزشکی تا پایان شهریور 1401 خارج از حدود اختیارات مرجع وضع و مغایر قوانین مذکور بوده و قابل ابطال تشخیص میشود و پرونده در اجرای بند «الف» ماده (84) قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 جهت اتخاذ تصمیم به هیات عمومی ارسال میگردد.
نظریه اقلیت اعضای هیات تخصصی: اقلیت 1 نفر از 10 نفر اعضای حاضر در جلسه بر این عقیده بودند:
بند (6) اطلاعیه مورد شکایت در حدود اختیارات مرجع مصوِّب بوده و مغایرتی با قوانین و مقررات نداشته و قابل ابطال نمیباشد.
محمد کریمی
رئیس هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
دیوان عدالت اداری
پرونده شماره ه- ع / 0001779 به همراه 31 پرونده لف شده دیگر مبنی بر درخواست ابطال بندهای (3)، (5) و (6) اطلاعیه شماره 13 چهل و نهمین دوره آزمون پذیرش دستیار تخصصی پزشکی، در جلسه مورخ 29/03/1401 هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی مورد رسیدگی قرار گرفت و بند (6) اطلاعیه مورد شکایت با نظر اکثریت اعضاء قابل ابطال تشخیص شد و در خصوص بند (3) و (5)، اعضاء به اتفاق آراء به شرح ذیل مبادرت به صدور رای نمودند:
رای هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
الف) اولاً: بر مبنای ماده (6) قانون مربوط به خدمت پزشکان و پیراپزشکان مصوب سال 1375 با اصلاحات و الحاقات بعدی بیان شده است که: «تحویل مدرک تحصیلی و ریز نمرات و صدور هرگونه تاییدیه تحصیلی و گواهینامه برای مشمولانی که خدمت موضوع این قانون را انجام نداده و یا معافیت دریافت ننموده باشند ممنوع است». مستنبط از ممنوعیتهای مقرر در ماده یادشده و به دلالت التزامی از مفاد آن، اشخاصی نیز که تعهد موضوع قانون مربوط به خدمت پزشکان و پیراپزشکان سپری نکرده باشند امکان ادامه تحصیل در مقاطع بعدی را نخواهند داشت. ثانیاً: به موجب تبصره ماده (10) قانون تسهیل ازدواج جوانان مصوب سال 1384: «دانشجویان متاهل رشتههای پزشکی مجازند قبل از انجام خدمت سربازی و طرح خدمت نیروی انسانی در آزمون دورههای تخصصی شرکت کنند». مستفاد از مفهوم مخالف مقرره مذکور، افرادی که فاقد شرایط مقرر در تبصره ماده (10) قانون تسهیل ازدواج جوانان باشند (دانشجویان غیرمتاهل)، تا قبل از اتمام دوره طرح اجباری، جواز شرکت در آزمون پذیرش دستیار تخصصی پزشکی را ندارند. بنابراین بند (3) اطلاعیه مورد اعتراض مغایرتی با قانون نداشته و قابل ابطال نمیباشد.
ب) نظر به اینکه براساس بند سوم اصل سوم و اصل سیام قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، تحصیل حقی است بنیادین برای عموم شهروندان و منع آن بر مبنای قسمت اخیر ماده (1) قانون تامین وسایل و امکانات تحصیل اطفال و جوانان ایرانی مصوب سال 1353 جز با مجوز قانونی امکان پذیر نیست و با عنایت به عدم ممانعت برای شرکت مشمولان در آزمون پذیرش دستیار تخصصی پزشکی که تعهد خدمت خود را در مناطق با ضریب محرومیت سه پنجم، سه و نیم پنجم و چهار پنجم میگذراند و همچنین پیشبینی و تعیین ضوابط شرکت ایشان مطابق مواد (2) و (3) آییننامه اجرایی قانون مربوط به خدمت پزشکان و پیراپزشکان مصوب سال 1375 هیات وزیران با اصلاحات و الحاقات بعدی که در جهت ترغیب مشمولان برای خدمت در مناطق محروم میباشد، فلذا بند (5) اطلاعیه شماره 13 چهل و نهمین دوره آزمون پذیرش دستیار تخصصی پزشکی در حدود اختیارات مرجع صادرکننده بوده و مغایرتی با قوانین فوقالاشعار نداشته و قابل ابطال نمیباشد. این رای به استناد بند «ب» ماده (84) قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ظرف مهلت بیست روز از تاریخ صدور از جانب رئیس محترم دیوان عدالت اداری یا 10 نفر از قضات محترم دیوان عدالت اداری قابل اعتراض است.
محمد کریمی
رئیس هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
دیوان عدالت اداری