شماره دادنامه: 140431390001825630
تاریخ دادنامه: 1404/07/22
شماره پرونده: 0204859
مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری
شاکیان: آقایان وخانم ها میلاد احمدی آذر- سیدمحمدرضا جلالیان- بهاره سادات بنی جمالی- سیدعلیرضا جلالیان- زینب حسنی سراجاری- فاطمه حسنی سراجاری- میلاد رجب پور نیک فام- محمدامین فتح زاده- آوین قربانی- ایمان گل دوست آذری- فروغ قلی زاده- امیرمحمد محمدیان- صمیم مومن نژاد لیمودهی- نسترن دولتی- فاطمه احمدی- مهتا مقدم احمدی- پردیس قاسم پورباقری-فایزه پورشکوری- نوژن پورمجیب- زهرا رحیمی- سیده فاطمه رودبارکی- هلیا ریحانی- نیما سهمگر- نونا شاه منصوریان- علی علی نیا- محمد عموزاده لیچانی- غزاله غلام نیای طالشانی- سروش فاضل- خشایار ابوالقاسمی- علیرضا قنبری کفترودی- ام کلثوم قریب نصیرمحله- سپهر محمودی- مصطفی جوان مشعوف- آیدا منجم- مرضیه نشاندار اصلی- سارا نوروزی گورابی- سعید هاشمی براگوری- پریا همتی نژادطولی- مریم نجفی لپوندانی- مهدی برقی- نیوشا آهنگری بهان- مهدی اسلامی کجیدی- غزل افشارزاده- ریحانه امامی نصیرمحله- الهه پیرتوچایی- سیدمحمد سروش حسنی- فاطمه خصالی لنگرودی - پدرام خورگامی- حسن راه پیما- کسری سعیدی- کیانا معیری- امیر نوروزی- مجید قدرتی- بهار قماش پسند- زهرا کرمی کله سرایی- آرش متذکر- سارا مظفری- مهرسا منفرد- محمدرضا نصیری دهبنه- هلیا وطنخواه کلورزی- بهادر حبیبی رودسری- روناک جعفرزاده- فرحان رمضانی دلشاد- نغمه رنجی- مینو مقدم فیروزان نصرت آباد- دلارام فدایی حیدرآبادی- تندیس قاضی- سیدنیما قیمی فشتمی- فاطمه نظری یکنمی- نیلوفر مژدهی پور- مریم پورمحمدی لویه- ریحانه کالوخ- نگین کیخاونی- مریم محمدپور دلیجانی- محمد سماک سالکده همگی با وکالت آقای مسلم آقایی طوق
طرف شکایت: دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی، درمانی و استان گیلان
موضوع شکایت و خواسته: ابطال فراز نخست بند 16 از صورتجلسه مورخ 1401/12/09 هیات امنای دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی، درمانی گیلان ابلاغی به موجب نامه شماره /125/1217آ/3/ب مورخ 1402/02/04 سرپرست دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی استان گیلان
گردش کار: آقای مسلم آقایی طوق به وکالت از شاکیان به موجب دادخواستی ابطال بندهای 16 و 32 از صورتجلسه های مورخ 1401/12/09 و 1402/04/21 هیات امنای دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی، درمانی گیلان را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته به طور خلاصه اعلام کرده است که:
"1- صلاحیت هیات های امنای دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی در تنظیم و تنسیق امور مالی دانشگاه ها، مورد اشاره و تصریح قوانین مربوط قرار گرفته است؛ از جمله بند (و) ماده 7 قانون تشکیل هیات های امنای دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی و پژوهشی مصوّب 1367، ماده 10 قانون اهداف، وظایف و تشکیلات وزارت علوم، تحقیقات و فنّاوری مصوّب سال 1383 و ماده 1 قانون احکام دایمی برنامه های توسعه کشور مصوّب 1395. آراء متعددی از هیات عمومی دیوان عدالت اداری از جمله دادنامه های 945 [9610090905800945] مورخ 1396/09/28 و 308 [98099709058010308] مورخ 1398/03/07 نیز این امر را تصدیق می نماید.
2- با این حال، مستفاد از دادنامه های متعدّد هیات عمومی دیوان عدالت اداری اصل عدم تبعیض و نیز اصل تناسب میان شهریه با خدمات ارایه شده بر مصوبات این مراجع، حاکم است.
3- از طرف دیگر، مطابق با اصل 40 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایرانکه مقرّر می دارد: «هیچ کس نمی تواند اِعمال حق خویش را وسیله اضرار به غیر قرار دهد.» هیات امنای دانشگاه علوم پزشکی گیلان نیز مشمول این حکم بوده و نمی‌تواند حق مقرّرات گذاری خود را به ضرر دانشجویان و یا بی توجه به انتظارات مشروع آنها، اعمال نماید.
4- همچنین، مقام معظّم رهبری بنابر دلایلی روشن، سال 1402 را سال «مهار تورم و رشد تولید» نامگذاری کرده اند و اقدام هیات امنای دانشگاه طرف شکایت در افزایش 50 درصدی شهریه (و متعاقباً افزایش 20 درصد دیگر برای سال جاری)، صراحتاً مغایر این سیاست کلی است.
5- با توجه به بندهای پیش گفته، اقدام هیات امنای دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی گیلان در افزایش یکباره و ناگهانی شهریه دانشجویان پردیس خودگردان بندرانزلی به میزان 50 درصد، به مثابه «اعمال حق به ضرر دیگری» و «خودسرانه» به نظر می‌رسد و مغایر با منویات مقام معظّم رهبری در خصوص لزوم مهار تورم در سال جاری است.
6- ضمن این که در ازای این افزایش شهریه، خدماتی ارایه نمی کند و یا حتّی به فرض ارایه خدمات، در کیفیت آن، ارتقا صورت نگرفته است.
7- علاوه بر موارد فوق، هیات امنای طرف شکایت، مصوبه معترضٌ عنه خود را برای سال تحصیلی 1402-1401 درنظر گرفته است که از مهر 1401 شروع می‌شود و به این ترتیب، آثار مصوبه متاخر خود را (که در تاریخ 1401/12/09 به تصویب رسیده)، به مهر 1401 تسرّی داده و این امر مغایر ماده 4 قانون مدنی است.
لذا با توجه به اجحاف آمیز بودن و سوء استفاده از حقوق و اختیارات قانونی (موضوع اصل 40 قانون اساسی) و نیز مغایرت با ماده 4 قانون مدنی و تضییع حقوق شرعی و قانونی موکلانم، تقاضای ابطال مصوبه مورد شکایت را از زمان تصویب دارم."
متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است:
" نامه شماره /125/1217 آ / 3/ب مورخ 1402/02/04 سرپرست دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی استان گیلان
معاونت محترم آموزشی دانشگاه
ریاست محترم دانشکده دندانپزشکی
ریاست محترم دانشکده پزشکی
ریاست محترم دانشکده داروسازی
ریاست محترم دانشکده بهداشت
ریاست محترم پردیس خودگردان بندر انزلی
ریاست محترم دانشکده پرستاری و مامایی و پیراپزشکی شرق گیلان
ریاست محترم دانشکده پرستاری و مامایی شهید بهشتی رشت
مدیریت محترم تحصیلات تکمیلی دانشگاه
مدیریت محترم امور آموزشی دانشگاه
موضوع: ارسال صورتجلسه هیات امنای دانشگاه علوم پزشکی گیلان در مورخ 1401/12/09
سلام علیکم
احتراماً، تصویر مصوبه هیات امنای دانشگاه مورخ 1401/12/09 در خصوص نحوه دستورالعمل اجرایی افزایش شهریه تحصیلی در سال تحصیلی 1402-1401 دانشجویان شهریه پرداز دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی گیلان به پیوست جهت اجرا ابلاغ می‌گردد.- سرپرست دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی، درمانی استان گیلان
صورتجلسه هیات امنای دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی، درمانی گیلان مورخ 1401/12/09
........................
16- «به دانشگاه اجازه داده می‌شود در سال تحصیلی 1402- 1401 نسبت به افزایش 50 درصدی شهریه مصوب ابلاغی هیات امناء موضوع بند 8 مصوبه 1397/11/02 برای دانشجویان ورودی سال 1397 تاکنون و افزایش 50 درصدی شهریه دانشجویان شهریه پرداز ورودی سال های 1393 الی 1396 موضوع بند 13 مصوبه هیات امناء 1393/02/30 به دلیل افزایش هزینه های جاری دانشجویان اقدام نماید. موضوع دریافت شهریه از دانشجویان مهمان یا انتقالی (ظرفیت مازاد) ابلاغی از سوی وزارت متبوع (موضوع نامه شماره /500/1687 د مورخ 1394/06/10) به قوّت خود باقیست."
در پاسخ به شکایت مذکور، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی، درمانی استان گیلان به موجب لایحه ای که به شماره 3072530 مورخ 1403/08/08 ثبت دفتر اندیکاتور هیات عمومی شده توضیح داده است که:
" 1- اخذ شهریه براساس بند 13 نامه شماره 31 /119 /3/ پ مورخ 19/6/ 1393مبنی هیات امنای دانشگاه و تایید هیات امنای وزارت متبوع و نامه شماره 5160 مورخ 1397/10/10معاونت آموزشی و دبیر شورای آموزش پزشکی و تخصّصی وزارت متبوع دراین دانشگاه صورت می‌گیرد.
2 -بر اساس نامه شماره 31 /119 /3/ پ مورخ 19 /6/ 1393 بر تایید بندهای مربوط به مصوبات هیات امناء از سوی وزارت متبوع و صورتجلسه هیات امنای مورخ 1393/02/30 و با توجه به جدول ضمیمه در خصوص شهریه سالیانه مقاطع مختلف تحصیلی و وضعیت دانشجو، دانشگاه مُجاز است با مصوبه هیات رییسه دانشگاه، به مبالغ جدول شهریه در هر سال تحصیلی جدید حداکثر 10% اضافه نماید. از سال 1397 الی 1401 افزایش شهریه به میزان 10% انجام نگردیده است.
3- به علت عدم افزایش شهریه از سال 1397 الی 1401 توسط روسای وقت، جهت تعیین تکلیف عدم افزایش10% شهریه سال های ماضی، به استناد بند 16 مصوبه مورخ 1401/12/09 هیات امنای دانشگاه، 50% به ازای هرسال تحصیلی شهریه افزایش یافت.
4- افزایش20% شهریه در سال تحصیلی 1402، طبق بند 32 صورتجلسه مورخ 1402/04/21مصوبه هیات امناء صورت گرفته است و از مهر [ماه سال] 1402 اجرا گردید.
5- اخذ شهریه دانشجویان انتقالی از خارج کشور بر اساس نامه های شماره 4476 مورخ 1397/09/10، 2631 مورخ 1397/08/28 و 4257 مورخ 1397/08/22 وزارت متبوع می‌باشد."
در اجرای ماده 84 قانون دیوان عدالت اداری پرونده به هیات تخصّصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی دیوان عدالت اداری ارجاع و هیات مذکور به موجب دادنامه شماره 140431390001133755 مورخ 1404/05/12 بند 32 از صورتجلسه مورخ 1402/04/21 هیات امنای دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی، درمانی گیلان موضوع درخواست اعمال افزایش 20 درصدی شهریه دانشجویان در سال تحصیلی 1403-1402 را قابل ابطال تشخیص نداد و رای به رد شکایت صادر کرد. رای مزبور به دلیل عدم اعتراض از سوی رییس و یا ده نفر از قضات دیوان عدالت اداری قطعیت یافت.
رسیدگی به بند 16 از صورتجلسه مورخ 1401/12/09 هیات امنای دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی، درمانی گیلان ابلاغی به موجب نامه شماره /125/1217 آ / 3/ب مورخ 1402/02/04 سرپرست دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی استان گیلان در دستورکار جلسه هیات عمومی قرار گرفت.
هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1404/07/22 با حضور رییس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است.
رای هیات عمومی
الف. با توجه به اصل لزوم متعارف بودن تصمیمات مقام اداری، معیار بررسی و راستی آزمایی تصمیمات به منظور پیشگیری از سوء استفاده از اختیار، وجود حداقل معقولیت در آن تصمیم بوده و در ما‌نحن‌فیه هرچند تعیین شهریه از مصادیق امور مالی و در حیطه اختیارات هیات امنای دانشگاه ها است لیکن رعایت اصل یادشده نیز ضروری است و دفاعیات ابرازی دانشگاه نیز افزایش غیرمتعارف شهریه را تایید می‌کند و در توجیه آن به عدم افزایش شهریه در سنوات گذشته اشاره شده که دلیل موجهی نیست. بنا به مراتب فوق و با توجه به این که به موجب بند 1 ماده 12 قانون دیوان عدالت اداری سوء استفاده از اختیارات به عنوان یکی از جهات ابطال مقرّرات برشمرده شده است، لذا آن قسمت از بند 16 صورتجلسه مورخ 1401/12/09 هیات امنای دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی استان گیلان که ناظر به افزایش 50 درصدی مبلغ شهریه بوده و به تضییع حقوق دانشجویان منجر شده، مستند به بند 1 ماده 12 و مواد 13 و 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوّب سال 1392 از تاریخ تصویب ابطال می‌شود.
ب. اولاً به موجب ماده 4 قانون مدنی: «اثر قانون نسبت به آتیه است و قانون نسبت به ماقبل خود اثر ندارد مگر این که در خود قانون، مقرّرات خاصی نسبت به این موضوع اتّخاذ شده باشد» و مستنبط از ماده فوق این است که اصل عطف به ماسبق نشدن قوانین و اعمال اداری و لزوم رعایت حقوق مکتسبه قانونی اشخاص مورد پذیرش نظام حقوقی ایران بوده و تعیین تاثیر قهقرایی قانون خلاف اصل کلّی و در حیطه صلاحیت های اختصاصی قانونگذار است و مقام اداری به هیچ وجه حق عطف به ماسبق نمودن مقرّرات را جز در مواردی که ماذون از جانب قانونگذار باشد، نخواهد داشت. ثانیاً اصل بیست و دوم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، حقوق اشخاص را جز در مواردی که قانون تجویز می‌نماید، مصون از تعرّض اعلام کرده و بر همین اساس اعطای صلاحیت به هیات های امنای دانشگاه ها در تصویب امور مقرّر در ماده 1 قانون احکام دایمی برنامه‌های توسعه کشور مصوّب سال 1395 بی قید و شرط نبوده و مراجع مزبور مکلّفند در تصمیم‌گیری های خود اصول مندرج در قانون اساسی و نیز اصول حقوقی از جمله احترام به حقوق مکتسب و عطف به ماسبق نشدن مقرّرات را رعایت نمایند. ثالثاً هرچند مطابق ماده 1 قانون احکام دایمی برنامه‌های توسعه کشور، اختیارات هیات های امنای دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی کشور در تصویب امور مالی، معاملاتی، اداری، استخدامی و تشکیلاتی بدون متابعت از قوانین و مقرّرات عمومی حاکم بر دستگاه های دولتی مورد پذیرش قانونگذار قرار گرفته لیکن این امر منصرف از قوانین و مقرّرات عمومی حاکم بر اشخاص (اعم از حقیقی و حقوقی) است. بنا به مراتب فوق که در رای شماره 140331390002155603مورخ 1403/09/06 هیات عمومی دیوان عدالت اداری نیز منعکس شده است، فراز نخست بند 16 صورتجلسه مورخ 1401/12/09 هیات امنای دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی استان گیلان که متضمّن تسرّی افزایش شهریه به ماقبل آن است، خلاف قوانین فوق‌الذکر بوده و مستند به بند 1 ماده 12 و مواد 13 و 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوّب سال 1392 از تاریخ تصویب ابطال می‌شود. این رای براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوّب 1402/02/10) در رسیدگی و تصمیم گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است. /
احمدرضا عابدی
رییس هیات عمومی دیوان عدالت اداری