صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: 1402/01/30
برگزار شده توسط: استان فارس/ شهر شیراز
موضوع
امکان مطالبه مازاد نصف مهریه در قبال طلاق قبل از نزدیکی توسط زوج
پرسش
مهریه زوجه سیصد سکه است که زوجه در دادخواست طلاق پیش از نزدیکی، دویست سکه از مهریه را در قبال طلاق بذل مینماید. در صورت ثبت چنین طلاقی، آیا زوج میتواند مازاد نصف مهریه را مطالبه کند؟
نظر هیات عالی
زوج به منظور نیل به طلاق میتواند مالی را معادل، کمتر یا حتی بیشتر از مهر به زوج بذل نماید و چنین بذلی معتبر است.
لیکن در فرض سوال، چون نزدیکی واقع نشده بوده؛ لذا اساساً زوجه نسبت به بیش از 150 سکه به عنوان مهریه حقی پیدا نکرده بوده است، بنابراین اظهار وی مبنی بر اینکه 200 سکه از مهریه خویش را بعضی میکند صرفاً تا 150 سکه که حق وی نسبت به آن استقرار پیدا کرده معتبر است و نسبت به مازاد بر آن اثری مترتب نیست. مگر آنکه احراز شود قصد و اراده واقعی زوجه آن بوده که میخواسته مالی بیش از مهریه مورد استحقاق را برای خلاصی از نکاح و گرفتن طلاق به زوج بذل کند.
نظر اکثریت
از آنجاییکه مهریه در نکاح حاضر از نوع تعهد به پرداخت مال کلی بوده و مطابق ماده 264 قانون مدنی "تعهدات به یکی از طرق ذیل ساقط میشود: 1- به وسیله وفای به عهد 2- به وسیله اقاله 3- به وسیله ابراء 4- به وسیله تبدیل تعهد 5- به وسیله تهاتر 6- به وسیله مالکیت مافیالذمه" و با توجه به ماده 1092 قانون مدنی که مقرر میدارد "هرگاه شوهر قبل از نزدیکی زن خود را طلاق دهد زن مستحق نصف مهر خواهد بود و اگر شوهر بیش از نصف مهر را قبلاً "داده باشد" حق دارد مازاد از نصف را عیناً یا مثلاً یا قیمتاً استرداد کند." بنابراین از بین فروض متصور برای سقوط تعهد شوهر در قبال مهریه، ماده 1092 صرفاً ناظر به فرض "دادن مهریه" است. یعنی شوهر تنها زمانی میتواند مطالبه مازاد نصف مهریه کند که بیش از نصف را قبلاً "داده باشد" و مشخص است که بذل مازاد نصف مهریه در قبال طلاق، مصداق "دادن مهر" نیست. بنابراین در صورت بذل مازاد نصف از ناحیه زوجه و وقوع طلاق پیش از نزدیکی، شوهر حقی برای مطالبه مازاد نصف ندارد.
نظر اقلیت
مطابق ماده 1082 قانون مدنی "به مجرد عقد زن مالک مهر میشود و میتواند هر نوع تصرفی که بخواهد در آن بنماید" و مطابق ماده 1092 قانون مدنی "هرگاه شوهر قبل از نزدیکی زن خود را طلاق دهد زن مستحق نصف مهر خواهد بود و اگر شوهر بیش از نصف مهر را قبلاً داده باشد حق دارد مازاد از نصف را عیناً یا مثلاً یا قیمتا استرداد کند." بنابراین وقوع طلاق پیش از نزدیکی شرط انحلال مالکیت نصف مهر قرار داده شده است و در صورت وقوع چنین طلاقی، مالکیت شوهر نسبت به نیمی از مهر اعاده خواهد شد و چنانچه زوجه سابقاً در بیش از نیمی از مهر تصرف مادی یا حقوقی کرده باشد، در مقابل مالک مسئول است و بذل مهریه در قبال طلاق، تصرف حقوقی در مهر است و زوجه در قبال بذل مهریه، عوضی به دست آورده است (یعنی طلاق) و در واقع در مهر خود تصرف حقوقی کرده است و شوهر میتواند پس از وقوع چنین طلاقی جهت مطالبه مازاد نصف مهریه اقدام نماید.
نظر ابرازی
ماده 1092 قانون مدنی مقرر میدارد "هرگاه شوهر قبل از نزدیکی زن خود را طلاق دهد زن مستحق نصف مهر خواهد بود و اگر شوهر بیش از نصف مهر را قبلاً داده باشد حق دارد مازاد از نصف را عیناً یا مثلاً یا قیمتاً استرداد کند." بنابراین فرض ماده ناظر بر اقدام به طلاق از ناحیه شوهر است و در فرض سوال چون اقدام به طلاق از ناحیه زوجه انجام شده است، بنابراین موضوع مشمول ماده 1092 نیست.