بسمه تعالی
هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
شماره پرونده: ه ت/ 0300063-0300035
شماره دادنامه سیلور: 140431390001138019 تاریخ: 1404/05/13
شاکی: مصطفی حقگو کلنگستانی - حسین تنها
طرف شکایت: وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
موضوع شکایت و خواسته: ابطال بندهای الف و ب ماده 12 آیین‌نامه یکپارچه مقررات آموزشی دوره‌های تحصیلی مصوب 1402/04/25 شورای عالی برنامه‌ریزی آموزشی تحت شماره عتف-آ-2214
شاکی دادخواستی به طرفیت وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به خواسته فوق الذکر به دیوان عدالت اداری تقدیم کرده که به هیات عمومی ارجاع شده است متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر می‌باشد:
ماده 12: معادل‌سازی نمرات دروس گذرانده شده برای دانشجویان انصرافی، اخراجی، تغییر رشته‌ای، انتقالی و یا تغییر رشته توام با انتقال، با رعایت موارد زیر انجام می‌شود.
الف) از زمان گذشتن آن درس بیش از 5 سال نگذشته باشد و حداقل نمره قابل قبول (در دوره کاردانی و کارشناسی 12، در دوره کارشناسی ارشد 14 و در دوره دکتری تخصصی 16) را در دانشگاه و رشته مبدا کسب کرده باشد.
ب) دروس از دوره یا دوره‌هایی که منتج به اخذ یک مدرک تحصیلی رسمی شده باشد نمی‌تواند معادل سازی شود.
دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت:
مطابق مصوبه مورد اعتراض معادل‌سازی دروس صرفاً به مدت زمان کمتر از 5 سال مجاز دانسته شده و خارج از آن باید درس مربوطه مجدداً اخذ و هزینه آن پرداخت شود علاوه بر تحمیل هزینه‌های گزاف و باعث تحمیل صرف وقت و زمان طولانی مازاد و بیهوده برای دانشجویان شده است که از مصادیق تبعیض ناروا و مغایر با بند 9 اصل 3 قانون اساسی و ماده 4 قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت مصوب سال 93 می‌باشد.
این شروط برای معادل‌سازی دروس مطلقاً در دانشگاه‌های علوم پزشکی وجود ندارد وضع چنین شروط سختگیرانه‌ای برای معادل‌سازی از طرف وزارت علوم موجب تبعیض آشکار میان دانشجویان وزارت علوم با دانشجویان علوم پزشکی شده است.
وزارت علوم آیین‌نامه جدید را طبق ماده 51 برای دانشگاه آزاد اسلامی و دانشگاه فرهنگیان هم تکلیف کرده است این در حالیست که دانشگاه آزاد یک نهاد غیردولتی و دارای ساختار و اساسنامه مجزا می‌باشد و دانشگاه فرهنگیان هم زیرمجموعه وزارت آموزش و پرورش است و اساساً ابلاغ چنین آیین‌نامه‌ای با آن مراکز خارج از اختیارات قانونی وزارت علوم می‌باشد.
در پاسخ به شکایت مذکور، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به طور خلاصه توضیح داده است که:
مطابق قانون اهداف، وظایف و تشکیلات وزارت علوم تحقیقات و فناوری مصوب 1383 به ویژه مواد 1 و 2 آن یکی از وظایف و ماموریت‌های وزارت عتف، سیاست‌گذاری نظام علمی و امور تحقیقات و فناوری است که یکی از جلوه‌های این امر، تدوین مقررات و دستورالعمل‌ها در حوزه آموزش برای دوره‌های تحصیلی مختلف می‌باشد همچنین در راستای اجرای مفاد ماده 1 سیاست‌ها و ضوابط اجرایی حاکم بر آمایش آموزش عالی در جمهوری اسلامی ایران مصوب 1394 شورای عالی انقلاب فرهنگی در خصوص مشارکت دانشگاه‌ها در تصمیم‌گیری و همچنین در راستای اجرای طرح تحول آموزش عالی، آیین‌نامه یکپارچه آموزشی به تصویب رسیده است لذا تصویب مقرره مورد اعتراض کاملاً صحیح و در حدود اختیارات شورای عالی برنامه‌ریزی آموزشی وزارت علوم تحقیقات و فناوری بوده است.
مقرره مورد اعتراض دارای توجیه منطقی است زیرا برای دانش آموختگانی که مدرک مرسوم دانشگاهی دریافت کرده‌اند و بار دیگر در همان دوره دوره بالاتر در همان رشته یا رشته‌های دیگر پذیرفته شده‌اند با توجه به این که با دریافت مدرک تحصیلی یک مقطع، استلزامات تحقق آن را برای همان مقطع/رشته/گرایش به دست آورده‌اند. به طور طبیعی به دلیل شرکت و تمایل مجدد به تحصیل در همان مقطع یا بالاتر، اما در رشته/گرایش دیگر نمی‌توانند استلزامات دوره جدید را از طریق عاریت گرفتن تلاش و موفقیت خود در دوره پیشین محقق کنند.
زمانی که یک مقطع تحصیلی تمام شده و منجر به اخذ مدرک می‌گردد، در واقع به معنی پایان یک دوره تحصیلی با نتیجه مشخص به همراه آثار و تبعات آن است و این موضوع نمی‌تواند در دوره‌های بعدی هم مورد استفاده قرار گیرد. شاکی دانشجوی رشته حقوق می‌باشد که همواره دروس با تغییر قوانین و مقررات مواجه است و اساتید در کلاس درس در ارایه محتوای تخصصی و فعالیت‌های کلاسی، تکالیف و فعالیت‌های پژوهشی هر درس را تطبیق با واقعیت‌های روز مدنظر قرار می‌دهند. و فرض شاکی مبنی بر این که محتوای دروس از حیث ارایه ثابت مانده است صحیح نمی‌باشد.
ممکن است دروس قابل معادل‌سازی پس نیاز دروسی باشد که دانشجو پیش نیاز یا هم نیاز آن درس را قبلاً مردود یا با حداقل نمره قبولی گذرانده باشد که در این صورت امکان معادل سازی وجود ندارد.
سطح دانشگاه‌ها یکسان نیست و ممکن است دانشگاه‌های سطح یک دروس گذرانده شده در دانشگاه سطح سه را با شرایطی مانند حداقل نمره 14 بپذیرند و این امر اقتضای رعایت سطوح دانشگاه بوده و به معنای تبعیض نیست.
گذراندن دروس در یک دوره تحصیلی، حقوق مکتسبه دانشجو برای دوره تحصیلی دیگر محسوب نمی‌شود.
نظریه تهیه کننده گزارش:
راجع به خواسته ابطال بند الف ماده 12 آیین‌نامه یکپارچه مقررات آموزشی دوره‌های تحصیلی مصوب 1402/04/25، با توجه به این که سابقاً طی پرونده کلاسه 0207087 هیات عمومی دیوان عدالت اداری و با کلاسه 0300015 هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی موضوع شکایت احسان سهرابی رسیدگی و منتهی به صدور دادنامه شماره 140331390001624456 مورخ 1403/07/10 گردیده است؛ لذا به جهت اعتبار امر مختومه نظر بر اعمال مقررات ماده 85 قانون دیوان عدالت اداری مصوب 1402/02/10 دارم.
و اما در صورت عدم موافقت با پیشنهاد مذکور، با توجه به این که مصوبه مورد اعتراض مغایر با بند 3 اصل 3 قانون اساسی (متضمن تکلیف دولت به آموزش و پرورش و تربیت بدنی رایگان برای همه، در تمام سطوح و تسهیل و تعمیم آموزش عالی) و نیز مغایر با ماده 4 قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت مصوب 1380/11/27 کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس شورای اسلامی (: «دریافت هرگونه وجه، کالا و یا خدمات تحت هر عنوان از اشخاص حقیقی و حقوقی توسط وزارتخانه ها، موسسات و شرکت های دولتی غیر از مواردی که در مقررات قانونی مربوط معین شده یا می‌شود») و مقرره موضوع تبصره ماده 60 قانون الحاق برخی مواد به قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت (2) مصوب 1393/12/4 مجلس شورای اسلامی (با مضمون الحاق یک تبصره به ماده 71 مکرر قانون محاسبات عمومی کشور) می‌باشد که به موجب آن، «دریافت و پرداخت هر گونه وجهی تحت هر عنوان توسط دستگاه های اجرایی موضوع ماده 5 قانون مدیریت خدمات کشوری و ماده 5 قانون محاسبات عمومی باید در چارچوب قوانین موضوعه کشور باشد و هر گونه دریافت و پرداخت بر خلاف مفاد این ماده در حکم تصرف غیرقانونی در اموال دولتی است...» و با توجه به این که اسناد تحصیلی بدون مدت زمان اعتبار صادر می‌شوند و ایجاد هر گونه شمول مرور زمان در این خصوص مستلزم نص است و بی اعتنایی به اعتبار اسناد رسمی تحصیلی، نقض مقرره موضوع ماده 73 قانون ثبت اسناد و املاک می‌باشد؛ لذا ابطال مصوبه پیشنهاد می‌گردد.
رای هیات تخصصی فرهنگی آموزشی و پزشکی
پرونده کلاسه ه ت/ 0300015 و 0300258 و 0300271 و 0300063 و 0300035 در خصوص خواسته شاکی مبنی بر ابطال از بعد شرعی بند الف ماده 12 آیین‌نامه یکپارچه مقررات آموزشی دوره های تحصیلی کاردانی کارشناسی کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی مصوب 1402/04/25 شورای عالی برنامه ریزی وزارت علوم تحقیقات و فناوری در جلسه مورخه 1403/12/20 هیات تخصصی فرهنگی آموزشی و پزشکی با حضور 14 نفر از اعضای هیات مطرح و به اتفاق آراء منتهی به نتایج ذیل گردید.
در خصوص ادعای مغایرت مصوبه فوق الذکر با شرع، با عنایت به اینکه قایم مقام دبیر شورای نگهبان به موجب نامه شماره 44507/102 - 1403/10/12 اعلام کرده است که موضوع فوق الذکر در جلسه مورخ 1403/10/02 فقهای معظم شورای نگهبان مورد بحث و بررسی قرار گرفته و بر اساس نظر مذکور مصوبه مورد شکایت خلاف موازین شرع شناخته نشد. علیهذا نظر به اینکه بر اساس ماده 87 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی 1402/02/10) نظر فقهای شورای نگهبان برای هیات عمومی یا هیاتهای تخصصی مربوط لازم الاتباع است در نتیجه هیات تخصصی فرهنگی آموزشی و پزشکی با اتفاق آراء و مستنداً به بند «ب» ماده 84 و تبصره 2 این ماده و بند (1) ماده 87 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی 10/02/1402) رای به رد شکایت صادر می نماید.
سید توحید عاملی
رییس هیات تخصصی فرهنگی آموزشی و پزشکی
دیوان عدالت اداری
نظریه هیات تخصصی فرهنگی آموزشی و پزشکی
پرونده کلاسه ه ت/ 0300035 و 0300062 و 0300063 در خصوص خواسته شاکی مبنی بر ابطال بند ب ماده 12 آیین‌نامه یکپارچه مقررات آموزشی دوره های تحصیلی کاردانی کارشناسی کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی مصوب 1402/04/25 شورای عالی برنامه ریزی وزارت علوم تحقیقات و فناوری در جلسه مورخه 1403/12/20 هیات تخصصی فرهنگی آموزشی و پزشکی با حضور اعضای هیات مطرح و به اتفاق آراء منتهی به نتایج ذیل گردید.
با توجه به اینکه خواسته شاکی در خصوص بند ب ماده 12 فوق الذکر ابطال مقرره ای است که در مقام تعیین دروس قابل معادل سازی برای تحصیل در سایر مقاطع و رشته ها صادر شده است بنابراین ملاک مندرج در مصوبه شماره 895 شورای عالی انقلاب فرهنگی مبنی بر عدم صلاحیت دیوان عدالت اداری نسبت به بررسی تصمیمات مرتبط با امور آموزشی و پژوهشی وزارتین علوم و بهداشت احراز می‌گردد.
بنا به مراتب فوق پرونده در راستای اعمال ماده 85 قانون دیوان عدالت اداری مصوب سال 1402 جهت اتخاذ تصمیم نهایی به رییس محترم دیوان عدالت اداری تقدیم می‌گردد. بدیهی است در صورت در احراز ملاکات ماده 85 قانون دیوان عدالت اداری توسط ریاست محترم دیوان عدالت اداری یا معاون محترم ایشان هیات محترم تخصصی وارد ماهیت موضوع خواهد شد.
سید توحید عاملی
رییس هیات تخصصی فرهنگی آموزشی و پزشکی
دیوان عدالت اداری