هیات تخصصی اقتصادی مالی
شماره پرونده: ه- ع /96/925 شماره دادنامه: 9809970906010282 تاریخ: 17/6/98
شاکی: آقای احمد محمدی قلعه
طرف شکایت: سازمان ثبت اسناد و املاک کشور - اداره کل ثبت شرکت ها و موسسات غیرتجاری - وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
موضوع شکایت و خواسته: ابطال بخشی از ماده 8 آییننامه اصلاحی ثبت تشکیلات موسسات غیر تجاری و ابطال بخشی از مادتین 6 و 9 نظام نامه راجع به مواد 196 و 197 و 199 قانون تجارت
دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت: شاکی به موجب دادخواستی تقاضای ابطال بخشی از ماده 8 آییننامه اصلاحی ثبت تشکیلات موسسات غیر تجاری و ابطال بخشی از مادتین 6 و 9 نظام نامه راجع به مواد 196، 197 و 199 قانون تجارت را مطرح نموده و در تبیین خواسته خود به موارد زیر استناد کرده است:
1- به موجب مصوبات مورد شکایت، خلاصه قبول و تصدیق تقاضای ثبت و خلاصه شرکت نامه و منضمات آن باید در یکی از جراید کثیرالانتشار چاپ شود. شاکی مدعی است که با توجه به عدم تصریح قانون تجارت و لایحه قانونی اصلاح آن به لزوم انجام این کار و با عنایت به تحمیل هزینه اضافی به متقاضیان از طریق برقراری الزام فوق، مصوبات مورد شکایت با قاعده فقهی «منع اکل مال به باطل و سحت» و قاعده «لاضرر و لاضرار فی الاسلام» و قاعده «منع دارا شدن بلاوجه» مغایرت داشته و از این رو خلاف شرع میباشند.
2- به موجب ماده 4 قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت، دریافت هرگونه وجه و کالا از اشخاص حقیقی و حقوقی توسط دستگاه های دولتی جز در موارد مقرر قانونی ممنوع است و مقررات مورد شکایت نیز که الزام به دریافت هزینه ای برای انتشار تصدیق تقاضای ثبت و شرکت نامه در روزنامه کثیرالانتشار دارند، با مفاد حکم ماده 4 قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت مغایرت دارند.
3- بر اساس مفهوم مخالف ماده 3 قانون مدنی که انتشار قوانین را در روزنامه رسمی الزامی دانسته است، قوانین و مقررات و آرای هیات عمومی دیوان عالی کشور و دیوان عدالت اداری باید در روزنامه رسمی منتشر شده و مجوزی برای انتشار آن ها در روزنامه های کثیرالانتشار وجود ندارد و به ادعای شاکی تصمیمات شرکت ها و موسسات غیر تجاری نیز به قیاس اولویت و به طریق اولی نباید در روزنامه های کثیر الانتشار منتشر شوند.
متن مقرره مورد شکایت: ماده 8- در صورتی که تقاضای ثبت قبول شود مراتب در دفتر مخصوصی ثبت و ورقه حاکی از تصدیق ثبت به تقاضا کننده داده میشود و خلاصه آن نیز به خرج متقاضی در روزنامه رسمی و یکی از روزنامه های کثیرالانتشار برای اطلاع عموم منتشر خواهد گردید.
ماده 6: در ظرف ماه اول ثبت هر شرکت خلاصه شرکت نامه و منضمات آن باید به توسط اداره ثبت محل در مجله رسمی عدلیه و یکی از جراید کثیرالانتشار مرکز اصلی شرکت به خرج خود شرکت منتشر شود.
ماده 9: در هر موقع که تصمیماتی راجع به تمدید مدت شرکت زاید بر مدت مقرر یا انحلال شرکت قبل از مدت معینه یا تغییر در تعیین کیفیت تفریغ حساب یا تغییر اسم شرکت یا تبدیل دیگر در اساسنامه یا تبدیل و یا خروج بعضی از شرکا ضامن از شرکت اتخاذ شود و همچنین در هر موقعی که مدیر یا مدیران شرکت تغییر می یابد و یا تصمیمی نسبت به مورد معین در ماده 58 قانون تجارت اتخاذ شود مقررات این نظامنامه راجع به ثبت و انتشار باید در مورد تغییرات حاصله نیز رعایت شود.
خلاصه مدافعات طرف شکایت: طرف شکایت در قالب لایحه دفاعیه و در پاسخ به مدعای شاکی اینگونه پاسخ داده است ؛
اولاً: بر اساس ماده 197 قانون تجارت در طی ماه اول تشکیل شرکت، باید خلاصه شرکتنامه و منضمات آن طبق نظامنامه وزارت عدلیه اعلان شود: از این رو قانونگذار در این ماه چگونگی اعلان خلاصه شرکتنامه و منضمات را به نظامنامه وزارت عدلیه محول کرده است و دادخواست شاکی مبنی بر اینکه نظامنامه صرفاً باید از طریق روزنامه رسمی انجام شود و از طریق روزنامه های کثیرالانتشار نباید منتشر گردد، بر خلاف ظاهر ماده 197 قانون تجارت میباشد.
ثانیاً: ماده 6 و ماده 8 آییننامه اصلاحی ثبت تشکیلات موسسات غیر تجاری که مورد استناد شاکی برای مدعای خود قرار گرفته است، همسو با ظاهر ماده 197 قانون تجارت بوده و مغایرتی با آن ندارد.
نظریه تهیه کننده گزارش: با امعان نظر به ماده 197 قانون تجارت که دلالت بر انتشار خلاصه اقدامات شرکت و منضمات آن در جهت اطلاع عموم داشته فلذا آنچه مد نظر و هدف قانونگذار بوده اعلان و انتشاری است که میبایست در پرتو نظامنامه محوله به وزارت دادگستری میبایست صورت گیرد. بنابراین اذن در شیء، اذن در لوازم و مقدمات آن بوده و از مفاد ماده 197 قانون تجارت تحدید و تضییق به انتشار در روزنامه رسمی مستفاد نگردید و بنابراین آییننامه های موضوع شکایت تضادی با ماده 197 قانون تجارت نداشته و عقیده به رد شکایت دارم. تهیه کننده گزارش: جواد سپهری کیا
رای هیات تخصصی
در خصوص شکایت مطروحه به خواسته ابطال بخشی از ماده 8 آییننامه اصلاحی ثبت تشکیلات موسسات غیرتجاری و مادتین 6 و 9 نظامنامه راجع به مواد 196، 197 و 199 قانون تجارت، اولاً دبیر محترم شورای نگهبان به موجب نامه شماره 5919/100/97 مورخ 23/4/1397 در خصوص ادعای مغایرت مقررات مورد شکایت با موازین شرعی اعلام کرده است که: «ماده 8 آییننامه اصلاحی ثبت تشکیلات موسسات غیرتجاری مصوب 5/9/1337 خلاف شرع دانسته نشد. الزام به انتشار خلاصه تقاضای ثبت در بعضی روزنامهها از شرایط ثبت میباشد و شخص مختار است که در فرض اختیار ثبت ملتزم به تبعات آن نیز گردد. مادتین 6 و 9 نظامنامه راجع به مواد 196، 197 و 199 قانون تجارت مصوب 15/3/1311 نیز خلاف شرع دانسته نشد. زیرا الزام به انتشار موارد ذکر شده جهت ثبت شرکتها از شرایط ثبت آنها میباشد و اشخاص بر فرض اختیار ثبت ملزم به تبعات آن نیز میگردند.» لذا در اجرای حکم مقرر در مواد 84 و 87 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب 1392، موجبی برای ابطال مقررات مورد شکایت از بعد شرعی وجود ندارد. ثانیاً برمبنای ماده 196 قانون تجارت، در صورت کاهش بهای اسمی سهام شرکت و رد مبلغ کاهش یافته هر سهم هیات مدیره، شرکت باید مراتب را طی اطلاعیهای که در روزنامه کثیرالانتشار منتشر شده و متضمن موارد مورد اشاره در ماده 197 قانون تجارت میباشد، به اطلاع کلّیه صاحبان سهم برساند. نظر به اینکه از حکم قانونی مقرر در ماده 196 قانون تجارت، الزام به انتشار تغییرات مربوط به سهام شرکت در روزنامه رسمی مستفاد نمیگردد، بنابراین مغایرتی میان مقررات مورد شکایت و قوانین مورد استناد شاکی وجود ندارد. لذا بنا به مراتب فوق و به استناد بند «ب» ماده 84 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب 1392 رای به رد شکایت صادر و اعلام میکند. رای صادره ظرف مدت بیست روز از تاریخ صدور از سوی ریاست ارزشمند دیوان عدالت اداری و یا ده نفر از قضات گرانقدر دیوان قابل اعتراض است.
دکتر زینالعابدین تقوی - رئیس هیات تخصصی اقتصادی مالی دیوان عدالت اداری