مفهوم غرامات قابل جبران درفرض مستحق للغیربودن مبیع

تاریخ دادنامه قطعی: 1394/11/25
شماره دادنامه قطعی: ---

پیام: منظور از لزوم جبران خسارت وارده بر مشتری در فرض مستحق للغیر در آمدن مبیع، پرداخت ارزش روز مبیع نیست؛ بلکه در صورت کاهش ارزش ثمن و اثبات آن، بایع باید این کاهش ارزش را جبران کرده و قیمت روز ثمن را با نظر به شاخص بانک مرکزی پرداخت کند که ممکن است برابر، کمتر یا بیشتر از قیمت روز مبیع باشد.

شماره پرونده: --- شماره دادنامه: --- تاریخ: 1394/11/25

خلاصه جریان پرونده

در پرونده آقای علیرضا راهزانی دادخواستی به طرفیت خانم الف. ش.م. به خواسته تقاضای رسیدگی و صدور حکم محکومیت خوانده محترم به پرداخت قیمت روز یک قطعه زمین پلاک ثبتی --- بخش --- اراک (مقوم به 51/000/000 ریال) با جلب نظر کارشناس و ابطال مبایع نامه عادی شماره 11251 مورخ 86/12/13 به لحاظ مستحق للغیر بودن مبیع (مقوم به 3/100/000 ریال) و جبران خسارت دادرسی با این توضیح که آقای راهزانی با تقدیم فتوکپی مبایعه نامه عادی شماره 11251 مورخ 86/12/13 و فتوکپی دادنامه شماره --- مورخ 92/10/30 شعبه اول حقوقی اراک مرقوم داشته « خوانده محترم به موجب مبایعه نامه عادی یک قطعه زمین به مساحت 357 مترمربع را به اینجانب فروخته و بابت ثمن معامله نیز یک واحد آپارتمان و یکدستگاه اتومبیل سواری پژو پرشیا و مبلغ سی و هفت میلیون تومان وجه نقد از اینجانب دریافت نموده‌اند که اینجانب زمین مذکور را عینا طی مبایعه نامه شماره 29459 مورخ 88/5/31 به آقای محمد ح. محمدی فروخته ام از طرفی به موجب احکام صادره زمین مذکور مستحق للغیر درآمده است و آقای ح. محمدی با تقدیم دادخواستی به طرفیت اینجانب تقاضای صدور حکم بر ابطال مبایعه نامه عادی شماره 29459 - 88/5/31 به لحاظ مستحق للغیر بودن مبیع و پرداخت قیمت روز زمین را نموده‌اند که به موجب دادنامه مذکور حکم بر بطلان مبایعه نامه و پرداخت قیمت روز زمین صادر گردیده است... »; به دادگستری اراک تقدیم که پس از ثبت در تاریخ 93/8/13 جهت رسیدگی به شعبه اول محاکم حقوقی اراک ارجاع شده است. خوانده در جلسه مورخ 93/9/18 دادگاه اظهار داشته « من از خود محمدی این زمین را خریدم حکم قطعی گرفتم تا زمانی که حکم قطعی نگرفتم آن را نفروختم، دادگاه سوال کرده طبق مستندات ابرازی ورثه م. اعمال ماده 18 نموده‌اند و احکام شما باطل شده است چه توضیحی دارید؟ خوانده گفته: من نمی دانم آنها چکار کردند من زمین را با حکم دادگاه انتقال سند گرفته و به خواهان فروختم حالا نمی دانم باطل شده است.»; نظریه کارشناس رسمی دادگستری در پرونده استنادی به دستور رئیس محترم دادگاه ابلاغ شده تا چنانچه اعتراض دارند ظرف یک هفته مستندا به دادگاه اعلام نمایند، خوانده به نظریه کارشناس اعتراض نموده و دادگاه قرار ارجاع امر به هیات کارشناسی را صادر کرده است، خانم الف. ش.م. دادخواستی به طرفیت آقایان و خانم ها ح.، ع.، ن.، ن.، ن.، م.، ز.، م. و ک. م. به خواسته جلب ثالث خواندگان محترم در پرونده کلاسه --- شعبه اول دادگاه عمومی حقوقی شهرستان اراک، به دادگستری اراک تقدیم که پس از ثبت در تاریخ 93/9/24 جهت رسیدگی به شعبه اول محاکم حقوقی اراک ارجاع شده است، خانم ش.م. در جلسه مورخ 93/12/4 اظهار داشته « من زمین را از آقای م.ر. م. در سال 1380 به مبلغ 44625000 تومان خریدم ولی بعد از پدرشان ورثه م. زمین را به خانم شفیعی فروخت من هم دادخواست ابطال سند آنها را دادم بعد از بطلان به آقای راهزنی فروختم بابت قسمتی از ثمن یک آپارتمان از راهزنی گرفتم که به میر طبیی فروخته ام الان دعوی من که حکم به ابطال آنها را داده بعدا از طریق اعمال ماده 18 باطل شده است الان آقای راهزانی دادخواست علیه من داده است که خسارت را بپردازم من درخواست دارم که ورثه م. محکوم به پرداخت خسارت و قیمت زمین به نرخ روز در حق من بشوند... »;، آقای علیرضا راهزانی دادخواستی به طرفیت 1 - آقای سید مهدی میرطیبی و 2 - اداره ثبت اسناد و املاک اراک به خواسته جلب ثالث در پرونده کلاسه --- و ابطال معامله صوری و سند انتقال شماره 221812 مورخ 91/10/12 دفترخانه رسمی شماره 12 اراک فعلا مقوم به 51/000/000 ریال به دادگستری اراک تقدیم که پس از ثبت در تاریخ 93/10/21 جهت رسیدگی به شعبه اول ارجاع شده است، دادگاه به سه دادخواست توامان رسیدگی و پس از اعلام ختم رسیدگی برابر دادنامه شماره --- مورخ 93/12/6 حکم بر بطلان دعوی ثالث خانم الف. ش.م. و در خصوص دعوی جلب ثالث آقای علیرضا راهزانی با استدلال منعکس در رای قرار عدم استماع صادر کرده است از رای صادره آقای راهزانی تجدیدنظرخواهی کرده شعبه اول دادگاه تجدیدنظر استان مرکزی مطابق دادنامه شماره --- مورخ 94/3/3 با این استدلال که « دادگاه رسیدگی کننده پس از تحقیق و بررسی پیرامون موضوع نسبت به اصل خواسته تجدیدخواه که خواسته، بهای ملک بوده است اظهار نظر ننموده و فقط نسبت به جلب ثالث خانم الف. ش.م. و جلب ثالث آقای راهزانی اظهارنظر نموده است که پس از ابلاغ دادنامه در مهلت مقرر قانونی مورد تجدیدنظر خواهی قرار گرفته است.... »; اعتراض تجدیدنظرخواه را وارد تشخیص و به استناد بندهای ج و ه- ماده 348 و ماده 358 - 353 ضمن تلقی قرار نسبت به قسمتی از دادنامه به نقض دادنامه تجدیدنظر خواسته پرونده را جهت رسیدگی ماهوی به اصل خواسته (تقاضای مطالبه بهای زمین) و سپس رسیدگی به جلب ثالث عودت داده است، دادرس محترم شعبه اول برابر دادنامه شماره --- مورخ 94/4/16 چنین رای داده است: «.... با التفات و مداقه در جامع محتویات پرونده و مندرجات مضبوط شامل 1 - دادخواست تقدیمی 2 - رونوشت مصدق مبایعه نامه عادی فوق که حاکی از فروش یک قطعه زمین به مساحت 357 مترمربع تحت پلاک ثبتی --- توسط خوانده در قبال یک واحد مسکونی و یک دستگاه خودروی سواری پرشیا و وجه نقد به میزان شصت و شش میلیون و چهارصد هزار تومان از جانب خواهان می‌باشد 3 - رونوشت دادنامه شماره --- مورخ 92/10/30 صادره از شعبه اول دادگاه حقوقی اراک که مفاد آن دلالت بر آن دارد در خصوص دعوی آقای محمد ح. م. به عنوان ید بعدی بر ملک متنازع فیه به طرفیت خواهان موصوف مبنی بر پرداخت قیمت زور ملک تحت پلاک ثبتی یاد شده در نهایت به لحاظ مستحق للغیر در آمدن مبیع خواهان دعوی به پرداخت قیمت روز ملک محکوم گردیده است 4 - رونوشت دادنامه شماره --- مورخ 1390/03/19 صادره از شعبه اول دادگاه تجدیدنظر استان مرکزی که مبین آن است دعوی خوانده خانم الف. ش.م. به طرفیت ورثه مرحوم م.ر. م. مبنی بر اثبات وقوع بیع نسبت به قطعه زمین موضوع خواسته در نهایت منتهی به اصدار حکم بر بطلان دعوی و نتیجتا تثبیت و استقرار مالکیت ورثه یاد شده بر پلاک متنازع فیه گردیده است، لذا دادگاه خواسته خواهان را موجه و مقرون به صحت تشخیص داده است و با توجه به احراز عدم اطلاع و آگاهی خواهان به تعلق مبیع به غیر و عدم ترتب اثر بر بیع فاسد با استناد به مواد 390 ، 391 ، 392 و 1257 قانون مدنی و مواد 198 و 515 و 519 و 522 قانون آیین دادرسی مدنی و ملاحظه رای وحدت رویه شماره 733 مورخ 93/7/15 هیات عمومی دیوان عالی کشور خوانده را به استرداد ثمن ماخوذه شامل یک واحد آپارتمان مسکونی تحت باقیمانده پلاک --- واقع در بخش دو اراک و یک دستگاه خودروی پژو پارس به رنگ سفید صدفی و مبلغ شصت و شش میلیون و چهارصد هزار تومان و نیز خسارت ناشی از کاهش ارزش ثمن ناظر به وجه نقد از تاریخ 92/10/30 لغایت یوم الوصول بر مبنای شاخص اعلامی بانک مرکزی قابل محاسبه توسط اجرای احکام مدنی و نیز مبلغ صد و شصت و نه هزار و هشتصد تومان بابت هزینه دادرسی در حق خواهان محکوم می‌نماید و اما در خصوص دادخواست جلب ثالث خانم الف. ش.م. به طرفیت خواندگان ح. و ع. و ن. و ن. و ن. و م. و ز. و م. همگی م. و ک. ر. جملگی وراث م.ر. م. با وکالت آقای الف. ص. (وکیل محترم پایه یک دادگستری) به خواسته محکومیت خواندگان به پرداخت قیمت روز یک قطعه زمین تحت پلاک ثبتی --- با عنایت به اینکه حسب دادنامه شماره --- مورخ 90/3/19 صادره از شعبه اول دادگاه تجدیدنظر استان مرکزی دعوی خواهان جلب ثالث به طرفیت خواندگان موصوف در خصوص اثبات وقوع بیع نسبت به قطعه زمین یاد شده حکم بر بطلان آن صادر شده است لذا با استناد به ماده 197 قانون اخیرالذکر رای بر بی حقی خواهان جلب ثالث صادر و اعلام می‌گردد، و اما در خصوص دادخواست جلب ثالث آقای علیرضا راهزنی به طرفیت سید مهدی میر طیبی و اداره ثبت اسناد و املاک شهرستان اراک مبنی بر ابطال سند رسمی شماره 221812 مورخ 93/10/12 تقدیم نموده است لذا با استناد به ماده 2 قانون یاد شده قرار عدم استماع دعوی صادر و اعلام می‌شود... »; متعاقبا دادرس محترم شعبه اول برابر دادنامه شماره --- مورخ 94/4/21 رای اصلاحی صادر و مرقوم داشته اند: با استناد به ماده 309 قانون آیین دادرسی مدنی، سطر چهاردهم از صفحه دوم دادنامه فوق الذکر عبارت:«... ضمن صدور حکم بر ابطال قرارداد شماره 11251 مورخ 94/4/16 خوانده را.... »; اضافه می‌نماید، دادنامه شماره --- مورخ 94/4/16 در تاریخ 94/5/8 ابلاغ شده آقای بهمن شکری به وکالت از آقای علیرضا راهزانی با تقدیم دادخوست از رای دادگاه بدوی فرجام خواهی نموده که به شماره 9400041 مورخ 94/6/19 ثبت شده است عمده دلایل فرجام خواهی عبارت است از اینکه «.... موکل نسبت به قسمتی از دادنامه فرجام خواسته معترض بوده چرا که براساس دادنامه شماره --- شعبه اول دادگاه حقوقی اراک به پرداخت غرامات ثمن معامله بر حسب قیمت روز ملک محکوم گردیده اند ولی با مراجعه به ید قبلی خود نسبت به قسمتی از ثمن معامله که وجه نقد بوده است براساس شاخص اعلامی بانک مرکزی و نیز نرخ تورم حکم صادر گردیده است که نسبت به یک موضوع واحد از یک شعبه دو حکم متعارض صادر گردیده است که توانایی جبران خسارت موضوع دادنامه قبلی را با چنین وضعیتی ندارد... »; دادگاه پس از انجام تشریفات مربوط به تبادل لوایح پرونده را به این مرجع ارسال کرده است که پس از وصول و ثبت در دفتر کل در تاریخ 94/10/19 جهت رسیدگی به این شعبه ارجاع شده است. هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید پس از قرائت گزارش آقای سعید عمرانی عضو ممیز و ملاحظه اوراق پرونده مشاوره نموده چنین رای میدهد:

فرجام خواهی آقای علیرضا راهزانی با وکالت آقای شکری از دادنامه شماره --- مورخ 94/4/16 صادره از شعبه اول دادگاه حقوقی اراک وارد نیست زیرا اولا برابر مفاد ماده 391 قانون مدنی بایع در صورت جهل مشتری بوجود فساد مبیع باید از عهده غرامات وارده بر مشتری برآید ثانیا رای وحدت رویه شماره 733 مورخ 93/7/15 که در تبیین ماده فوق الذکر صادر گردیده ناظر بر پرداخت قیمت روز مبیع (مستحق للغیر) نیست بلکه مرقوم داشته در صورت کاهش ارزش ثمن و اثبات آن بایع قانونا ملزم به جبران است نتیجه اینکه منظور از کاهش ارزش ثمن حکما قیمت روز مبیع نیست بلکه مقایسه کاهش ارزش ثمن با شاخص های ارائه شده از بانک مرکزی و مراجع ذیصلاح و رسمی اقتصادی است که ممکن است با محاسبه آن کاهش ارزش ثمن با قیمت روز مبیع برابر، کمتر و یا حتی بیشترباشد بنا به مراتب به دادنامه فرجام خواسته خصوصا با استدلال منعکس در آن ایراد و اشکال موثری مشهود نیست، مستندا به ماده 370 قانون آیین دادرسی مدنی ابرام و پرونده اعاده می‌شود.

شعبه --- دیوان عالی کشور- رئیس و مستشار

حسین طالبی - سعید عمرانی