تاریخ نظریه: 1404/01/19
شماره نظریه: 7/1403/915
شماره پرونده: 1403-127-915ح
استعلام:
1- برخی اشخاص همراه با تجدید نظرخواهی از رای بدوی و یا پس از اخطار رفع نقص دفتر مبنی بر واریز هزینه دادرسی، به موجب دادخواست جداگانهای دعوای اعسار از پرداخت هزینه دادرسی مرحله تجدید نظر را مطرح میکنند؛ پس از رسیدگی دادگاه و رد دعوای اعسار و ابلاغ آن، خواهان دعوای اعسار با تجدید نظرخواهی از این حکم و با هدف اطاله دادرسی، به صورت همزمان دعوای اعسار از پرداخت هزینه دادرسی همین مرحله را نیز مطرح میکند؛ در حالی که معمولاً دعوای اعسار غیر مالی است و هزینهای که در ذیل دادخواست در دفتر خدمات الکترونیک قضایی پرداخت شده است، تکافوی هزینه را مینماید. دادگاه بدوی پرونده را نزد مرجع تجدید نظر ارسال میکند؛ اما دادگاه اخیر اصرار در رسیدگی به این خواسته نیز دارد؛ در عمل رسیدگی مجدد، دور و تسلسل باطل و عدم اجرای حکم را موجب میشود؛ در چنین فرضی تکلیف چیست؟ خواهشمند است در دو فرض دعاوی مالی و غیر مالی از حیث هزینه دادرسی اعلام نظر فرمایید.
2- در فرض یادشده، پس از ابلاغ رای و پایان یافتن مهلت اعتراض و قطعیت رای با اخطار رفع نقص دفتر در پرداخت هزینه دادرسی، خواهان بار دیگر دعوای اعسار از پرداخت هزینه دادرسی مطرح میکند که به شرح پیشگفته با اقدام دادگاه بدوی و مخالفت دادگاه تجدید نظر، دور و تسلسل را موجب میشود؛ تکلیف چیست؟
3- در فروض پیشگفته و پذیرش استدلال دادگاه تجدید نظر، آیا میتوان گفت نتیجه رسیدگی به دادخواستهای اعسار دوم قطعی و غیر قابل تجدید نظرخواهی است؟
4- فروض پیشگفته در خصوص واخواهی نیز مطرح است؛ در این مورد نیز تکلیف چیست؟
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
1، 2، 3 و 4- اولاً، مقررات ماده 15 قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی مصوب 1394 صرفاً ناظر بر دادخواست اعسار از پرداخت محکومبه است و منصرف از دادخواست اعسار از پرداخت هزینه دادرسی است.
ثانیاً، در صورتی که خواهان دعوای اعسار از پرداخت هزینه دادرسی، مدعی اعسار از پرداخت هزینه همین دعوا هم باشد، به منظور اجتناب از تسلسل، از پرداخت هزینه دعوای اخیر معاف است.
ثالثاً، خواهان، واخواه و یا تجدید نظرخواه مکلف است در زمان تقدیم دادخواست هزینه دادرسی را پرداخت کند و اگر مدعی اعسار از پرداخت آن شود، دادگاه به این دعوا رسیدگی میکند و در صورت رد آن، باید هزینه دادرسی را پرداخت کند و طرح مجدد دعوای اعسار از پرداخت همان هزینه دادرسی فاقد وجاهت است؛ زیرا هرچند وضعیت مالی اشخاص از نظر اعسار و ایسار در زمانهای مختلف متفاوت است؛ اما در دعوای اعسار از پرداخت هزینه دادرسی، زمان تقدیم دادخواست ملاک اعسار یا ایسار است که در فرض سوال به وضعیت مالی خواهان، واخواه و یا تجدید نظرخواه در این زمان رسیدگی شده است.
رابعاً، پس از صدور حکم قطعی مبنی بر رد دعوای اعسار از پرداخت هزینه دادرسی، با عنایت به ملاک ذیل ماده 55 قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379 بدون نیاز به اخطار رفع نقص، خواهان، واخواه و یا تجدید نظرخواه باید ظرف ده روز از تاریخ ابلاغ حکم قطعی هزینه دادرسی را پرداخت کند و در فرض سوال، در صورت عدم پرداخت هزینه دادرسی تجدید نظر ظرف مهلت مقرر، دادگاه در اجرای تبصره 2 ماده 339 قانون یادشده قرار رد دادخواست تجدید نظرخواهی را صادر میکند.