بسمه تعالی
هیات تخصصی اداری و امور عمومی
شماره پرونده: ه- ت/ 0200381 شماره دادنامه سیلور: 140231390003062824 تاریخ:1402/11/24
شاکی: آقای ابوالفضل قاسمی حصار
طرف شکایت: نهاد ریاست جمهوری
موضوع شکایت و خواسته: ابطال اطلاق شق 1 بند الف ماده 2 و شق 1 بند ب ماده 2 و عبارت 18 سال تمام از ستون شرط سنی ردیف 1 و 2 طبقه بندی انواع گواهینامه های رانندگی مندرج در ماده 13 آییننامه صادره از انواع گواهینامه های رانندگی مصوب 1390/11/09 از تاریخ تصویب (منظور از اطلاق نسبت به افراد زیر 18 سال دارای حکم رشد و شرایط جسمانی مناسب تعیین قد و وزن جهت تصدی وسایل نقلیه
--
شاکی دادخواستی به طرفیت نهاد ریاست جمهوری به خواسته فوق الذکر به دیوان عدالت اداری تقدیم کرده که به هیات عمومی ارجاع شده است متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر میباشد:
آییننامه صادره از انواع گواهینامه های رانندگی مصوب 1390/11/09
شق 1 بند الف ماده 2: داشتن حداقل هجده سال تمام.
شق 1 بند ب ماده 2: داشتن حداقل هجده سال تمام.
دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت:
مصوبه مغایر قاعده لاضر و لاضر فی الاسلام و قاعده لا مسامحه فی التحدیدات و نظریه شورای نگهبان پیوست شده است.
ضمن اینکه سن 18 سال به تقلید از حقوق فرانسه و قبل از انقلاب اسلامی تصویب شد.
این شرط مغایر اصول 71 و 85 قانون اساسی مغایر بندهای 6، 7، 9، 10، 12 و 14 اصل 3 و بندهای 1، 2، 4 و 5 قانون اساسی و اصول 4، 9، 19، 20، 22، 28 و 40 قانون اساسی و موجب سلب آزادی و مشروع و خارج از حدود اختیار هیات وزیران مندرج در اصل 138 و نیز مغایر اصول 34، 170 و 73 قانون اساسی است.
ماده 1 - هر کس بخواهد با هر نوع وسیله نقلیه موتوری زمینی رانندگی نماید باید گواهینامه رانندگی متناسب با آن وسیله را دارا باشد.
تبصره - گواهینامه رانندگی برای انواع وسایل نقلیه موتوری و غیر موتوری زمینی حسب شرایط بر اساس تشخیص و اعلام راهنمایی و رانندگی صادر میشود.
ماده 2 - انواع گواهینامه های رانندگی با شرایط زیر توسط راهنمایی و رانندگی صادر میشود:
الف - شرایط شرکت در آزمایش ها و صدور گواهینامه موتورسیکلت (برای رانندگی با موتورسیکلت های با حجم موتور تا دویست سی سی):
1 - داشتن حداقل هجده سال تمام.
2 - ارایه گواهی سلامت جسمی و روانی از مراجع صلاحیتدار پزشکی.
3 - ارایه گواهی طی دوره های آموزش نظری و عملی از آموزشگاهها یا مراکز مجاز آموزش رانندگی.
4 - قبول شدن در آزمونهای تیوری آییننامه و مهارت عملی رانندگی با موتورسیکلت دویست سی سی.
ب - شرایط شرکت در آزمایش ها و صدور گواهینامه پایه سوم (برای رانندگی با وسایل نقلیه موتوری با حداکثر مجموع وزن و ظرفیت بار 5 /3 تن یا حمل حداکثر نه نفر سرنشین با احتساب راننده):
1 - داشتن حداقل هجده سال تمام.
2 - ارایه گواهی سلامت جسمی و روانی از مراجع صلاحیتدار پزشکی.
3 - ارایه گواهی طی دوره های آموزش کاربری با وسیله نقلیه مورد تقاضا از آموزشگاهها یا مراکز مجاز آموزش رانندگی.
4 - قبول شدن در آزمون های نظری آییننامه و مهارت عملی رانندگی با وسیله نقلیه مربوط.
تبصره - در گواهینامه های ویژه، نوع وسیله نقلیه ای که دارنده میتواند با آن کار و رانندگی نماید قید میشود.
ماده 3 - مدت اعتبار انواع گواهینامه رانندگی ده سال است و پس از پایان اعتبار آن و در صورت احراز سلامت جسمی و روانی، برای دوره های ده ساله تجدید میشود. افرادی که سن آنها بیش از هفتاد سال تمام باشد، مکلفند هر پنج سال یک بار جهت احراز سلامت جسمی و روانی و در صورت لزوم، تعویض گواهینامه متناسب با شرایط جسمی و روانی خود به راهنمایی و رانندگی مراجعه نمایند.
ماده 4 - دارندگان گواهینامه های رانندگی موتورسیکلت و پایه سوم در اولین مرحله صدور در سال اول مکلف به رعایت محدودیتها و شرایط ویژه ای میباشند که در صورت رعایت آنها و رعایت مقررات این آییننامه گواهینامه رانندگی آنان تا سقف مندرج در ماده 3 معتبر خواهد بود.
تبصره - شرایط و ضوابط مربوط به محدودیتهای رانندگی در سال اول صدور گواهینامه های موتورسیکلت و پایه سوم به موجب دستورالعملی خواهد بود که ظرف سه ماه پس از ابلاغ این آییننامه، توسط نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران تهیه و به تایید وزیر کشور خواهد رسید.
ماده 5 - راهنمایی و رانندگی میتواند در صورت لزوم، آزمایش مجدد مقررات راهنمایی و رانندگی و مهارت عملی را پیش از صدور گواهینامه از درخواست کنندگان به عمل آورد.
ماده 6 - مراجع انجام معاینات پزشکی و همچنین ضوابط احراز سلامت جسمی و روانی درخواست کنندکان و هر گونه تغییر در آن به پیشنهاد وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی توسط کارگروهی متشکل از نمایندگان وزارتخانه های کشور، راه و شهرسازی و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و راهنمایی و رانندگی تعیین میشود.
ماده 7 - آزمون آییننامه و مقررات راهنمایی و رانندگی به صورت نوشتاری یا رایانه ای انجام میگیرد. در موارد خاص، راهنمایی و رانندگی میتواند آزمونهای نظری را به صورت شنیداری انجام دهد.
ماده 8 - مکان آزمون ها و نوع وسیله نقلیه برای احراز مهارت عملی رانندگی که متناسب با نوع گواهینامه رانندگی درخواستی متقاضیان است توسط راهنمایی و رانندگی تعیین میشود.
ماده 9- گواهینامه مجاز برای رانندگی با وسایل نقلیه خاص باید با توجه به اتاق و شاسی وسیله نقلیه و متناسب با نوع گواهینامه مربوط در جدول انواع گواهینامه ها موضوع ماده 13 این آییننامه، باشد.
ماده 10 - دارنده گواهینامه موتورسیکلت پس از سه سال از اخذ گواهینامه و رسیدن به سن بیست و سه سال تمام میتواند با موتورسیکلت های با حجم موتور بیش از دویست سی سی نیز رانندگی نمایند.
تبصره - الحاق 1398/06/20- نحوه استفاده از موتورسیکلت های با حجم موتور بیش از دویست سی سی در امور عملیاتی و ماموریتی توسط کارکنان پایور و پیمانی نیروهای مسلح مطابق ضوابطی است که توسط نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران ابلاغ میشود.
ماده 11- اصلاح 1398/06/20- دارندگان گواهینامه هر پایه به استثنای گواهینامه های ویژه و موتورسیکلت میتوانند با هر نوع وسایل نقلیه در نظر گرفته شده برای پایه قبل، رانندگی نمایند.
تبصره - الحاق 1398/06/20- رانندگی دارندگان گواهینامه پایه سوم با وسایل نقلیه سواری در حوزه حمل و نقل عمومی در صورت سپری شدن دو سال از اخذ گواهینامه رانندگی پایه سوم و داشتن حداقل سن 23 سال تمام بلامانع است.
ماده 12 - برای رانندگی با وسایل نقلیه دارای جرثقیل، دارا بودن گواهینامه متناسب با نوع و کاربری وسیله نقلیه در جدول انواع گواهینامه ها موضوع ماده 13 این آییننامه، الزامی است.
ماده 13 - گواهینامه هایی که بر اساس مقررات قبلی صادر شده اند به شرح و مطابق جدول زیر معادل سازی میشوند:
1 - الف - پایه یک گروه « پ » و « ت » معادل پایه یکم
2 - پایه دوم و (ب - 2) معادل پایه دوم
3 - (ب - 1) معادل پایه سوم
4 - موتورسیکلت با رعایت ماده (10) این آییننامه، معادل موتورسیکلت
جدول طبقه بندی انواع گواهینامه های رانندگی
ردیف نوع و یا پایه وسایل نقلیه مجاز برای رانندگی گواهینامه پیش نیاز شرط سنی
1 موتورسیکلت انواع موتورسیکلت - 18 سال تمام
2 پایه سوم وسایل نقلیه موتوری با حداکثر مجموع - 18 سال تمام
وزن و ظرفیت بار 5 /3 تن و یا برای
حمل حداکثر 9 نفر سرنشین با احتساب
راننده
3 پایه دوم وسایل نقلیه موتوری با حداکثر مجموع پایه سوم 23 سال تمام
وزن و ظرفیت بار 6 تن و یا برای حمل
حداکثر 26 نفر سرنشین با احتساب راننده
4 پایه یکم وسایل نقلیه موتوری با مجموع وزن و پایه دوم 25 سال تمام
ظرفیت بار بیش از 6 تن و یا برای حمل
حداکثر بیش از 26 نفر سرنشین
5 ویژه انواع وسیله نقلیه عمرانی، صنعتی، کشاورزی - 20 سال تمام
و کارگاهی
ماده 14 - وضعیت ظاهری درخواست کننده گواهینامه، از جهت وجود نقص عضو، با گواهی سلامت جسمی و روانی صادر شده از مراکز مجاز پزشکی به وسیله افسران کارشناس راهنمایی و رانندگی تطبیق داده میشود و در صورت وجود مغایرت، موضوع به کمیسیون پزشکی نیروی انتظامی ارجاع میشود.
ماده 15 - درخواست کننده هر نوع گواهینامه رانندگی باید مدارکی را که از طرف راهنمایی و رانندگی اعلام میشود به مراجع آگهی شده ارایه نماید.
ماده 16 - مندرجات گواهینامه رانندگی شامل جدول انواع گواهینامه، پایه گواهینامه رانندگی، شناسه اطلاعات دارنده، مدت اعتبار، مشخصات راننده (کد ملی)، نام واحد صادر کننده، امضای مقام صادر کننده، شماره و تاریخ صدور، عکس درخواست کننده، مهر واحد صدور و سایر مشخصات مرتبط با نوع گواهینامه حسب تشخیص راهنمایی و رانندگی میباشد.
ماده 17 - هر گاه درخواست کننده گواهینامه رانندگی در آزمایش های مربوط موفق شود، گواهینامه رانندگی وی پس از رویت مدارک لازم صادر و به او تسلیم خواهد شد. دارنده گواهینامه موظف است ظرف یک ماه پیش از پایان مهلت مقرر، برای تجدید، تمدید مدت اعتبار یا تعویض آن به گواهینامه معادل به راهنمایی و رانندگی مراجعه نماید. راهنمایی و رانندگی هنگام تجدید، تمدید یا تعویض گواهینامه، ضمن دریافت گواهی سلامت جسمی و روانی از درخواست کننده، میتواند آزمونهای لازم را از وی به عمل آورد. ماموران راهنمایی و رانندگی و پلیس راه موظفند هنگام بررسی گواهینامه رانندگان در صورتی که تاریخ اعتبار آن سپری شده باشد، گواهینامه رانندگی را با ارایه رسید اخذ و پس از اعمال قانون، گواهینامه یاد شده را برای تمدید یا تجدید به اداره مربوط ارسال نمایند. دارنده گواهینامه موظف است ظرف یک ماه با مراجعه به واحد مربوط برای دریافت گواهینامه رانندگی جدید اقدام نماید.
تبصره 1 - دستورالعمل نحوه زمان بندی و ضوابط چگونگی انجام آزمونها تجدید، تمدید اعتبار و تجدید آزمون در صورت مردود شدن درخواست کننده توسط راهنمایی و رانندگی تهیه میشود.
تبصره 2 - دریافت هر گونه خدمات مربوط به گواهینامه رانندگی منوط به ارایه مفاصا حساب تخلفات رانندگی فرد متقاضی میباشد.
ماده 18 - در صورتی که دارنده یک نوع گواهینامه بخواهد برای دریافت نوع دیگر گواهینامه اقدام نماید، موظف است در آزمون های مربوط شرکت کند. پس از قبول شدن، چنانچه گواهینامه قبلی پیش نیاز دریافت گواهینامه مورد درخواست باشد، گواهینامه قبلی از درخواست کننده اخذ و گواهینامه جدید صادر و به وی تحویل میشود.
ماده 19 - رانندگی با هر نوع تاکسی و وسایل نقلیه عمومی در شهرها و وسایل نقلیه عمومی جاده ای، علاوه بر گواهینامه رانندگی متناسب، حسب مورد نیازمند داشتن مجوز از شهرداری و یا دفترچه کار یا برگ صادر شده از سوی وزارت راه و شهرسازی میباشد.
ماده 20 - در صورتی که گواهینامه رانندگی مفقود شود یا از بین برود، دارنده آن میتواند درخواست صدور المثنی نماید، پس از احراز درستی ادعای درخواست کننده و سپری شدن حداکثر دو ماه از زمان اعلام، گواهینامه المثنی صادر و به وی تسلیم میشود.
ماده 21 - در صورت فقدان گواهینامه در اثر حوادثی از قبیل آتش سوزی، سیل و زلزله با ارایه گواهی از مراجع ذی صلاح، گواهی موقت رانندگی برای مدت انتظار صادر میشود.
ماده 22 - دارندگان گواهینامه های معتبر خارجی (اعم از ایرانیان یا خارجیان) میتوانند تا شش ماه پس از ورود، در ایران رانندگی نمایند. در صورت تمایل به ادامه رانندگی در ایران باید نسبت به تبدیل گواهینامه خارجی خود به گواهینامه ایرانی اقدام نمایند.
ماده 23 - تبدیل گواهینامه های رانندگی معتبر صادر شده از کشورهای خارجی که گواهینامه صادر شده از ایران در قلمرو سرزمینی آنان برای رانندگی معتبر محسوب میشود، با رویت ترجمه و اصل گواهینامه خارجی و سایر مدارک لازم و احراز سلامت جسمی و روانی درخواست کننده صورت می پذیرد. در موارد دیگر تبدیل گواهینامه های رانندگی با تایید وزارتخانه های کشور و امور خارجه صورت می پذیرد.
ماده 24 - ماموران سیاسی و کنسولی و اعضای سازمانهای بین المللی میتوانند برای تبدیل گواهینامه های خود مدارک مندرج در ماده (23) این آییننامه را حسب مورد از طریق وزارتخانه های امور خارجه و کشور به راهنمایی و رانندگی ارسال نمایند.
ماده 25 - صدور گواهینامه مجدد برای کسانی که گواهینامه رانندگی آنان توقیف شده باشد امکان پذیر نیست و در صورت صادر شدن و تحویل از درجه اعتبار ساقط میباشد و به وسیله راهنمایی و رانندگی اخذ و ابطال خواهد شد.
ماده 26 - راهنمایی و رانندگی موظف است در صورتی که گواهینامه رانندگی اشتباه یا ناقص صادر شده باشد از دارنده آن اخذ و پس از رفع اشتباه و نقص، گواهینامه صحیح صادر کند و به وی تحویل دهد.
ماده 27 - هر گاه دارنده گواهینامه یکی از شرایط پزشکی موضوع ماده 6 این آییننامه را از دست بدهد، موظف است ظرف یک ماه به راهنمایی و رانندگی مراجعه نماید. راهنمایی و رانندگی دارنده گواهینامه را برای انجام معاینات و آزمایشهای ضروری پزشکی به مراکز پزشکی مجاز معرفی می نماید. در صورت احراز عدم وجود شرایط و صلاحیت رانندگی توسط مراکز یاد شده، گواهینامه از وی اخذ و ابطال میشود. در صورت تقاضا، حسب مقررات گواهینامه متناسب با شرایط جسمانی وی تعیین و پس از صدور به وی تسلیم میشود.
تبصره - در صورت کشف نقص عضو موثر از سوی ماموران راهنمایی و رانندگی و عدم قید آن در گواهینامه رانندگی، گواهینامه رانندگی اخذ میشود و تا زمان بررسی های پزشکی و اعلام امکان صدور گواهینامه مجدد، دارنده گواهینامه حق رانندگی ندارد.
ماده 28 - در صورت ارتکاب و تعدد تخلفات مهم و پرخطر رانندگی، بر اساس قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی مصوب 1389 با راننده متخلف رفتار خواهد شد.
ماده 29 - نحوه، شرایط و تعیین مسیول صدور گواهینامه راهبران انواع وسایل حمل و نقل ریلی شهری و حومه، برابر دستورالعملی خواهد بود که به تصویب شورای عالی هماهنگی ترافیک شهرهای کشور میرسد.
ماده 30 - راهنمایی و رانندگی نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران مکلف است تا پایان برنامه پنجساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران مصوب 1389 نسبت به الکترونیکی نمودن خدمات صدور گواهینامه رانندگی اقدام نماید.
معاون اول رییس جمهور - محمدرضا رحیمی
خلاصه مدافعات طرف شکایت:
لذا در مورد شکایت به جهت ملاحظات کلی ناظر بر پیشگیری از تصادفات و حفظ نظم و امنیت عمومی بوده و ارایه گواهی سلامت جسمانی و روانی موید آن است ملاک قرار گرفتن سن 18 تمام هیچ ارتباطی با قد و وزن درخواست کننده صدور گواهینامه رانندگی ندارد از جهت حدود اختیار طبق اصل 138 قانون اساسی هیات وزیران در راستای انجام وظایف اداری تامین اجرای قوانین و تنظیم سازمان های اداری مجاز به وضع قانون است رد شکایت مورد تقاضاست.
پرونده کلاسه 0200381 ه- ع با موضوع "ابطال شق (1) از بند «الف» ماده 2 و شق (1) از بند «ب» ماده 2 و عبارت 18 سال تمام از ستون شرط سنی ردیف های (1) و (2) طبقه بندی انواع گواهینامه های رانندگی مندرج در ماده 13 آییننامه صدور انواع گواهینامه های رانندگی"در جلسه هیات تخصصی اداری و امور عمومی مطرح و به شرح آتی رای صادر گردید:
رای هیات تخصصی اداری و امور عمومی دیوان عدالت اداری
مطابق اصل یکصد و سی و هشتم قانون اساسی، علاوه بر مواردی که هیات وزیران یا وزیری مامور تدوین آییننامههای اجرایی قوانین میشود، هیات وزیران حق دارد برای انجام وظایف اداری و تامین اجرای قوانین و تنظیم سازمانهای اداری به وضع تصویبنامه و آییننامه بپردازد. هر یک از وزیران نیز در حدود وظایف خویش و مصوبات هیات وزیران حق وضع آییننامه و صدور بخشنامه را دارد ولی مفاد این مقررات نباید با متن و روح قوانین مخالف باشد. نظر به اینکه تعیین شرایط سنی مقرر در آییننامه و جدول طبقه بندی انواع گواهینامه های رانندگی مندرج در ماده 13 آییننامه صدور انواع گواهینامه های رانندگی، ناظر بر پیشگیری از تصادفات و حفظ نظم و امنیت عمومی و در راستای انجام وظایف اداری وزارت کشور به عنوان یکی از وظایف و ماموریت های این وزارتخانه وضع شده است بنابراین بند «الف» ماده 2 و شق (1) از بند «ب» ماده 2 و عبارت 18 سال تمام از ستون شرط سنی ردیف های (1) و (2) طبقه بندی انواع گواهینامه های رانندگی مندرج در ماده 13 آییننامه صدور انواع گواهینامه های رانندگی، مغایرتی با قانون ندارد و در نتیجه مستنداً به بند «ب» ماده 84 قانون دیوان عدالت اداری با آخرین اصلاحات و الحاقات بعدی مصوب سال 1402، رای به رد شکایت صادر میشود؛ این رای ظرف بیست روز از تاریخ صدور، از سوی رییس ارزشمند یا ده نفر از قضات گرانقدر دیوان عدالت اداری قابل اعتراض است.
دکتر زین العابدین تقوی
رییس هیات تخصصی اداری و امور عمومی