شماره پرونده: ه- ع/9901483 شماره دادنامه: 140109970906000327 تاریخ: 25/05/1401
شاکی: آقای مزدک نصوری
طرف شکایت: وزارت علوم، تحقیقات و فناوری (شورای هدایت استعدادهای درخشان)
موضوع شکایت و خواسته: ابطال تبصره یک ماده یک و ماده سه آییننامه پذیرش بدون آزمون استعدادهای درخشان در دوره تحصیلی دکتری مصوب 27/3/1393 شورای هدایت استعدادهای درخشان (موضوع ابلاغیه شماره 67272/21 مورخ 18/4/1393 معاون آموزشی وزیر علوم، تحقیقات و فناوری)
شاکی دادخواستی به طرفیت وزارت علوم، تحقیقات و فناوری (شورای هدایت استعدادهای درخشان) به خواسته ابطال تبصره یک ماده یک و ماده سه آییننامه پذیرش بدون آزمون استعدادهای درخشان در دوره تحصیلی دکتری مصوب 27/3/1393 شورای هدایت استعدادهای درخشان (موضوع ابلاغیه شماره 67272/21 مورخ 18/4/1393 معاون آموزشی وزیر علوم، تحقیقات و فناوری) به دیوان عدالت اداری تقدیم کرده که به هیات عمومی ارجاع شده است متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر میباشد:
تبصره یک: دانشگاه پیام نور، آزاداسلامی، غیردولتی - غیرانتفاعی و پردیس های بین المللی (خودگردان) مجاز به استفاده از این آییننامه برای پذیرش استعدادهای درخشان در دوره دکتری نیستند.
ماده 3 - پذیرش افراد مشمول این آییننامه، در همان رشته تحصیلی با رشته های تحصیلی مرتبط یا رشته تحصیلی دوره کارشناسی ارشد متقاضی به تشخیص گروه آموزشی و تایید شورای آموزش دانشگاه امکان پذیر است.
دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت:
به استحضار می رساند محروم نمودن دانشگاه های مذکور در تبصره 1 ماده 1 آییننامه پذیرش بدون آزمون استعدادهای درخشان در دوره تحصیلی دکتری از پذیرش دانشجوی دکتری بدون آزمون خلاف اصول قانون اساسی و منجر به ایجاد تبعیض ناروا میشود. ضمن اینکه ماده 3 آییننامه مورد اعتراض باعث تبعیض ناروا میان دانشجویان و دانش آموختگان دانشگاه های سراسر کشور گردیده و میان دانش آموختگان مصرح در بند 1 ماده 1 با سایر دانش آموختگان از دانشگاه های فنی و حرفه ای و جامع علمی- کاربردی بدون مبنای قانونی تفاوت قائل میشود فلذا تقاضای ابطال مصوبات مورد شکایت را دارم.
در پاسخ به شکایت مذکور، مدیر کل دفتر حقوقی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به موجب لایحه شماره 268705/75/07 مورخ 27/11/1399 به طور خلاصه توضیح داده است که:
1- شیوه پذیرش دکتری بدون کنکور در دانشگاه های مختلف متفاوت است. دانشگاه های سراسری (دوره روزانه) از طریق آییننامه استعدادهای درخشان وزارت علوم (آییننامه معترض عنه)، پذیرش های بین المللی دانشگاه های سراسری مانند پردیس کیش، ارس و البرز دانشگاه تهران، از طریق آزمون اختصاصی بدون نیاز به شرکت در آزمون، دانشگاه آزاد اسلامی از طریق آییننامه استعداد درخشان دانشگاه آزاد مبادرت به پذیرش دانشجو می کنند. در خصوص دانشگاه پیام نور این نکته حائز اهمیت است که این دانشگاه مانند سایر دانشگاه ها زیر نظر وزارت علوم است ولی سامانه آموزشی آن با سایر دانشگاه های دولتی متفاوت است و بر مبنای آموزش نیمه حضوری استوار میباشد. به همین دلیل دانشگاه مزبور فراخوانی برای پذیرش دکتری بدون آزمون ندارد و مفهوم مخالف آن این است که در مقطع دکتری طبق دفترچه انتخاب رشته دکتری، دانشجو پذیرش می کند. بنابراین از طریق آین آییننامه فقط برای دوره های روزانه و غیرانتفاعی دانشگاه ها و موسسات آموزشی عالی است. به عبارت دیگر، دانشگاه های پیام نور، آزاد اسلامی، جامع علمی- کاربردی، غیرانتفاعی مجازی، دانشگاه های دولتی در دوره های نوبت دوم (شبانه)، الکترونیکی (مجازی)، نیمه حضوری، پردیس های بین الملل (خودگردان) و پژوهش محور، مجاز به استفاده از آییننامه یاد شده برای پذیرش بدون آزمون استعداد درخشان نیستند. قابل ذکر است که شورای هدایت استعدادهای درخشان در آموزش عالی به استناد بند 4 ماده 2 آییننامه تشکیل شورای هدایت استعدادهای درخشان در آموزش عالی مورخ 6/9/1375 شورای عالی انقلاب فرهنگی نسبت به انتخاب دانشگاه ها و مراکز اجرایی اقدام نموده است و به هیچ عنوان خارج از صلاحیت دستگاه، قوانینی وضع نکرده است. همانطور که مفاد تبصره 1 ماده 1 آییننامه فوق الذکر ملاحظه میشود، دانشگاه پیام نور، دانشگاه آزاد اسلامی و... مجاز به استفاده از آییننامه برای پذیرش استعدادهای درخشان در دوره دکتری نیستند. در مورد سایر دانشگاه ها، در صورت موافقت هر دانشگاه، منعی برای پذیرش دانش آموختگان آن دانشگاه ها وجود ندارد.
2- چنانچه دانش آموختگان مقاطع کارشناسی ارشد، شرایط پذیرش بدون آزمون دکتری از جمله: داشتن معدل کارشناسی بالاتر از 16 داشتن معدل کارشناسی ارشد بالاتر از 17 و چنانچه دو سال از تاریخ دانش آموختگی متقاضی گذشته باشد و همچنین حداقل 60 امتیاز از موارد یاد شده در آییننامه را کسب کرده باشد، میتوانند از تسهیلات آییننامه فوق الذکر استفاده نماید. بنابراین برخلاف نظر شاکی محترم، اصل استحقاق اشخاص در استفاده از امکانات مادی و معنوی مشابه و یکسان در شرایط مساوی، برای تمامی دانش آموختگان فراهم شده است و دانشگاه ها به استناد ماده 3 آیین ناهم مزبور، رشته و سابقه تحصیلی دوره پآیین تر دانش آموختگان به عنوان یکی از ملاک های بررسی امکان پذیرش، ملاک عمل قرار می دهد.
با عنایت به مراتب فوق و با تاکید مجدد بر این امر که دانشگاه پیام نور منعی برای پذیرش دانشجوی دکتری از طریق آزمون سراسری ندارد و برای فارغ التحصیلان آن نیز، منعی برای استفاده از تسهیلات آییننامه معترض عنه در سایر دانشگاه ها در صورت موافقت دانشگاه پذیرنده وجود ندارد و عدم جواز دانشگاه پیام نور بر پذیرش دانشجوی دکتری بدون آزمون (استعدادهای درخشان) صرفاً به دلیل ساختار و نوع نظام آموزشی آن (غیرحضوری و از راه دور) میباشد و با توجه به اینکه مقررات مندرج در آییننامه مورد اعتراض در چارچوب مقررات و اختیارات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و با انطباق کامل با مقررات بالادستی تهیه و تصویب شده و عدول از قوانین و مقررات نشده است، رد شکایت مطروحه مورد تقاضا است.
در خصوص ادعای مغایرت مصوبه با شرع، قائم مقام دبیر شورای نگهبان به موجب نامه شماره 28817/102 مورخ 27/9/1400 اعلام کرده است که:
مواد و تبصره مورد شکایت خلاف شرع شناخته نشد. تشخیص قانونی بودن آن بر عهده دیوان محترم عدالت اداری است.
پرونده شماره ه- ع / 9901483 مبنی بر درخواست ابطال تبصره (1) ماده (1) و ماده (3) آییننامه پذیرش بدون آزمون استعدادهای درخشان در دوره تحصیلی دکتری مصوب 27/03/1393 شورای هدایت استعدادهای درخشان (موضوع ابلاغیه شماره 67272/21 مورخ 18/04/1393 معاون آموزشی وزیر علوم، تحقیقات و فناوری)، در جلسه مورخ 22/04/1401 هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی مورد رسیدگی قرار گرفت و ماده (3) مصوبه مورد شکایت با اکثریت آراء قابل ابطال تشخیص نشد و راجع به تبصره (1) ماده (1)، اعضاء به شرح ذیل اعلام نظر نمودند:
نظریه هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
نظریه اکثریت اعضای هیات تخصصی: اکثریت 7 نفر از 11 نفر اعضای حاضر در جلسه بر این عقیده بودند:
اولاً: قائممقام دبیر شورای نگهبان در رابطه با بُعد شرعی مقرره مورد شکایت به موجب نامه شماره 28817/102 - 27/09/1400 اعلام کرده است که: «مواد و تبصره مورد شکایت خلاف شرع شناخته نشد. تشخیص قانونی بودن آن بر عهده دیوان محترم عدالت اداری است.» و بر همین اساس مستند به حکم مقرر در تبصره 2 ماده 84 و ماده 87 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 مبنی بر لزوم تبعیت هیات عمومی دیوان عدالت اداری از نظر فقهای شورای نگهبان در خصوص جنبه شرعی تبصره (1) ماده (1) آییننامه پذیرش بدون آزمون استعدادهای درخشان در دوره تحصیلی دکتری مصوب 27/03/1393 شورای هدایت استعدادهای درخشان (موضوع ابلاغیه شماره 67272/21 مورخ 18/04/1393 معاون آموزشی وزیر علوم، تحقیقات و فناوری)، خلاف شرع نیست. ثانیاً: نظر به اینکه مقرره مورد اعتراض، دانشگاههای پیام نور، آزاد اسلامی، غیر دولتی - غیرانتفاعی و پردیسهای بینالمللی (خودگردان) را از پذیرش دانشجوی استعداد درخشان (بدون آزمون) محروم نموده در حالی که ایجاد چنین محدودیتی برای دانشگاههای اشاره شده، مستند و مبنای قانونی نداشته و از مصادیق تبعیض ناروا میباشد فلذا مغایر بند (9) اصل سوم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران بوده و قابل ابطال تشخیص میشود.
نظریه اقلیت اعضای هیات تخصصی: اقلیت 4 نفر از 11 نفر اعضای حاضر در جلسه بر این عقیده بودند:
اگرچه روش و کیفیت پذیرش دانشجو در دورههای تحصیلات تکمیلی، همان است که در مواد (3)، (4) و (5) ناظر بر بند «ت» ماده (1) قانون سنجش و پذیرش دانشجو در دورههای تحصیلات تکمیلی در دانشگاهها و مراکز آموزش عالی کشور مصوب سال 1394 ذکر شده است و بر همین اساس پذیرش دانشجو، بدون آزمون، موافق با مواد قانونی پیشگفته نیست، معالوصف اولاً: با لحاظ استثنایی بودن معافیت از آزمون مذکور در مصوبه مورد اعتراض، توسعه آن موجه نمیباشد. ثانیاً: مقرره معترض عنه در مقام ممنوعیت دانشآموختگان سایر دانشگاهها و مراکز آموزش عالی منجمله دانشگاه پیام نور، آزاد اسلامی و غیر دولتی - غیرانتفاعی نیست. مضافاً اینکه با لحاظ پذیرش دانشجو در دانشگاههای اخیرالذکر بدون آزمون و براساس سوابق تحصیلی، اساساً ضرورتی به شمول مصوبه نسبت به این مراکز آموزشی نمیباشد. بنابراین مصوبه مورد شکایت در حدود اختیارات مرجع وضع بوده و مغایرتی با قوانین و مقررات نداشته و قابل ابطال نمیباشد و پرونده در اجرای بند «الف» ماده (84) قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 جهت اتخاذ تصمیم به هیات عمومی ارسال میگردد.
محمد کریمی
رئیس هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
دیوان عدالت اداری
پرونده شماره ه- ع / 9901483 مبنی بر درخواست ابطال تبصره (1) ماده (1) و ماده (3) آییننامه پذیرش بدون آزمون استعدادهای درخشان در دوره تحصیلی دکتری مصوب 27/03/1393 شورای هدایت استعدادهای درخشان (موضوع ابلاغیه شماره 67272/21 مورخ 18/04/1393 معاون آموزشی وزیر علوم، تحقیقات و فناوری)، در جلسه مورخ 22/04/1401 هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی مورد رسیدگی قرار گرفت و تبصره (1) ماده (1) مقرره مورد اعتراض با نظر اکثریت اعضاء قابل ابطال تشخیص شد و در خصوص ماده (3)، اکثریت اعضاء به شرح ذیل مبادرت به صدور رای نمودند:
رای هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
اولاً: قائممقام دبیر شورای نگهبان در رابطه با بُعد شرعی مقرره مورد شکایت به موجب نامه شماره 28817/102 - 27/09/1400 اعلام کرده است که: «مواد و تبصره مورد شکایت خلاف شرع شناخته نشد. تشخیص قانونی بودن آن بر عهده دیوان محترم عدالت اداری است.» و بر همین اساس مستند به حکم مقرر در تبصره 2 ماده 84 و ماده 87 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 مبنی بر لزوم تبعیت هیات عمومی دیوان عدالت اداری از نظر فقهای شورای نگهبان در خصوص جنبه شرعی ماده (3) آییننامه پذیرش بدون آزمون استعدادهای درخشان در دوره تحصیلی دکتری مصوب 27/03/1393 شورای هدایت استعدادهای درخشان (موضوع ابلاغیه شماره 67272/21 مورخ 18/04/1393 معاون آموزشی وزیر علوم، تحقیقات و فناوری)، خلاف شرع نیست. ثانیاً: مطابق بند (5) جزء «ج» ماده (2) قانون اهداف، وظایف و تشکیلات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مصوب سال 1383 «برنامهریزی برای شناسایی و حمایت از شکوفایی استعدادهای درخشان و هدایت آنها به سمت اولویتهای راهبردی کشور در زمینه علوم، تحقیقات و فناوری در چارچوب مقررات مصوب مراجع ذیصلاح» از ماموریتهای اصلی و اختیارات وزارتخانه یادشده است. ثالثاً: بر مبنای ماده (2) آییننامه تشکیل "شورای هدایت استعدادهای درخشان" ویژه وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مصوب جلسه 502 مورخ 22/05/1381 شورای عالی انقلاب فرهنگی، تعیین سیاستها و راهنماییهای عملیاتی به منظور شکوفاسازی استعداهای درخشان در وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، تصویب طرحها، آییننامهها و برنامههای آموزشی خاص استعدادهای درخشان، تعیین ضوابط و مقررات موردنیاز برای اجرای برنامههای مصوب، تعیین ضوابط و معیارهای انتخاب دانشگاهها و مراکز اجرایی و... از جمله وظایف و اختیارات شورای مذکور میباشد. رابعاً: با عنایت به اینکه متقاضیان استفاده از آییننامه پذیرش بدون آزمون استعدادهای درخشان در دوره تحصیلی دکتری، در آزمون کتبی نیمه متمرکز مقطع دکتری شرکت نمیکنند لذا رشته و سوابق تحصیلی دوره پآیینتر آنها به عنوان یکی از ملاکهای ارزیابی توانایی علمی، مورد توجه قرار میگیرد و از این حیث ایرادی بر آن مترتب نمیباشد.
بنا به مراتب فوق، ماده (3) آییننامه پذیرش بدون آزمون استعدادهای درخشان در دوره تحصیلی دکتری مصوب 27/03/1393 شورای هدایت استعدادهای درخشان (موضوع ابلاغیه شماره 67272/21 مورخ 18/04/1393 معاون آموزشی وزیر علوم، تحقیقات و فناوری) در حدود اختیارات مرجع صادرکننده بوده و مغایرتی با قوانین و مقررات نداشته و قابل ابطال نمیباشد. این رای به استناد بند «ب» ماده (84) قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ظرف مهلت بیست روز از تاریخ صدور از جانب رئیس محترم دیوان عدالت اداری یا 10 نفر از قضات محترم دیوان عدالت اداری قابل اعتراض است.
محمد کریمی
رئیس هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
دیوان عدالت اداری