شماره دادنامه: 140331390002283694
تاریخ دادنامه: 1403/09/20
شماره پرونده: 0106925
مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری
اعلام کننده تعارض: مدیرکل حقوقی و تنظیم مقررات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
موضوع: اعلام تعارض در آرای صادر شده از سوی شعب دیوان عدالت اداری
گردش کار: مدیرکل حقوقی و تنظیم مقررات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی حسب نامه شماره 8937/107/د مورخ 1401/10/11 اعلام کرده است که شعب دیوان عدالت اداری پیرامون موضوع الزام وزارت متبوع به احتساب تعهد خدمت گروهی از شاکیانِ پذیرفته شده بر مبنای ماده واحده قانون برقراری عدالت آموزشی در پذیرش دانشجو در دوره های تحصیلات تکمیلی و تخصصی همانند پذیرفته شدگان سهمیه آزاد در چهلمین دوره آزمون پذیرش دستیار رشته های تخصصی بالینی پزشکی، آرای متعارضی صادر نموده اند.
مفاد آرای موضوع تعارض به قرار زیر است:
الف: 1- شعبه 45 بدوی دیوان عدالت اداری در رسیدگی به دادخواست خانم فاطمه محمودی به خواسته 1: درخواست احراز وقوع تخلف (الزام طرف شکایت به محاسبه تعهد خدمتی موکله مطابق با سهمیه پذیرش آزاد) 2: الزام طرف شکایت به تحویل دانشنامه تخصصی پزشکی رشته آسیب شناسی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان 3: الزام به صدورگواهی پایان تعهدات خدمتی دوره تخصصی پزشکی به موجب دادنامه شماره 140131390001397057 مورخ 1401/06/19 به شرح زیر به رد شکایت رای صادر کرده است:
" با بررسی و تدقیق کافی در جامع اوراق و محتویات پرونده به ویژه مفاد دادخواست تقدیمی و لایحه دفاعیه واصله از سوی طرف شکایت و همچنین دلایل و مستندات به شرح مضبوط و مندرج در جوف پرونده این شعبه دیوان در مانحن فیه تخطی و تخلفی از سوی مشتکی عنه در ارتباط با موضوع شکایت ملاحظه ننموده و اقدامات طرف شکایت را منطبق با قوانین و مقررات مربوطه تشخیص داده فلذا مستنداً به ماده 10 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب 1392 رای به رد شکایت و مآلاً تایید تصمیمات و اقدامات، معترضٌ عنه صادر و اعلام می نماید. این رای وفق ماده 65 قانون مرقوم، ظرف بیست روز از تاریخ ابلاغ قابل اعتراض در شعب تجدید نظر دیوان عدالت اداری خواهد بود."
رای مذکور به موجب دادنامه شماره 140131390002036801 مورخ 1401/08/29 صادره از شعبه 26 تجدیدنظر دیوان عدالت اداری مورد تایید قرار گرفت.
2- از طرفی شعبه 45 بدوی دیوان عدالت اداری در رسیدگی به دادخواست آقای علی مندی به خواسته رسیدگی به 1: تخلف سازمان سنجش پزشکی در تعیین رشته- محل پذیرفته شده اینجانب بر خلاف مندرجات دفترچه و ابطال تعهدنامه ماخوذه 2: الزام طرف شکایت به محاسبه تعهد خدمتی اینجانب براساس سهمیه پذیرش آزاد به موجب دادنامه شماره 14013139000249546 مورخ 1401/02/06 به شرح زیر به ورود شکایت رای صادر کرده است:
" نخست- مطابق قانون اصلاح بند 3 ماده واحده قانون برقراری عدالت آموزشی مصوب 1392 «وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی موظف است سی درصد (30%) ورودی های رشته های پزشکی عمومی، دستیاری تخصصی پزشکی و سایر رشته های گروه پزشکی را از طریق جذب دانشجوی بومی با اولویت مناطق محروم و متناسب با نیاز استان ها و در چهارچوب نظام سطح بندی پذیرش نماید.» میزان تعهد خدمتی مشمولان این بند نیز سه برابر مدت تحصیل تعیین شده است. دوم- متن بند 3 مورد اشاره در بند نخست، در بند 2/2 دفترچه راهنمای آزمون چهلمین دوره پذیرش دستیار تخصصی سال 1392 نیز عیناً تکرار شده است. در بند 2/3 دفترچه مزبور این موضوع مورد تاکید قرار گرفته که کلیه کسانی که در آزمون دستیاری موصوف از سهمیه، از جمله سهمیه مناطق محروم، استفاده می کنند، در صورت کسب حدنصاب پذیرش داوطلبان آزاد در رشته/محل مورد تقاضا، به صورت آزاد مورد پذیرش قرار می گیرند. سوم- بند 3 تذکرات خیلی مهم این دفترچه نیز مقرر میدارد «متقاضیان استفاده از مزایای پذیرش در ظرفیت های مازاد تنها در یک وضعیت که موجب پذیرش آنان در بالاترین اولویت انتخاب رشته- محل ایشان خواهد گردید، مورد پذیرش قرار می گیرند.» چهارم- از اسناد و مدارک موجود در پرونده، چند نکته قابل استنباط است: اولاً دفترچه راهنمای آزمون دستیاری دوره های 37، 38، 39، 40 و 41 در خصوص جذب دانشجو بر اساس سهمیه آزاد یا سهمیه مناطق محروم همواره با ایراداتی مواجه بوده که منجر به بروز اختلافات گسترده میان وزارت بهداشت و داوطلبان شرکت در آزمون شده است. همین اختلافات موجب تغییر مفاد دفترچه آزمون و نحوه انتخاب رشته داوطلبان دوره تخصص از دوره چهل و یکم به بعد گردیده است. ثانیاً در رای صادره از هشتاد و ششمین نشست شورای آموزش پزشکی و تخصصی مورخ 1396/06/08 این موضوع مورد تاکید قرار گرفته که مدت تعهد خدمتی پذیرفته شدگان سهمیه مازاد مناطق محروم در سی و هشتمین و سی و نهمین دوره آموزش پذیرش دستیار تخصصی که به اشتباه در قالب این سهمیه پذیرفته شده اند، همانند پذیرفته شدگان سهمیه آزاد محاسبه شود. ثالثاً طرف شکایت در اختصاص سهمیه مازاد مناطق محروم در آزمون مورد بحث، بیش از سهمیه مقرر در قانون (30 درصد) را برای پذیرش دانشجو اختصاص داده و از حکم قانونی مزبور تخطی نموده است. رابعاً همان گونه که در دادخواست اولیه شاکی و لوایح بعدی وی تاکید شده، امکان پذیرش ایشان بر اساس سهمیه آزاد وجود داشته و پذیرش وی در قالب سهمیه مناطق محروم، مغایر رتبه و امتیاز مکتسبه وی است. بر خلاف ادعای طرف شکایت، از هیچ کدام از بندهای دفترچه آزمون دوره چهل و یکم و سال های ما قبل آن، پذیرش بر اساس اولویت انتخابی دانشجویان استنباط نمی شود و طرف شکایت مکلف بوده ابتدایاً نسبت به پذیرش ایشان بر اساس سهمیه آزاد اقدام نماید و در صورت عدم قبولی، سراغ پذیرش بر اساس سهمیه مناطق محروم برود. لذا با توجه به جمیع جهات فوق و نظر به این که اقدامات صورت گرفته از سوی طرف شکایت مغایر قانون برقراری عدالت آموزشی، دفترچه آزمون و نمرات اکتسابی شاکی در آزمون دستیاری دوره چهل و یکم بوده و طرف شکایت بر خلاف این موارد مبادرت به پذیرش ایشان در قالب سهمیه مناطق محروم نموده، امکان پذیرش خواسته مطروح وجود دارد. از این رو، مستند به مواد 1، 10 و 11 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری، حکم به ورود شکایت مبنی بر الزام طرف شکایت به محاسبه تعهدات خدمتی خواهان همانند پذیرفته شدگان سهمیه آزاد و ابطال مفاد تعهدنامه اخذشده مبنی بر 12 سال خدمت در مناطق محروم صادر و اعلام میگردد. این رای بر اساس صلاحیت موجود در ماده 10 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری اصدار یافته و بر اساس ماده 65 قانون مذکور، ظرف مدت بیست روز از تاریخ ابلاغ، به درخواست یکی از طرفین یا وکیل یا قایم مقام و یا نماینده قانونی آنها، قابل تجدید نظرخواهی در شعب تجدیدنظر دیوان عدالت اداری است."
در اثر تجدیدنظر خواهی از رای مذکور، شعبه 26 تجدیدنظر دیوان عدالت اداری رای شعبه بدوی را به موجب دادنامه شماره 140131390001474109 مورخ 1401/06/29 نقض کرده است و به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است:
" با مداقه در اوراق و محتوای پرونده، اولاً: براساس قانون اصلاح بند 3 ماده واحده قانون برقراری عدالت آموزشی در پذیرش دانشجو در دوره های تحصیلات تکمیلی و تخصصی مصوب سال 1392 موسوم به سهمیه مناطق محروم 1392 در رشته های ارتوپدی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی دانشگاه تبریز پذیرفته شده است و برابر مفاد تبصره (1) بند (3) ماده واحده قانون مذکور و سند تعهد شماره 72344 مورخ 1393/06/01 تنظیم شده در دفتر اسناد رسمی شماره (17) حوزه ثبتی پیرانشهر متعهد گردیده که به میزان سه برابر مدت تحصیل در مناطق محروم و مورد نیاز دانشگاه علوم پزشکی ارومیه که از سهمیه آن برای قبولی استفاده نموده است، خدمت نماید. ثانیاً: در اجرای مفاد قانون یاد شده وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در دفترچه راهنمای آزمون دوره دستیاری شرایط شرکت، نحوه پذیرش و مدت تعهدات سهمیه موضوع قانون اصلاح بند 3 ماده واحده قانون یاد شده را برای داوطلبان متقاضی برخوردار از سهمیه اعلام شده است. ثالثاً: تجدید نظر خوانده در چهل و یکمین دوره آموزش دستیار تخصصی شرکت نموده و با کسب نمره 344 در رشته ارتوپدی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی تبریز با استفاده از سهمیه قانونی مزبور پذیرفته شده است. نظر به این که مشارالیه با علم و آگاهی و مطالعه کامل دفترچه راهنمای آزمون نسبت به انتخاب رشته مربوطه اقدام و به موجب سند رسمی متعهد گردیده که پس از فراغت از تحصیل به میزان سه برابر مدت در هر محل که دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی ارومیه تعیین نماید، موظف به انجام تعهد و ارایه خدمات میباشد لذا شعبه بیست و ششم تجدیدنظر دیوان با در نظر گرفتن مراتب فوق البیان با مقبول تشخیص دادن تجدیدنظر خواهی به استناد ماده 71 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب 1392 ضمن نقض دادنامه تجدیدنظرخواسته حکم به رد شکایت صادر و اعلام می کند. رای صادره قطعی است. "
ب: 1- همچنین شعبه 45 بدوی دیوان عدالت اداری در رسیدگی به دادخواست خانم یاسمن فاطمه خزاعی و سایرین به خواسته در خواست احراز وقوع تخلف و (الزام طرف شکایت به محاسبه تعهد خدمتی موکلین مطابق با سهمیه پذیرش آزاد) به موجب دادنامه شماره 140031390001415349 مورخ 1400/06/09 به شرح دادنامه های پیش گفته به ورود شکایت رای صادر کرده است.
در اثر تجدید نظرخواهی از رای مذکور، شعبه 26 تجدیدنظر دیوان عدالت اداری رای شعبه بدوی را به موجب دادنامه شماره 140131390000356411 مورخ 1401/02/19 نقض کرده است و رای به رد شکایت صادر کرده است.
در مقام اعمال ماده 79 قانون دیوان عدالت اداری، شعبه 28 تجدید نظر دیوان عدالت اداری تجدید نظرخواهی را غیر موجه تشخیص و رای شعبه 45 بدوی را به موجب دادنامه شماره 140131390001899098 مورخ 1401/08/16 به شرح زیر عیناً تایید کرده است:
" نظر به این که دادنامه شماره 1415349- 1400/06/09 شعبه 45 بدوی دیوان عدالت اداری از حیث رسیدگی و رعایت تشریفات و انطباق مورد با مقررات وفق موازین و مقررات قانونی صادر گردیده است و از نظر نحوه رسیدگی و رعایت اصول و قواعد دادرسی و مبانی استدلال و استنباط در صدور رای، اقدام مغایر قانون و مقررات مربوط مشهود نیست و از ناحیه تجدید نظرخواه نیز در این مرحله از رسیدگی ایراد و اعتراض موجه و مستدلی که اساس استنباط رای شعبه بدوی را مخدوش نماید و موجبات نقض آن را فراهم نماید، ارایه و ابراز نگردیده است و تجدید نظرخواهی نیز با هیچ یک از شقوق ماده 348 قانون آیین دادرسی مدنی انطباق نداشته؛ لذا تجدید نظرخواهی غیر موجه تشخیص و با اجازه حاصل از ماده 71 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری دادنامه تجدید نظر خواسته عیناً تایید و استوار میگردد. رای صادره قطعی است."
2- از سوی دیگر شعبه 25 بدوی دیوان عدالت اداری در رسیدگی به دادخواست آقای محمد مومنی به خواسته احراز وقوع تخلف وزارت بهداشت در اجرای قانون مجلس شورای اسلامی در رابطه با پذیرش دستیار تخصصی سهمیه مازاد محروم و درخواست لغو نوع تعهد اینجانب و تبدیل به تعهد آزاد به موجب دادنامه شماره 9909970902700136 مورخ 1399/01/11 به شرح زیر به رد شکایت رای صادر کرده است:
" با ملاحظه و بررسی اوراق و محتویات پرونده و با توجه به شکایت شاکی و به خواسته مطروحه و از آن جا که به موجب صدر ماده واحده قانون برقراری عدالت آموزشی مصوب 1389 از تاریخ تصویب این قانون سهمیه بندی در پذیرش دانشجو در دوره های تحصیلات تکمیلی و تخصصی اعم از رشته های پزشکی و غیر پزشکی (در کلیه دانشگاه های دولتی و غیر دولتی) به جز مواردی که در این قانون آمده، ممنوع است و لذا مطابق قانون مذکور افرادی که جهت تحصیل در دوره های مختلف پزشکی انتخاب و گزینش میشوند، با توجه به مقاطع تحصیلی و مهارت های دیگر که برای پذیرش رشته ها و دوره وجود دارد حسب مقررات موجود ملزم به انجام خدمت در نقاط مورد نیاز کشور به تشخیص وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی در راستای اهداف و وظایف محوله و تامین بهداشت عمومی و ارتقاء سطح آن میباشند و افرادی که در آزمون دستیاری تخصصی پذیرفته میشوند نیز برابر قوانین و مقررات مختلف دارای تعهد خدمت میباشند که برحسب نوع سهمیه ای که پذیرفته شده اند این تعهدات متفاوت است و لذا براساس بند (3) ماده واحده قانون صدرالذکر صراحتاً مقرر گردیده است ده درصد (10%) سهمیه مازاد بر ظرفیت در رشته های دستیاری پزشکی به مناطق محروم به داوطلبان بومی اختصاص می یابد و پذیرفته شدگان مکلفند به مدت سه برابر طول مدت تحصیل صرفاً در مناطق محروم خدمات نمایند و براین اساس اولاً سهمیه مذکور در سال 1391 مازاد بر ظرفیت اصلی و براساس نیاز معاونت درمان وزارت بهداشت در نظر گرفته شده و قابل تخصیص به سهمیه آزاد و اصلی نبوده است. ثانیاً در قانون مذکور صرفاً به رشته های مورد نیاز اشاره شده است و هیچ اشاره ای به لحاظ کردن ده درصد سهمیه مذکور در رشته یا رشته محل (مثلاً رادیولوژی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان) نشده است. به این معنا که قانون هیچ اجباری به اعمال صرفاً ده درصد در رشته رادیولوژی یا رادیولوژی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان ندارد بلکه این وزارتخانه این امکان را که سهمیه مذکور را به رشته های مورد نیاز خود اختصاص دهد، داشته است و لذا شکایت شاکی و به خواسته مطروحه وارد تشخیص نمی گردد، به استناد مفهوم مخالف ماده 10 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری حکم به رد شکایت صادر و اعلام میگردد. رای صادره ظرف بیست روز از تاریخ ابلاغ قابل تجدید نظر خواهی در شعب تجدیدنظر دیوان عدالت اداری میباشد."
در مقام اعمال ماده 79 قانون دیوان عدالت اداری شعبه 28 تجدید نظر دیوان عدالت اداری، رای شعبه 25 بدوی را به موجب دادنامه شماره 140031390002203851 مورخ 1400/08/29 نقض کرده است و به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است:
" با بررسی اوراق و محتویات پرونده در خصوص اعمال ماده 79 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری نظر به این که برابر دفترچه آزمون سال 91 دستیاری رتبه شاکی در بین 12 هزار نفر رتبه 115 را اخذ نموده و در رشته رادیولوژی قبول شده است. در آن سال با وجود ظرفیت 10 نفر قبولی فقط 6 نفر پذیرفته شده اند و نمره اکتسابی 115 در سال 91 نمره قبولی در سهمیه آزاد بوده است و لحاظ سهمیه مناطق محروم در این خصوص و افزایش تعهدات از 2 سال به 12 سال مصداق بارز سوء استفاده از حق و تضییع حقوق مکتسبه شاکی است. فلذا با توجه به مدارک و دلایل ارایه شده ضمن نقض دادنامه 136- 1399/01/11 شعبه 25 بدوی مبنی بر احراز وقوع تخلف در رابطه با پذیرش دستیاری تخصصی سهمیه مازاد مناطق محروم و درخواست لغو نوع تعهد مناطق محروم و اخذ تعهد برابر تعهد سهمیه آزاد حکم به ورود شکایت و اعمال ماده 79 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری صادر و اعلام میگردد. رای صادره قطعی است."
با احراز تعارض آراء توسط رئیس دیوان عدالت اداری، پرونده در دستورکار جلسه هیات عمومی قرار گرفت.
هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1403/09/20 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است.
رای هیات عمومی
در رابطه با نحوه پذیرش دانشجو در دورههای تحصیلات تکمیلی و تخصصی چهلمین دوره پذیرش دستیاری، بین دادنامههای شماره 140131390002036801 مورخ 1401/08/29 و شماره 140131390001474109 مورخ 1401/06/29 صادره از شعبه بیست و ششم تجدیدنظر دیوان عدالت اداری مبنی بر رد شکایت و دادنامههای شماره 140131390001899098 مورخ 1401/08/16 و شماره 140031390002203851 مورخ 1400/08/29 صادره از شعبه بیست و هشتم تجدیدنظر دیوان عدالت اداری مبنی بر ورود شکایت، تعارض محرز است.
ب. اولاً براساس تبصره 1 از بند 2/2 شرایط مقرر در دفترچه راهنمای چهلمین دوره پذیرش دستیاری مقرر شده است: «متقاضیان واجد شرایط استفاده از سهمیه مذکور در صورت کسب حدنصاب پذیرش داوطلبان آزاد در رشته - محل مورد تقاضا به صورت آزاد مورد پذیرش قرار خواهند گرفت» و با توجه به تصریح تبصره مذکور به لزوم کسب حدنصاب لازم در «رشته - محل مورد تقاضا»، تنها در صورتی که متقاضیان استفاده از سهمیه مناطق محروم بتوانند حدنصاب لازم را برای «رشته - محل مورد تقاضا» به دست آورند، پذیرش آنها در سهمیه آزاد و براساس شرایط مقرر برای این سهمیه از جمله تعهد خدمت کمتر امکانپذیر است و با توجه به این که در پروندههای موضوع تعارض، شاکیان حدنصاب لازم را برای پذیرش در سهمیه آزاد مربوط به «رشته - محل مورد تقاضا» کسب نکردهاند، لذا نمیتوانند مشمول حکم مقرر در تبصره 1 از بند 2/2 شرایط مقرر در دفترچه راهنمای چهلمین دوره پذیرش دستیاری قرار بگیرند. ثانیاً پذیرفتهشدگان سهمیه مناطق محروم با استفاده از سهمیه مزبور در بهترین دانشگاه های کشور تحصیل نموده و به همین دلیل متعهد به خدمت در مناطق محروم هستند و براساس بند (ج) ماده واحده قانون برقراری عدالت آموزشی مقرر شده است که ده درصد سهمیه مازاد بر ظرفیت در رشتههای دستیاری پزشکی به مناطق محروم به داوطلبان بومی اختصاص مییابد و پذیرفتهشدگان مکلّفند به مدت سه برابر مدت تحصیل صرفاً در مناطق محروم خدمت کنند و همچنین این افراد برابر مفاد تبصره 1 بند 3 ماده واحده قانون مذکور سند تعهد خدمت تودیع نمودهاند. ثالثاً با توجه به این که پذیرش افراد در سهمیه مناطق محروم در اجرای قانون برقراری عدالت آموزشی مصوب سال 1389 صورت گرفته، داوطلبان نیز وفق ضوابط اعلامی نسبت به انتخاب سهمیه این مناطق اقدام و پس از قبولی در دانشگاه ثبت نام و تحصیل نمودهاند و خروج این افراد از سهمیه نیازمند دلیل است. با عنایت به مراتب فوق، دادنامههای شماره 140131390002036801 مورخ 1401/08/29 و شماره 140131390001474109 مورخ 1401/06/29 صادره از شعبه بیست و ششم تجدیدنظر دیوان عدالت اداری مبنی بر رد شکایت صحیح و منطبق با موازین قانونی است. این رای براساس ماده 89 قانون دیوان عدالت اداری اصلاحی مصوب 1402/02/10 برای شعب دیوان و مراجع اداری و همچنین برای هیات های تخصصی و هیات عمومی در مورد رسیدگی به ابطال مصوبات موضوع بند 1 ماده 12 این قانون در ارتباط با آن موضوع لازمالاتباع است./
احمدرضا عابدی
رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری